Plac Grunwaldzki we Wrocławiu - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 51°06′41.68″N 17°03′37.81″E / 51.1115778, 17.0605028

Plac Grunwaldzki (niem. Kaiserstraße, ulica Cesarska) — nazwa dawnego obszernego placu, obecnie zredukowanego do szerokiej ulicy i skrzyżowania, a także rejonu ten plac otaczającego, położonego na wschód od ścisłego centrum Wrocławia.

Obecnie cały rejon placu (częściowo historyzująca zabudowa obrzeżna) posiada status osiedla. Granice tego osiedla wyznaczają ulice: Wyszyńskiego na zachodzie, Sienkiewicza, Górnickiego i Grunwaldzka na północy oraz rzeka Odra: Stara Odra na wschodzie i główne koryto na południu. Niemiecka nazwa centralnego skrzyżowania (Scheitniger Stern - "Gwiazda Szczytnicka") i obowiązujące dziś nazwy mostu Szczytnickiego i ulicy Szczytnickiej związane są ze średniowieczną wsią Szczytniki, położoną za tym mostem; dziś mieści się tam Park Szczytnicki. Osiedle obejmuje także teren dawnej osady Fischerau (tłumaczonej niekiedy jako Rybaki), położonej w okolicy skrzyżowania ul. Grunwaldzkiej i Piastowskiej. Na terenie osiedla Plac Grunwaldzki mieszka (koniec 2004 roku) około 16,6 tysięcy osób. Plac jest powszechnie określany w skrócie jako "Grunwald".

Prezydent Stanów Zjednoczonych – głowa państwa, szef administracji federalnej, naczelny dowódca sił zbrojnych, szef rządu, a także lider swojej partii. Konstytucja nadała mu wiele prerogatyw, co sprawia, iż zajmuje on kluczowe miejsce w systemie politycznym Stanów Zjednoczonych.

Ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego – jedna z głównych ulic Wrocławia, długości ok. 1,9 km, łącząca znajdujący się na skraju dzielnicy Starego Miasta (ściślej: na skraju jego części zwanej Nowym Miastem) most Pokoju z mostami Warszawskimi na peryferyjnych Karłowicach.

Założenia architektoniczne

Ulica stanowiąca obecnie zasadniczą część placu, nazywana niekiedy osią Grunwaldzką i przebiegająca przez teren dawnych Nowych Szczytnik powstała na podstawie projektów opracowanych w latach 80. XIX wieku w celu polepszenia skomunikowania nowych wschodnich i północno-wschodnich dzielnic miasta z jego centrum. Głównym inicjatorem budowy osi był miejski radca budowlany Richard Plüddemann. Reprezentacyjna, dwupasmowa aleja Kaiserstraße łączyła diagonalnie nowo zbudowany Kaiserbrücke (później Freiheitsbrücke, a obecnie Most Grunwaldzki) z Fürstenbrücke (późniejszy Adolf-Hitler-Brücke, a obecnie Most Szczytnicki). W okolicach połowy liczącej 1350 m długości trasy powstało skrzyżowanie z istniejącymi wcześniej ulicami zwane Scheitniger Stern ("Szczytnicka Gwiazda" – ze względu na fakt, że zbiegało się tu sześć ulic biegnących w sześciu kierunkach; dziś na tym skrzyżowaniu - pl. Grunwaldzki/Skłodowskiej-Curie/Piastowskiej - łączy się pięć kierunków, szósty kierunek w stronę ul. Janiszewskiego został zabudowany w latach 60.). Trasa została ostatecznie ukończona dopiero w końcu lat 20. XX wieku, gdy zdołano wykupić działki we wschodniej części jej szlaku.

Karl Hanke (ur. 24 sierpnia 1903 w Lauban, ob. Lubań - zm. 8 czerwca 1945 w Neudorf, ob. Nová Ves nad Popelkou) – sekretarz osobisty Josepha Goebbelsa, Gauleiter Śląska.

Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu – państwowa szkoła wyższa, jedna z dziesięciu funkcjonujących w stolicy Dolnego Śląska. Uczelnia działa w budynkach dawnego Instytutu Rolniczego niemieckiego Uniwersytetu we Wrocławiu. Powojenne początki uczelni to jesień 1945, kiedy w połączonych organizacyjnie Uniwersytecie i Politechnice zaczęły funkcjonować Wydziały: Rolniczy i Medycyny Weterynaryjnej. W 1951 roku wyodrębniła się z nich samodzielna uczelnia – Wyższa Szkoła Rolnicza, która od 1971 funkcjonuje jako Akademia Rolnicza we Wrocławiu. W listopadzie 2006, zgodnie z podpisaną przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego ustawą (treść ogłoszonej ustawy (Dz. U. z 2006 r. Nr 202, poz. 1483)) uczelnia zmieniła nazwę na Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu.

Plac Grunwaldzki po przebudowie, 2008 rok

Okres II wojny światowej

Obszerne pole, które dało podstawę do nazwania całego rejonu placem, powstało w ostatnich tygodniach II wojny światowej podczas oblężenia Festung Breslau przez Armię Czerwoną w 1945. Po tym, jak 1 kwietnia Armia Czerwona zajęła lotnisko na peryferyjnym Gądowie i twierdza straciła możliwość otrzymywania zaopatrzenia drogą lotniczą (ściślej: od tego czasu zaopatrzenie mogło docierać tylko drogą zrzutów na spadochronach - dokonywano ich na teren Ogrodu Botanicznego), szef wrocławskiej NSDAP Karl Hanke podjął decyzję o wybudowaniu lotniska we wnętrzu miasta. Wyznaczył w tym celu oś Kaiserstraße. Zburzono wszystkie budynki - reprezentacyjne kamienice i obiekty użyteczności publicznej - wzdłuż tej alei, w tym ewangelicki kościół Marcina Lutra z najwyższą we Wrocławiu, ponad dziewięćdziesięciometrową wieżą (stał na miejscu obecnych gmachów D-1 i D-2 Politechniki Wrocławskiej; dziś między tymi budynkami, na miejscu Lutherkirch Platz przed zburzonym kościołem jest Skwer prof. Kazimierza Idaszewskiego i Pomnik Pomordowanych Profesorów Lwowskich). Pośpieszne odgruzowywanie terenu przyszłego lotniska trwało pod ostrzałem radzieckich samolotów i pochłonęło liczne ofiary, tak wśród miejscowej ludności cywilnej, jak wśród zapędzonych tu do pracy cudzoziemskich robotników. Z lotniska tego wystartowały tylko dwa samoloty: 10 kwietnia Junkers Ju 52, który ewakuował 22 rannych oraz 5 maja Fi 156 Storch, którym Karl Hanke uciekł z Wrocławia do Sudetenlandu.

Katastrofa budowlana w Wyższej Szkole we Wrocławiu, katastrofa budowlana, do której doszło 22 marca 1966 podczas budowy budynku Wydziału Melioracji dla ówczesnej Wyższej Szkoły Rolniczej (obecnie Uniwersytet Przyrodniczy) we Wrocławiu przy placu Grunwaldzkim. Była skutkiem pośpiechu i niezachowania technologicznego harmonogramu robót. Wskutek nacisków politycznych ówczesnych działaczy PZPR, dla których niezwykle istotne były propagandowe efekty tego, że widoczne jest "wzrastanie" budynku, kierownictwo budowy nakazało robotnikom stawianie kolejnych elementów pięter bez równoległego wykonywania robót murarskich na poszczególnych piętrach, które zapewniałyby usztywnienie konstrukcji. W wyniku wiatru w marcu 1966 konstrukcja uległa zawaleniu. W katastrofie zginął majster budowy i dziewięciu robotników.

Dom akademicki, dom studencki potocznie nazywany akademikiem — miejsce zakwaterowania studentów w czasie studiów wyższych, będące pod nadzorem jednej, a czasem nawet kilku uczelni z danego miasta. Na terenie akademika stosują się takie same przepisy, jak na terenie uczelni wyższej (pewna autonomia).

Okres powojenny

Przebudowa Placu Grunwaldzkiego, październik 2006, widok z DS "Dwudziestolatka". W głębi pośrodku budynki Politechniki, w głębi po prawej "sedesowce"

Po wojnie na kilka lat plac zamienił się w największe targowisko w mieście (tzw. szaberplac): handlowano tu wszelkim mieniem wyszabrowanym z opuszczonych niemieckich domów. Na początku lat 50. rozpoczęto planowanie zabudowy areału placu. Najpierw wzdłuż głównej osi, po jej południowej stronie - potem także po przeciwnej - zaczęły powstawać budynki Politechniki, Akademii Rolniczej, później także Uniwersytetu, w tym akademiki "Dwudziestolatka" i "Parawanowiec". W czasie budowy jednego z obiektów AR doszło 22 marca 1966 - wskutek pośpiechu i niezachowania reżimów budowlanych - do katastrofy budowlanej. W latach 1967-1975 na północ od osi Placu Grunwaldzkiego powstały mieszkalne bloki - wg awangardowego na owe czasy projektu arch. Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, a później - akademiki "Ołówek" i "Kredka" wg projektu arch. Krystyny i Mariana Barskich.

Historyzm – nurt w XIX-wiecznej architekturze światowej polegający na naśladownictwie stylistyki minionych epok. Kierunek nietwórczy i eklektyczny polegający na zaniechaniu dążenia do stworzenia stylu odpowiadającego aktualnym warunkom historyczno-społecznym i naśladowaniu przeszłych wielkich stylów w sztuce i architekturze.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Aż do końca lat 90. XX wieku na części placu - w kwartale pomiędzy ulicami Curie-Skłodowskiej, Piastowską, Reja i Grunwaldzką - znajdowało się targowisko, głównie owocowo-warzywne. W marcu 2006 roku rozpoczęła się gruntowna przebudowa Placu Grunwaldzkiego. Główne jego skrzyżowanie zostało w dniu 4 kwietnia 2007 roku oddane do użytku jako rodzaj ronda nazwanego "Rondem Reagana" o kształcie elipsy przykrytego w części środkowej dachem, pod którym znajduje się węzeł komunikacji zbiorowej ze zintegrowanymi przystankami tramwajowymi i autobusowymi. Część środkowa wraz z przejściem podziemnym została uruchomiona 15 marca 2008 r. Obok głównego skrzyżowania, na miejscu do niedawna funkcjonującego targowiska, powstał uruchomiony w kwietniu 2007 trójkondygnacyjny wielofunkcyjny obiekt handlowo-usługowy nazwany Pasażem Grunwaldzkim. Dla zwiększenia funkcjonalności ronda Regana oraz Pasażu zbudowano przejście podziemne łączące obszar ograniczony pl. Grunwaldzkim, ul. Curie-Skłodowskiej i Wybrzeżem Wyspiańskiego.

Rondo - skrzyżowanie z wyspą środkową i jednokierunkową jezdnią wokół wyspy, na którym pojazdy zobowiązane są objeżdżać wyspę środkową w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara w krajach o ruchu prawostronnym lub w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara w krajach o ruchu lewostronnym. Są odstępstwa dotyczące minirond, gdzie długie pojazdy mogą przejeżdżać przez przejezdną wyspę. W polskim prawie drogowym stosuje się określenie skrzyżowanie o ruchu okrężnym.

Ulica Henryka Sienkiewicza – równoleżnikowo przebiegająca ulica długości ok. 1,8 km we wrocławskiej dzielnicy Śródmieście, na północ od placu Grunwaldzkiego.

Przypisy

Wcześniej chciał wykorzystać do tego celu Schloßplatz (dzisiejszy plac Wolności) wzdłuż Fosy Miejskiej, nakazując w tym celu częściowe wyburzenie okazałego gmachu Śląskiego Muzeum Przemysłu Artystycznego i Starożytności przy ul. Krupniczej.
Podejrzewa się, że mógł tam zginąć z rąk czeskich partyzantów.
Jego patronem jest zmarły w 2004 amerykański prezydent, Ronald Reagan

Linki zewnętrzne

osiedle Plac Grunwaldzki we Wratislaviae Amici

granice wrocławskich osiedli - załącznik do uchwały nr XXXI/2280/04 Rady Miejskiej Wrocławia 9 grudnia 2004

przebudowa pl. Grunwaldzkiego - wizualizacja i rysunek