Piotrków Trybunalski - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Klasztor bernardynów przy pl. Kościuszki

Kościół Ewangelicko-augsburski widziany z rynku

Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu w centralnej Polsce, położone na zachodzie Równiny Piotrkowskiej. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce.

Piotrków Trybunalski – stacja kolejowa w Piotrkowie Trybunalskim, w województwie łódzkim, w Polsce. Powstała w połowie XIX w na trasie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej - obecnie Linia kolejowa nr 1. Uroczyste otwarcie stacji miało miejsce 7 października 1846 kiedy to na stacje wjechał pociąg z Namiestnikiem Królestwa Polskiego.
Prusy Południowe (niem. Südpreußen) – prowincja Królestwa Prus istniejąca w latach 1793–1807 na części ziem uzyskanych w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 77 383 mieszkańców.

Toponimia

Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau. Liczba ludności w grudniu 2010 - 77 383 osób.

Położenie

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 67,24 km².

Toruń (niem. Thorn, łac. Thorunia, Torunium) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim. Prawobrzeżna część miasta leży na Pomorzu, lewobrzeżna część położona jest na Kujawach. Miasto leży nad Wisłą i Drwęcą. Duży ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy.
Droga krajowa - jedna z dróg publicznych, umożliwiających krajową i międzynarodową komunikację kołową pomiędzy dużymi miastami oraz ogólnodostępnymi przejściami granicznymi, która jest rekomendowana do ruchu długodystansowego i tranzytowego.

Według danych z 2002 powierzchnia miasta to 67,26 km², co stanowi 0.37% powierzchni całego województwa łódzkiego. Struktura powierzchni miasta:

użytki rolne 52%

użytki leśne 21%

Historia

VIII w. – pierwsze osady ludności słowiańskiej

1217 – pierwsza pisemna wzmianka o Piotrkowie (dokument Leszka Białego dla opactwa cystersów w Sulejowie)

1262 – włączenie Piotrkowa do Księstwa Sieradzkiego

1290 - 1300 - Piotrków otrzymuje prawa miejskie (wskazanie dokładnej daty jest niemożliwe, ponieważ dokumenty spłonęły)

1313 – Władysław Łokietek określa Piotrków jako miasto

1346 - 1347 – spisano statuty piotrkowskie

1404 – odnowienie praw miejskich przez Władysława Jagiełłę

1442 - 1628 – miejsce odbywania synodów prowincji gnieźnieńskiej

1467 – ratyfikacja pokoju toruńskiego

1469 1 grudnia – na sejmie wielki mistrz Henryk VI Reuss von Plauen złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi

1470 20 listopada – na sejmie wielki mistrz Henryk VII Reffle von Richtenberg złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi

Elekcja Jana Olbrachta w Piotrkowie

1493 – pierwszy sejm w Piotrkowie – data przyjmowana jako początek parlamentaryzmu polskiego

XV/XVI w. – miejsce zjazdów generalnych i prowincjonalnych oraz sejmów walnych

1578 – utworzenie Trybunału Koronnego dla Wielkopolski

1655 i 1657 – zajęcie miasta przez wojska szwedzkie (potop szwedzki)

1702 – ponowne zajęcie miasta przez wojska szwedzkie (III wojna północna)

1793 – II rozbiór Polski, włączenie Piotrkowa do zaboru pruskiego tzw. Prusy Południowe)

1807 – włączenie Piotrkowa do Księstwa Warszawskiego (departament kaliski)

1815 – włączenie Piotrkowa do Królestwa Polskiego (województwo kaliskie)

1846 2 września – odjazd pierwszego pociągu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z dworca piotrkowskiego

1867 13 stycznia – utworzenie guberni piotrkowskiej, obejmującej m.in. Łódź, Częstochowę i Zagłębie Dąbrowskie

1873 5 stycznia – rozpoczęcie wydawania "Tygodnia"

1905 1 lutego – początek strajku szkolnego

1914 – w pierwszych miesiącach I wojny światowej Piotrków kilkakrotnie opanowywały wojska niemieckie i ponownie rosyjskie, ostatecznie zajęty w grudniu przez wojska austriackie

1915 – umiejscowienie w Piotrkowie siedziby Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego, największy w historii rozwój piotrkowskiego ośrodka wydawniczo-prasowego

1918 2-5 listopada – rozbrojenie okupantów austriackich

1919 2 sierpnia – włączenie Piotrkowa do województwa łódzkiego

1939

W dniach 2 - 4 września nieustanne bombardowania miasta. Zniszczono około 200 budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej

5 września Bitwa pod Piotrkowem Trybunalskim i zajęcie miasta przez Wehrmacht, początek okupacji hitlerowskiej

(wg różnych źródeł: 30 września, 5 lub 8 października) – utworzenie pierwszego getta żydowskiego w okupowanej Europie

26 października włączenie Piotrkowa do Generalnego Gubernatorstwa

1942 14-29 października – likwidacja getta piotrkowskiego (ok. 20 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 3500 pozostało w tzw. "małym getcie", zlikwidowanym w 1944)

1945 18 stycznia – wkroczenie do Piotrkowa Armii Czerwonej i Wojska Polskiego

Piotrków siedzibą istniejącej do 1953 roku wiejskiej gminy Uszczyn

1973 - 1977 – Piotrków siedzibą gminy wiejskiej Piotrków Trybunalski

1975 1 czerwca – utworzenie województwa piotrkowskiego

1981

IV Śmigłowcowe Mistrzostwa Świata

utworzenie Wydziału Zamiejscowego Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach

1985 – pierwsze w Polsce mistrzostwa breakdance

1997 – przekształcenie Wydziału Zamiejscowego WSP w Filię WSP (od 2000 filia Akademii Świętokrzyskiej, od 2008 filia Uniwersytetu Humanistyczno–Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach)

1999 1 stycznia – likwidacja województwa piotrkowskiego, ponowne wejście Piotrkowa w skład województwa łódzkiego

2004 – utworzenie Zamiejscowego Ośrodka Dydaktycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

2005 6 marca – referendum w sprawie odwołania prezydenta i Rady Miasta (nieważne: frekwencja 24,2%)

2006 1 września – przekształcenie radia Piotrków w radio Strefa FM

2009 5 listopada – kończy działalność kino Havana. Helios operator kina przenosi się do galerii Focus Mall

Panorama rynku na starym mieście

Historia Żydów w Piotrkowie

Kościół farny p.w. św. Jakuba

Ulica Grodzka na starym mieście

Kościół jezuitów, fasada

Budynek sądu w Piotrkowie

Aleja 3 Maja w Piotrkowie

Budynek dawnej Piotrkowskiej Manufaktury przy ulicy Sulejowskiej

Miasto posiadało zakaz osiedlania się Żydów – przywilej de non tolerandis Judaeis. Dopiero w XVI wieku ludność żydowska zamieszkała w okolicach Piotrkowa zaczęła przybywać na targi i jarmarki. W 1657 wojska Stefana Czarnieckiego dokonały krwawego pogromu Żydów w Piotrkowie. W 1679 król Jan III Sobieski zezwolił na założenie kahału, synagogi, kirkutu, mykwy, rzeźni i sklepów. W 1765 roku mieszkało tu 1107 Żydów. Piotrków Trybunalski był jednym z najważniejszych w Polsce żydowskich ośrodków wydawniczo-drukarskich . W 1939 mieszkało tu ok. 11 tys. osób pochodzenia żydowskiego. W październiku 1939 roku Niemcy utworzyli tu pierwsze getto na ziemiach polskich. Uwięzili w nim ok. 25 tys. osób z Piotrkowa i okolic. W dniach 15-21 października 1942 ok. 22 tys. osób wywieźli do obozu zagłady w Treblince.

Jakub kłamca (oryg. Jakob the Liar) – film z 1999 roku w reżyserii Petera Kassovitza. Ekranizacja powieści Jurka Beckera znanej w Polsce jako "Jakub łgarz".
Równina Piotrkowska (318.84) - kraina geograficzna w południowej części Niziny Mazowieckiej, na obszarze Wzniesień Południowomazowieckich. Na północy graniczy z Wzniesieniami Łódzkimi, na zachodzie z Wysoczyzną Bełchatowską, a na wschodzie z Doliną Białobrzeską.

Wielka Synagoga

Mała Synagoga

Stara Synagoga

Turystyka

Stare Miasto z zachowanym średniowiecznym układem urbanistycznym.

Zabytki

Stare miasto – staromiejski układ urbanistyczny sięga początkami średniowiecznej lokacji, zabudowa jest znacznie późniejsza. W obrębie rynku można obejrzeć ok. 142 kamienic o ciekawej architekturze. Po pożarze w 1835 r. przebudowano domy w stylu klasycystycznym. Wewnątrz niektórych zachowały się sklepienia kolebkowe, ślady podcieni, sklepione piwnice, sienie i belkowane stropy.

Mury miejskie – zachowane fragmenty wybudowane w XIV i XV w. za panowania Kazimierza Wielkiego. Wysokość murów 4,5 m, szerokość 2 m.

Zamek królewski – zbudowany w latach 1512-1519 przez mistrza Benedykta z Sandomierza na polecenie Zygmunta I Starego.

Wielka Synagoga (1791-1793), obecnie Miejska Biblioteka Publiczna. Zbudowana na miejscu poprzednie drewnianej z 1689 r. zniszczonej podczas pożaru w 1740.

Mała Synagoga

Cerkiew prawosławna pw. Wszystkich Świętych (XIX w.)

Pałac Jaxa Bykowskich (XV w.) – w 1604 przebudowany na pałac renesansowy.

Kościół farny pw. św. Jakuba (XIII w.)

Kościół Nawiedzenia Najświętszej Panny Marii (XIV w.) – zniszczony podczas najazdu szwedzkiego, w XVIII w. odrestaurowany. Wewnątrz zabytkowe obrazy z XVII i XVIII w.

Kościół pw. św. Jacka i św. Doroty, podominikański (XIV-XVII w.)

Kościół i klasztor o.o. bernardynów (XVII w.) z cudownym obrazem Matki Boskiej Piotrkowskiej.

Kościół oo. pijarów (XVII-XVIII w.) – obecnie ewangelicki. Budynki kolegium pijarów zaadaptowane na budynek więzienny użytkowany do 2004 r.

Kościół pw. NP Marii Śnieżnej (XVII w.) – dawniej dominikanek, oparty o mur miejski.

Kościół św. Franciszka Ksawerego oo. jezuitów (XVIII w.), z cudownym obrazem Matki Bożej Trybunalskiej.

Kolegium jezuickie (XVIII w.) – obecnie mieści się tu I LO im. Bolesława Chrobrego.

Sąd Okręgowy (1905-1909), dawny gubernialny Sąd Okręgowy.

Inne miejsca

Architektura dawna:

Grupa Bosch jest producentem techniki motoryzacyjnej i przemysłowej, dóbr użytkowych oraz technicznego wyposażenia budynków. Założony w 1886 roku w Stuttgarcie przez Roberta Boscha (1861-1942) "Warsztat mechaniki precyzyjnej i elektrotechniki" to dziś koncern skupiający fabryki i dysponujący siecią dystrybucyjną oraz serwisową, posiadający około 300 spółek zależnych i 13 tys. zakładów serwisowych w ponad 140 krajach świata.
Waldemar Józef Matusewicz (ur. 2 września 1958 w Piotrkowie Trybunalskim) – polski polityk, samorządowiec, były marszałek województwa łódzkiego i prezydent Piotrkowa Trybunalskiego.

Aleje 3 Maja – budynki w stylu secesyjnym

Dworzec kolejowy PKP – obecnie przywracany do stanu dawnej świetności

Hala targowa – obecnie budynek handlowy (Biedronka)

Budynek Państwowej Szkoły Muzycznej

Piotrkowska Manufaktura – budynek dawnej przędzalni przy ulicy Sulejowskiej

Wieża wodna (1925-1927) – ok. 50 m wysokości. Zabytek sztuki inżynierskiej.

Architektura współczesna:

Biedronka – sieć sklepów dyskontowych należących do spółki akcyjnej Jeronimo Martins Dystrybucja, której właścicielem jest portugalskie konsorcjum Jerónimo Martins. Pod względem ilości sklepów jest to największa w Polsce sieć handlowa. Biedronka posiada 1500 (dane na 02.05.2010 r) sklepów i zatrudnia 27 tys. pracowników (dane z 2009). Jej hasłem jest: "codziennie niskie ceny". W pierwszym półroczu 2007 odnotowano wzrost obrotów o 32,4% w stosunku do roku 2006.
Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Bank Pekao S.A. przy al. Armii Krajowej

Kryta Pływalnia OSiR przy ul. Belzackiej

Kościół pw. Miłosierdzia Bożego przy ul. Łódzkiej

Kościół pw. NMP Królowej Pokoju przy ul. Belzackiej

Hala sportowa "Relax"

Centrum handlowe Focus Mall przy ul. Słowackiego

Inne miejsca:

Park im. Księcia Józefa Poniatowskiego z ogrodem botanicznym

Rezerwat Dęby w Meszczach im. Jeremiego Kozłowskiego

Cmentarz żydowski przy ul. Spacerowej

Stary cmentarz rzymsko-katolicki

Areszt śledczy przy Wroniej

Dawny cyklodrom przy ulicy Budki róg Partyzantów

Ośrodek Działań Artystycznych (ODA)

Informacja turystyczna

Centrum Informacji Turystycznej w Piotrkowie Trybunalskim

PTTK Oddział im. Michała Rawity Witanowskiego Piotrków Trybunalski,Plac Czarnieckiego 10

Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim, plac Zamkowy 4

Szlaki turystyczne

Szlak Rekreacyjny Rzeki Pilicy

Klimat

Demografia

Dane z 2006:

Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.
Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .

Osobny artykuł: Ludność Piotrkowa Trybunalskiego.

Wskaźniki ekonomiczne

Średni dochód na jednego mieszkańca dla Piotrkowa Trybunalskiego wynosi 2435,34 zł. Według danych z grudnia 2010 w mieście było 4 tys. osób bez pracy a stopa bezrobocia wynosiła 5,17%.

Stefan Czarniecki herbu Łodzia (ur. ok. 1599 w Czarncy, zm. 16 lutego 1665 w Sokołówce) – polski dowódca wojskowy, oboźny wielki koronny i kasztelan kijowski od 1652, starosta kowelski od 1655, regimentarz od 1656, wojewoda ruski od 1657, starosta tykociński od 1659, wojewoda kijowski od 1664, hetman polny koronny w 1665. Właściciel dóbr tykocińskich nadanych mu za zasługi na rzecz ojczyzny. Najbardziej znany z prowadzenia wojny partyzanckiej przeciw wojskom Karola X Gustawa w czasie potopu szwedzkiego, choć miał też poważny wkład w pacyfikację powstania Chmielnickiego i w trakcie wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667.
Piotr i Paweł — sieć delikatesów spożywczych na terenie Polski, stworzona przez Eleonorę Woś i jej synów, Piotra i Pawła. Według rankingu Wprost, należą oni do 100 najbogatszych Polaków zajmując w 2007 roku 81. miejsce z majątkiem 360 mln zł.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)