Pizi - Polski Serwis Naukowy

Phizí (Gall)

Phizí (znany w historiografii angielskojęzycznej jako Gall od ang. gall bladder – "woreczek żółciowy") (ok. 1840-1894) – urodził się w 1840 roku nad rzeką Moreau w Dakocie Południowej. Pochodził z ubogiej rodziny w grupie Dakotów-Hunkpapów, lecz mimo to otrzymał staranne wykształcenie, dzięki pomocy społeczności indiańskiej. Już jako młodzieniec wyróżniał się uzdolnieniami militarnymi. Był oficerem Siedzącego Byka, którego przewyższał umiejętnością dowodzenia w bitwie. Po zwycięstwie w 1876 r. nad Little Big Horn, Pizi razem z Siedzącym Bykiem uciekł do Kanady. W 1880 r. powrócił na teren USA i poddał się majorowi Ilgesowi w obozie nad rzeką Poplar w Montanie. 1 stycznia 1881 r. osiadł w rezerwacie Standing Rock.

Siedzący Byk (w języku dakota Tatanka Yotanka, ang. Sitting Bull) (ur. ok. 1831, zm. 15 grudnia 1890) – wódz i szaman Indian plemienia Hunkpapa grupy Teton Dakotów (Siuksów).

Dakota Południowa (ang. South Dakota) – stan w środkowo-północnej części Stanów Zjednoczonych, na obszarze Wielkich Równin. Sąsiaduje od północy ze stanem Dakota Północna, od zachodu z Montaną i Wyoming, od południa z Nebraską, od wschodu z Minnesotą i Iowa. Rzeźba terenu na ogół wyżynna, z głęboko wciętymi dolinami rzeki Missouri i jej dopływów. Na zachodzie Góry Czarne (ang. Black Hills) z najwyższym szczytem Harney Peak (2207 m n.p.m.).

Od roku 1889 pełnił funkcje sędziego do spraw indiańskich w Agencji Standing Rock. 2 marca 1889 r. brał udział w ratyfikowaniu ostatniego traktatu Dakotów z rządem USA, na podstawie którego duży rezerwat podzielono na kilka mniejszych i część z nich oddano rządowi. Zmarł 5 grudnia 1894 r. nad rzeką Oak w Dakocie Południowej.

Montana – stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, przy granicy z Kanadą. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od hiszpańskiego słowa „montaña”, które znaczy „góra”. Chociaż Montana kojarzona jest przede wszystkim z położonymi na jej obszarze górami, około 60% terytorium stanu pokrywa preria, wchodząca w skład Wielkich Równin. Region nazywany jest Stanem Skarbów, Krainą lśniących gór i Krainą wielkiego nieba. Montana jest czwartym co do wielkości stanem USA, co w połączeniu ze stosunkowo małym zaludnieniem plasuje ją wśród regionów o wyjątkowo niskiej gęstości zaludnienia. Gospodarka Montany bazuje na rolnictwie, górnictwie i przemyśle drzewnym. Duże znaczenie ma także rozwinięta turystyka. W Montanie znajduje się Park Narodowy Glacier i duża część Parku Narodowego Yellowstone.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.