Pitirim Sorokin - Polski Serwis Naukowy

Pitirim Sorokin

Pitirim Aleksandrowicz Sorokin (21 stycznia 1889 – 11 lutego 1968) - rosyjski socjolog, mieszkający przez większość życia w Stanach Zjednoczonych.

Życie i działalność

Sorokin urodził się w 1889 roku w miejscowości Turja, znajdującej się w Republice Komi, w latach 1907 - 1922 mieszkał w Sankt Petersburgu, gdzie studiował psychologię na Petersburskim Uniwersytecie Państwowym (był uczniem m.in. Leona Petrażyckiego). Po krótkim pobycie w Pradze wyemigrował w 1923 roku do USA. Najpierw pracował na uniwersytecie w Minnesocie (stan Minneapolis), a w roku 1930 został profesorem Uniwersyetu Harwardzkiego (mieszczącego się w Cambridge, stan Massachusetts). Zorganizował tam pierwszą katedrę socjologii i został jej kierownikiem. Pracował tam aż do odejścia na emeryturę w 1964 roku, zmarł cztery lata później w Winchester (stan Massachusetts).

Psychologia (od gr. ψυχή Psyche = dusza, i λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka empiryczna, zajmująca się badaniem mechanizmów i praw rządzących zjawiskami psychicznymi oraz zachowaniami człowieka. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem. W zasadzie psychologia dotyczy ludzi, ale mówi się o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż zachowaniem się zwierząt zajmuje się także dziedzina biologii – etologia.

Ruchliwość społeczna (mobilność społeczna) w socjologii oznacza przemieszczanie się jednostek społecznych lub kategorii społecznych w strukturze społecznej.

Koncepcje i poglądy

Miał rozległe zainteresowania naukowe, które obejmowały problematykę wsi i miasta, dynamiki społecznej, stratyfikacji społecznej, ruchliwości społecznej, wojny oraz rewolucji. Sorokin był także współtwórcą socjologii wsi.

Zdaniem Sorokina socjologia powinna przyjąć podejście "integralistyczne", czyli socjolog powinien obok badań empirycznych i racjonalnych spekulacji również posłużyć się w swych pracach także ponadracjonalnym czynnikiem intuicji, emocji i geniuszu. Powinien on mieć szeroką erudycję historyczną i umieć wykorzystać ją do analizy współczesnych mu społeczeństw. Sorokin zwracał uwagę na to, że świat społeczny ma dwoistą naturę, zarazem społeczną i kulturową. Społeczeństwo to sieć interakcji, natomiast kultura to znaczenia, normy, wartości i ich materialne nośniki. Bez regulacji kulturowej życie społeczne nie byłoby możliwe.

Społeczeństwo to podstawowe pojęcie socjologiczne, jednakże niejednoznacznie definiowane. Terminem tym tradycyjnie ujmuje się dużą zbiorowość społeczną, zamieszkującą dane terytorium, posiadające wspólną kulturę, wspólną tożsamość oraz sieć wzajemnych stosunków społecznych. Społeczeństwo ponadto posiada własne instytucje pozwalające mu na funkcjonowanie oraz formę organizacyjną w postaci państwa, plemienia czy narodu.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

W swojej pracy Social and Cultural Dynamics (Dynamika społeczeństw i kultury) sklasyfikował społeczeństwa według ich mentalności kulturowej, która może być ideacyjna (rzeczywistość ma charakter duchowy), odczuciowa (rzeczywistość ma charakter materialny) lub idealistyczna (stanowi syntezę dwóch wyżej wymienionych mentalności). Zasugerował, że główne cywilizacje ewoluują przechodząc kolejno przez powyższe typy mentalności kulturowej: ideacyjny, idealistyczny i odczuciowy. Każda z tych faz rozwoju kulturowego stara się nie tylko opisać naturę rzeczywistości, ale także określa ludzkie potrzeby, cele i to w jakiej rozciągłości mają one być zaspokojone czy zrealizowane. Sorokin zinterpretował współczesną cywilizację zachodnią jako cywilizację odczuciową oddaną postępowi technicznemu. Prorokował jej przejście w okres schyłkowy a następnie wyłonienie się nowej ery ideacyjnej lub idealistycznej.

Uniwersytet Harvarda (Harvard University) powstał w 8 września 1636 jako Harvard College w Newtown (wówczas w Kolonii Zatoki Massachusetts, obecnie Cambridge) koło Bostonu jako pierwszy uniwersytet na terenie kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej.

Kultura (z łac. colere = "uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie") – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri ("uprawa ziemi"), interpretuje się go w różny sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).

Wybrane publikacje

The Sociology of Revolution (1925)

Social Mobility (1927)

Contemporary Sociological Theories (1928) - podręcznik

Social and Cultural Dynamics (t. 1–4 1937–41)

Society, Culture and Personality (1947)

Sociological Theories of Today (1966)

Tłumaczenia prac na j. polski

Ruchliwość społeczna, Warszawa 2009, Wydawnictwo IFiS PAN, s. 540, ISBN 9788376830025 (Social Mobility 1927)

Intuicja (z łac. intuitio - wejrzenie) – proces myślowy polegający na szybkim dopasowaniu danej sytuacji, problemu, zagadnienia do znanych już szablonów i zależności. Objawia się w postaci nagłego przebłysku myślowego, w którym dostrzega się myśl, rozwiązanie problemu lub odpowiedź na nurtujące pytanie. Często mylona jest z przeczuciem o podłożu emocjonalnym. Natura intuicji wynika z tego, że jest ona procesem podświadomym, którego nie można kontrolować, można jedynie dopuszczać lub odrzucać podawane przez intuicję rozwiązania. Jest ona procesem bardziej kreatywnym i działającym na wyższym poziomie abstrakcji w porównaniu do myślenia logicznego.

Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN publikuje książki i periodyki z dziedziny filozofii, socjologii i prakseologii. Wydawnictwo publikuje książki (głównie w języku polskim), których autorami są w większości pracownicy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Na łamach czasopism publikowane są studia, artykuły i komunikaty uczonych z całego kraju, a także, choć rzadziej, teksty autorów obcych.