Pismo logograficzne - Polski Serwis Naukowy

Logograficzne pismo klinowe

Pismo logograficzne (od gr. logos - mowa, grapho - piszę) - rodzaj pisma złożony z logogramów, odpowiadających na ogół wyrazom lub morfemom. W przeciwieństwie do pisma fonetycznego znaki pisma logograficznego mają nie tylko wartość fonetyczną, ale także wartość semantyczną. Podrodzajami pisma logograficznego są pismo piktograficzne i pismo ideograficzne.

Pismo używane w państwie Jin ustanowionym przez Dżurdżenów (Mandżurów) na północy Chin. W 1120 r. opracował je Wanyan Xiyin biorąc za wzór pismo Kitanów. Do użycia weszło w 1145 r.

Hieroglify (z gr. ἱερογλυφικά hieroglyphika, dosł. "święte znaki") – najwcześniejszy rodzaj pisma starożytnego Egiptu, obok pisma hieratycznego i demotycznego. Nazwa wywodzi się (podobnie jak nazwa władcy - faraona) z greki i oznacza święte znaki.

Historia

Pisma logograficzne to najstarsze znane rodzaje pisma. Ich pierwszymi znakami były na ogół piktogramy i ideogramy, których znaczenie i lekcja wynikały z konwencji przyjętej przez użytkowników. Na bazie tych podstawowych znaków powstawało często pismo złożone, ewoluujące ku pismu piktofonetycznemu i fonetycznemu, m.in. alfabetowi.

Język hetycki (zw.również nesyckim) - jest najlepiej znanym z wymarłych języków z podrodziny anatolijskiej języków indoeuropejskich. Mówili nim Hetyci w Azji Mniejszej w II tysiącleciu p.n.e. Poświadczony już w staroasyryjskich tekstach klinowych z Kanesz (Nesa, XVIII–XVII w. p.n.e.) był głównym językiem dokumentów klinowych z Hattusa, stolicy państwa Hetytów.

Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą, i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

Ponieważ odtworzenie konwencji, na mocy której dodawano do pisma logograficznego nowe znaki jest często niemożliwe, jego wiele rodzajów pozostaje nieodczytane. Jednym z największych sukcesów egiptologii było rozszyfrowanie egipskich hieroglifów.

Znane jest siedem najstarszych rodzajów pisma logograficznego:

sumeryjskie pismo klinowe (3100 p.n.e. -75)

pismo protoelamickie w Elamie (3000-2200 p.n.e.) - nie odczytane

egipskie hieroglify (3000 p.n.e. -400)

pismo protoindyjskie w Dolinie Indusu (ok. 2200 p.n.e.) - nie odczytane

kreteńskie pismo hieroglificzne na Krecie (2000-1200 p.n.e.) - nie odczytane

pismo hetyckie (patrz: język hetycki) w Anatolii i Syrii (1500-700 p.n.e.)

pismo chińskie (od 1300 p.n.e. do dziś)

Ze względu na relację znaków do części mowy wyróżnia się:

Alfabet (nazwa pochodzi od pierwszych liter alfabetu greckiego: alfa i beta) – najpopularniejszy system zapisywania mowy. Terminu używany w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczeniach, co jest źródłem licznych nieporozumień w dziedzinie historii i teorii pisma, oraz w jednym znaczeniu pochodnym. Piąty sens obejmuje użycie niepoprawne, czyli nazywanie "alfabetami" systemów nie będących nimi (pseudoalfabetów).

Lekcja (łac. lectio – czytanie, odczyt) – sposób odczytania na głos znaków pisma. Lekcja zależy od języka jakim posługuje się użytkownik, ew. także od jego dialektu, osobowej maniery i wad wymowy (por. idiolekt).

pismo logograficzne spółgłoskowe:

hieroglify egipskie

pismo logograficzne sylabowe (logosylabiczne):

pismo logograficzne wywodzące się z chińskiego:

Przypisy

Logogram