Piper Cub - Polski Serwis Naukowy

Piper Cub w polskim malowaniu na pokazach lotniczych w Gliwicach

Piper Cub - amerykański lekki samolot szkolno-turystyczny z końca lat 30. XX wieku, dwumiejscowy jednosilnikowy górnopłat ze stałym podwoziem. Podstawowy cywilny model produkcyjny nosił oznaczenie Piper J-3, początkowo: J-2, a wersje rozwojowe: J-4 i J-5. Pod oznaczeniem Piper L-4 był masowo używany jako wojskowy samolot łącznikowy podczas II wojny światowej. Używany szeroko do wielu zastosowań, był jednym z najbardziej długowiecznych samolotów.

Kadłub samolotu jest podstawowym zespołem łączącym wszystkie jego części. Do kadłuba jest przymocowany centropłat (do niego z kolei skrzydła, czasem silnik), usterzenie ogonowe lub przednie, Mieszczą się w nim kabina załogi, w samolotach pasażerskich kabina pasażerska i inne pomieszczenia (np. ładownie, komory bombowe, zbiorniki paliwa, pomocnicze zespoły napędowe, komory podwozia oraz większość wyposażenia i instalacji).

Instytut Lotnictwa – mieszcząca się w Warszawie jednostka badawczo-rozwojowa istniejąca od 1926 roku. Siedziba instytutu znajduje się w dzielnicy Włochy przy Alei Krakowskiej 110/114.

Historia samolotu

Pierwowzorem Pipera Cub był lekki samolot Taylor E-2 Cub - szkolny górnopłat z odkrytą dwuosobową kabiną w układzie tandem, skonstruowany przez Gilberta Taylora i oblatany we wrześniu 1930. Produkowany był w wytwórni Taylor, wykupionej w 1930 przez Wiliama Pipera. Opracowano następnie dalsze wersje różniące się silnikami F-2, G-2 i H-2.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Liga Przyjaciół Żołnierza - stowarzyszenie powstałe w roku 1950, w okresie Polski Ludowej jako organizacja paramilitarna. Organizacja społeczna działająca w państwowym systemie obrony cywilnej kraju w celu upowszechniania idei obronności kraju przez akcje szkoleniowe i wychowawcze. W roku 1962 przekształcona została w Ligę Obrony Kraju.

W 1936 Walter Jamonueau z zakładów Taylor opracował ulepszoną wersję rozwojową samolotu E-2, oznaczoną J-2, która dała początek rodzinie samolotów Piper Cub. Różnicę stanowiły przede wszystkim inny kształt steru kierunku, zakryta po bokach kabina i zaokrąglone końcówki skrzydeł. Początkowo oznaczony Taylor J-2 Cub, od 1937 po zmianie nazwy zakładów na Piper Aircraft i przeniesieniu produkcji do nowej fabryki w Lock Haven, nazwany Piper J-2 Cub. W 1938 pojawił się ulepszony Piper J-3 Cub, który stał się podstawowym modelem produkcyjnym.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Pływak (pożarnictwo) - pusty szczelny zbiornik służący do utrzymania smoka ssawnego na wymaganej głębokości poniżej lustra wody zabezpieczając go przed opadnięciem na dno i zanurzeniem się w mule i wodorostach. Masa pływaka wynosi ok. 2 kg. Pływak ma kształt cylindra obustronnie zakończonego wypukłymi dnami i wykonany jest z blachy stalowej ocykowanej lub z tworzywa sztucznego.

Popularność i produkcja Pipera J-3 wzrosła, odkąd od 1939 stał się standardowym samolotem sponsorowanego przez rząd programu szkolenia pilotów cywilnych Civilian Pilot Training Program (CPTP), mającego na celu dostarczenie lotnictwu wojskowemu dużej liczby pilotów na wypadek wojny.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Podwozie to zespół płatowca (samolotu, śmigłowca lub szybowca) umożliwiający postój na podłożu oraz przejście ze stanu spoczynku do lotu w powietrzu i odwrotnie. Podwozie umożliwia postój płatowca na ziemi, wodzie lub konstrukcji (np. pokładzie okrętu), jego przemieszczanie po podłożu (kołowanie), start i lądowanie (lub wodowanie).

Na mniejszą skalę produkowano dalsze warianty Cuba - bardziej luksusowy J-4 Cub Coupe mieszczący dwie osoby obok siebie i trzyosobowy J-5 Cub Cruiser.

Od 1941 lotnictwo armii Stanów Zjednoczonych (US Army Air Corps) wprowadziło do służby J-3 Cub jako samolot łącznikowy, pod oznaczeniem O-59, później zmienionym na L-4. W 1942 opracowano model lepiej dostosowany do prowadzenia obserwacji z powietrza, z powiększoną powierzchnią oszklenia kabiny, oznaczony O-59A, później L-4A. Następnie, do końca wojny opracowano dalsze wersje samolotu, oznaczane kolejnymi literami do L-4J, przy czym L-4F stanowiła wariant trzyosobowego J-5. Wersje wojskowe potocznie znane były jako Grasshopper - "pasikonik".

Górnopłat to samolot lub szybowiec, którego skrzydła umieszczone w górnej części kadłuba pośrednio (parasol) lub bezpośrednio. Stosowany często w naddźwiękowych myśliwcach ze względu na mały opór, dużą nośność oraz wzrost stateczności. Często używany w samolotach myśliwsko-bombowych, bombowych i transportowych, ze względu na łatwość załadunku (komora załadunkowa może znaleźć się nisko nad ziemią) np. Lockheed C-130 Hercules.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

W samolotach Piper Cub stosowano silniki o mocy od 48 kW do 112 kW.

Zbudowano 34849 sztuk, w tym 1576 sztuk w wersji podstawowej, 20296 sztuk wersji J-3, 2761 sztuk wersji Coupe/Cruiser i 10216 sztuk wersji Super Cub.

Kadłub tworzył szkielet spawany z rur stalowych, skrzydła wykonano z drewna i duralu. Całość kryta płótnem.

Dane taktyczno-techniczne

dla modelu J-3 Cub

Zastrzał w lotnictwie jest to element konstrukcyjny statków powietrznych, głównie samolotów - profilowany pręt łączący płat, statecznik poziomy lub podwozie z kadłubem, stosowany zwłaszcza w starszych konstrukcjach dwupłatów i górnopłatów zastrzałowych. Rolą zastrzałów jest zwiększenie zdolności zespołów płatowca do przenoszenia obciążeń zewnętrznych, dzięki czemu całość konstrukcji może być lżejsza. Obecnie zastrzały zewnętrzne zostały w większości wyparte przez konstrukcje wolnonośne.

Śmigło - rodzaj pędnika, urządzenie służące do przetwarzania momentu obrotowego (a ściślej mocy) napędzającego silnika na siłę ciągu. Siła ta powstaje podczas ruchu obrotowego śmigła w wyniku różnicy ciśnienia przed i za powierzchnią składających się na śmigło łopat. Oprócz łopat śmigło posiada również piastę. Niektóre śmigła mają urządzenia do zmiany kąta natarcia (może być zmieniany ręcznie lub automatycznie tzw. skok śmigła}, do ustawienia w tzw. chorągiewkę (po awarii silnika), do odladzania krawędzi natarcia.

Załoga: 2 w układzie tandem

Napęd: silnik tłokowy Continental A-65 o mocy 48,5 kW napędzający stałe śmigło drewniane

Długość: 6,78 m

Rozpiętość skrzydeł: 10,74 m

Wysokość: 2,03 m

Powierzchnia nośna: 16,23 m²

Masa własna: 290 kg

Maksymalna masa startowa: 499 kg

Prędkość: maksymalna - 148 km/h, podróżna - 132 km/h

Długotrwałość lotu:

Zasięg: 400 km

Pułap: 3658 m

Samoloty Piper Cub w Lotnictwie Polskim

Wobec prawie kompletnego braku sprzętu latającego w aeroklubach po zakończeniu II wojny światowej oraz dogodnych warunków kupna, Ministerstwo Komunikacji zdecydowało się na zakup z amerykańskiego demobilu w zachodniej strefie okupacyjnej Niemiec 142 szt. samolotów łącznikowych Piper L-4 Cub, w tym jeden Taylorcraft L-2. Były to wersje L-4A, L-4B, L-4H oraz L-4J w tym uszkodzonych było 120 maszyn za które zapłacono $300 a za resztę $550. Transakcja nastąpiła pod koniec 1946 r. Pierwszy Piper L-4H nr. fabryczny 43-30414, został dostarczony drogą powietrzną w listopadzie 1946 r., zarejestrowany 25 marca 1947 r. otrzymując znaki SP-AFX. Reszta samolotów w dwóch etapach dotarła do Polski drogą kolejową i została zmagazynowana w Słupsku w dawnej hali sterowcowej. Wszystkie samoloty wymagały remontów. Naprawy były przeprowadzane w Okręgowych Warsztatach Lotniczych w Bydgoszczy, Gdańsku, Poznaniu w Lotniczych Warsztatach Doświadczalnych w Łodzi oraz w Instytucie Szybowcowym w Bielsku (13 Piperów).Produkcją śmigieł do tych samolotów zajęły się Lotnicze Warsztaty Doświadczalne w Łodzi. Pierwsze wyremontowane samoloty oblatano w kwietniu 1947 r. W okresie od 1947 r. do 1950 r. sukcesywnie nadawano im znaki rejestracyjne, tak że w sumie rejestracje otrzymało 127 Piperów. W 1949 roku sprzedano do Bułgarii 10 samolotów. Głównymi użytkownikami Piperów były aerokluby gdzie stosowano je do szkolenia i treningu w lotach bez widoczności ziemi, gdzie w drugiej kabinie zakładano zasłony oraz jako samoloty dyspozycyjne. Przez pierwsze powojenne lata Pipery stanowiły duży procent używanych samolotów w naszych aeroklubach, część z nich uległa różnym przeróbkom.

Słupsk (wymowa ?/i kasz. Stôłpsk lub Słëpsk, łac. Stolpa, niem. Stolp, , szw. Stölpe) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, siedziba powiatów grodzkiego i ziemskiego oraz gminy Słupsk. Leży nad rzeką Słupią, na Pobrzeżu Koszalińskim, w odległości 18 km od Bałtyku. Jest to ośrodek przemysłu: drzewnego (meble), obuwniczego, maszynowego (głównie maszyny rolnicze), okiennego oraz samochodowego (autobusy i ciężarówki). Historycznie miasto należy do Pomorza Zachodniego.

Samolot sanitarny - samolot ze specjalnym pomieszczeniem na nosze, przeznaczony do przewożenia rannych i chorych. Samoloty sanitarne są przystosowane do startu i lądowania na doraźnie przygotowanych lądowiskach. Do celów sanitarnych wykorzystywane są często śmigłowce, a do przewozu rannych na większe odległości samoloty transportowe.

W 1950 roku w Głównym Instytucie Lotnictwa w Warszawie inż. Tadeusz Chyliński wykonał projekt i dokumentacje techniczno-warsztatową przeróbki samolotu Piper Cub na samolot sanitarny. Do prototypu użyto egzemplarza L-4A nr. fabryczny 42-36714 znak SP-ARF z zamontowanym silnikiem Praga D. Samolot mógł zabierać jednego chorego na noszach, które wkładane były od tyłu dzięki otwieranej górnej części kadłuba. Oblotu na Okęciu dokonał pilot doświadczalny Instytutu Lotnictwa inż. Andrzej Abłamowicz. Serie 14 szt. sanitarnej wersji Pipera wykonały w lecie 1951 r. Okręgowe Warsztaty Lotnicze nr.4 w Gdańsku, przekazując w połowie listopada 1951 r. pierwszych 6 egzemplarzy Lotniczemu Pogotowiu Sanitarnemu. Samoloty te nosiły m.in. znaki rejestracyjne SP-AFU, -AOE, -AMD, -ADH, -AIZ, -AKC. Sanitarny Piper był używany w 13 miastach wojewódzkich Polski do 1955 roku.

W roku 1952 w warsztatach LOT-u pod kierownictwem inż. Zygmunta Toczka przerobiono 14 samolotów Piper Cub (silnik Continental) na samoloty rolnicze. Były to trzy egzemplarze L-4A, trzy L-4B, trzy L-4H oraz pięć L-4J. Egzemplarz SP-AGC L-4A nr fabryczny 42-36560 przeszedł próby fabryczne w Instytucie Lotnictwa na przełomie listopada i grudnia 1952 roku pilotowany przez inż. Andrzeja Abłamowicza. W miejsce fotela pasażera wstawiono zbiornik na 120 kg. chemikaliów, wsypywanych od góry przez zasuwany otwór w kadłubie. Pod kadłubem znajdowała się dysza rozpylająca, do której dostawał się proszek owadobójczy dozowany ręczną dźwignią przez pilota. Były one używane do zwalczania m.in. stonki ziemniaczanej. Rolnicze Pipery używane były krótko bo do końca 1953 r., ze względu na swoją dość delikatną konstrukcję i zbyt mały ładunek środków chemicznych. Cztery z nich przekazano aeroklubom, resztę skasowano.

W 1953 roku zostało zaprojektowane we Wrocławiu przez prof. inż. Jerzego Teisseyre'a i mgr. inż. Stanisława Mosicę pływakowe podwozie z drewnianymi pływakami. Zostało ono zamontowane w Instytucie Lotnictwa do samolotu Piper L-4H SP-AFY nr fabryczny 44-79889 z silnikiem Praga D. Oblotu na Wiśle w Warszawie dokonał inż. Andrzej Abłamowicz 10 października 1954 r. Następnego dnia odbył się lot do Mrągowa, gdzie próby trwały dwa dni, zakończone uszkodzeniem zastrzału przy wyciąganiu samolotu na brzeg. W sumie A. Abłamowicz wykonał 66 wzlotów z wody. Samolot nie wykonywał więcej lotów na pływakach i został przekazany do próbnej eksploatacji w Centrum Wyszkolenia Technicznego Ligi Przyjaciół Żołnierza w Mrągowie, a 31 maja 1955 roku został przekazany do kasacji jako nienadający się do dalszego użytku. Jednak historia tego samolotu ma swój dalszy ciąg. Płatowiec wciąż lata dzięki wytrwałości i ofiarności ludzi zaangażowanych w jego ocalenie i wzbudza duże zainteresowanie miłośników lotnictwa na pokazach lotniczych.

Zobacz też

Piper PA-18 Super Cub

Piper L-4H Cub (SP-AFY). [dostęp 10 lutego 2010].

Bibliografia

Benedykt Kempski, Samolot Wielozadaniowy Piper L-4 Cub, wyd. MON