Pirokseny - Polski Serwis Naukowy

augit

diopsyd

hedenbergit

kunzyt

Pirokseny – grupa bardzo rozpowszechnionych minerałów skałotwórczych o strukturze wewnętrznej odpowiadającej krzemianom łańcuchowym i ogólnym wzorze:

AB[Si2O6] – gdzie:

A – to najczęściej; wapń, sód, lit;

B – to najczęściej; magnez, żelazo, glin.

Amfibole (z gr. ἀμφίβολος amphibolos – "nieokreślony", ze względu na różnorodność koloru i formy) – duża grupa minerałów skałotwórczych, krzemianów, czasami też glinokrzemianów.

Wapń (Ca, łac. calcium) - nazwa ta pochodzi od łacińskiego rzeczownika calx - wapno, co oznacza więc "metal z wapna", pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym.

Pirokseny stanowią częsty składnik skał magmowych i metamorficznych, a największą rolę skałotwórczą odgrywa augit. Spotykane są w skałach na całym świecie.
Nazwę wprowadził R.J.Hauy od słów greckich pyr = ogień i xenos = obcy. Uważał bowiem, że pirokseny nie tworzą się w chwili erupcji, lecz później.

Magnez (Mg, łac. magnesium) - pierwiastek chemiczny, metal ziem alkalicznych (druga grupa główna układu okresowego). Izotopy stabilne magnezu to 24Mg, 25Mg oraz 26Mg.

Minerał (fr. minéral, od celt. mina – kopalnia) – pierwiastek lub związek chemiczny będący normalnie ciałem krystalicznym, którego struktura ukształtowała się w wyniku procesów geologicznych. Do minerałów zalicza się także:

Cechy piroksenów

Cechą wspólną dla tej grupy są dwa systemy łupliwości, krzyżujące się pod kątem prawie prostym. Układ łupliwości odróżnia pirokseny od amfiboli.

Krystalizują w układzie jednoskośnym lub rombowym.

Mają znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.

Bywają stosowane do wyrobu ozdób i artystycznej biżuterii.

Najczęściej mają barwę żółtawą, zielonawą, białoszarą, brunatną lub czarną, w zależności od zawartości żelaza i tytanu oraz domieszek.

Obejmują wiele izomorficznych szeregów kryształów mieszanych, należących do układu jednoskośnego, z wyjątkiem szeregu, którego członkami skrajnymi są enstatyt i hipersten – układ rombowy (jego jednoskośnym odpowiednikiem jest szereg klinoenstatyt – klinohipersten).

Do piroksenów należą także szeregi:

Lit (Li, łac. lithium - skała) – pierwiastek chemiczny, metal należący do grupy litowców w układzie okresowym. Jest najlżejszym metalem i ciałem stałym.

Egiryn – minerał z grupy krzemianów łańcuchowych, zaliczany do grupy piroksenów – klinopiroksen. Minerał należy do grupy minerałów rzadkich. Wraz z jadeitem oraz kosmochlorem tworzy szereg jadeitu.

diopsyd – hedenbergit

kosmochlor – jadeit – egiryn

diallag – augit – fassait

Obszary między nimi wypełniają kryształy mieszane. Minerały będące członami skrajnymi są dość rzadkie, w związku z czym ich wzory chemiczne mają znaczenie głównie teoretyczne.

Do najbardziej rozpowszechnionych piroksenów należą:

Dolny Śląsk (niem. Niederschlesien, śl-niem. Niederschläsing, czes. Dolní Slezsko, śl. Dolny Ślůnsk, łac. Silesia Inferior) – część historycznej krainy - Śląska, położona w południowo-zachodniej Polsce nad środkową Odrą. Według tradycji historycznej fragment Dolnego Śląska (południowa część księstwa nyskiego) znajduje się również w Republice Czeskiej. Teren ten pozostał po wojnach śląskich w granicach Monarchii Habsburskiej. Obecnie Dolny Śląsk wchodzi w skład województw dolnośląskiego, lubuskiego i opolskiego (niewielkie skrawki również w województwie wielkopolskim).

Kunzyt (także: kuncyt, kunzit) – wysoko ceniona odmiana jubilerska spodumenu. Znana od 1902 roku. Nazwa pochodzi od amerykańskiego mineraloga G.F. Kunza, który odkrył ten minerał. Minerał ma zabarwienie przeważnie różowe, lub fioletowo-różowe wywołane obecnośćią manganu.

augit, diallag, enstatyt, hedenbergit, diopsyd, bronzyt.

Z rzadziej występujących wymienić warto:

egiryn, jadeit, kunzyt, omfacyt, spodumen, hipersten, diallag.

W Polsce występują m.in. na Dolnym Śląsku (diopsyd, spodumen, jadeit) i w Pieninach (augit).

Zobacz też

minerał, minerały skałotwórcze, amfibole, miki, plagioklazy.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Pirokseny