Plac Józefa Bema w Olsztynie - Polski Serwis Naukowy

Plac Bema – plac w kształcie ronda, posiadającego trzy pasy ruchu, zlokalizowany w północnej części Olsztyna, stanowiący miejsce zbiegu ulic Limanowskiego, Partyzantów, Kętrzyńskiego i Kopernika (wjazd z ulicy Kopernika na rodno został zamknięty).

Wokół placu znajdują się zabytkowe kamienice z początku XX wieku.

Powstanie węgierskie 1956, nazywane jest dziś rewolucją 1956 (węg.: 1956-os forradalom).[4] Powstanie wybuchło 23 października 1956 i trwało do 10 listopada 1956, kiedy to zostało ostatecznie stłumione przez zbrojną interwencję Armii Radzieckiej. Było ono próbą narodu węgierskiego zdobycia wolności i uwolnienia się spod sowieckiej dominacji.

Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej, pierwotnie nazwany Pomnikiem Wdzięczności Armii Czerwonej, potocznie określany "Szubienicami" – pomnik stojący w Śródmieściu Olsztyna na placu Xawerego Dunikowskiego (wcześniej plac Armii Czerwonej) przy al. Piłsudskiego (dawna al. Zwycięstwa). Pomnik odsłonięto w 1954 roku. Składa się z dwóch szarych charakterystycznych pylonów, mających symbolizować niezamknięty łuk triumfalny.

Historia placu

W czasach Prus Wschodnich, plac nosił nazwę Kopernikusplatz (plac Kopernika). W 1900 wybudowano pierwsze kamienice - przy placu Bema 2 i 4. Na przełomie XIX i XX wieku znajdowały się tu instytucje wojskowe. Kamienicę przy placu Bema 4 (tzw. Willa Martha) wybudował Robert Mrzyk - przedsiębiorca budowlany, właściciel okazałych w ówczesnym okresie olsztyńskich zakładów murarsko-brukarskich. Willa Martha pełniła w latach 1905-1911 funkcję siedziby rejencji olsztyńskiej. Pośrodku skweru w 1923 odsłonięto i poświęcono pomnik ku czci żołnierzy I Warmińskiego Pułku Piechoty Nr 150, stacjonującego wówczas w olsztyńskich koszarach nad Jeziorem Długim, poległych podczas I wojny światowej na froncie wschodnim i zachodnim. Podczas drugiej wojny światowej większość kamienic nie uległo zniszczeniu.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Rondo - skrzyżowanie z wyspą środkową i jednokierunkową jezdnią wokół wyspy, na którym pojazdy zobowiązane są objeżdżać wyspę środkową w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara w krajach o ruchu prawostronnym lub w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara w krajach o ruchu lewostronnym. Są odstępstwa dotyczące minirond, gdzie długie pojazdy mogą przejeżdżać przez przejezdną wyspę. W polskim prawie drogowym stosuje się określenie skrzyżowanie o ruchu okrężnym.

Kopernikusplatz na pocztówce z 1917 r.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej, nazwę placu zmieniono na plac Mikołaja Kopernika. W 1947 nazwa ponownie została zmieniona, tym razem na Plac Armii Czerwonej. Przy placu planowano ustawić pomnik Wzdzięczności Armii Czerwonej, ale zmieniono plany i ustawiono go przy ówczesnej alei Zwycięstwa (dzisiejszej alei Piłsudskiego). W Willi Martha, przy placu Bema 4, siedzibę znalazł Obwód Lecznictwa Kolejowego oraz Fundacja Zdrowia Kolejarzy. W 1956, podczas powstania węgierskiego, ludzie zbierali się na placu, aby protestować i domagać się wycofania wojsk Układu Warszawskiego z Węgier. Na wniosek studentów Wyższej Szkoły Rolniczej nazwę placu zmieniono na Powstańców Węgierskich. Jednak już rok później nazwa placu została zmieniona na cześć bohatera polsko-węgierskiego - generała Józefa Bema.

Józef Zachariasz Bem, herbu Bem (ur. 14 marca 1794 w Tarnowie, zm. 10 grudnia 1850 w Aleppo) – artylerzysta, polski generał, dowódca artylerii czynnej Wojska Polskiego w czasie powstania listopadowego, feldmarszałek armii tureckiej, naczelny wódz powstania węgierskiego 1848-1849 i zastępca wodza drugiej rewolucji wiedeńskiej.

Ulica Bolesława Limanowskiego w Olsztynie wchodzi w skład drogi krajowej nr 51. Rozciąga się od placu Józefa Bema (skrzyżowanie z ulicami Partyzantów i Kętrzyńskiego) do placu Powstańców Warszawy (skrzyżowanie z ulicą Jagiellońską i aleją Sybiraków. Ulica w dużym stopniu obciążona jest ruchem samochodów ciężarowych podążających w kierunku polsko-rosyjskiej granicy.

W latach 60. XX wieku wybudowanany został wiadukt łączący plac Bema z ulicą Limanowskiego.

Po reformie administracyjnej i przywróceniu powiatów w 1999 roku, kamienicę przy placu Bema 5 zajęło Starostwo Powiatu Olsztyńskiego. W latach 2002-2003 plac Bema przeszedł generalny remont. W 2006, w 50-rocznicę Powstania Węgierskiego, wiaduktowi, znajdującemu się nieopodal placu, nadano nazwę Powstańców Węgierskich 1956 roku i odsłonięto tablicę upamietniającą wydarzenia sprzed 50 lat na ścianie Starostwa Powiatu Olsztyńskiego.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Reforma administracyjna Polski weszła w życie 1 stycznia 1999 i wprowadziła 3-stopniową strukturę podziału terytorialnego. Oprócz województw rządowo-samorządowych i istniejących od 1990 roku gmin przywrócono także zlikwidowane w 1975 powiaty. Reforma miała na celu budowę samorządności, usprawnienie działań władz w terenie i przybliżenie ich do obywatela. Zmniejszono liczbę województw z 49 do 16. Większość miast, które straciły prawa miast wojewódzkich, weszły do grupy powiatów grodzkich, czyli miast na prawach powiatu.

Komunikacja

Przez plac Bema przejeżdżają autobusy miejskie linii numer: 1, 2, 5, 8, 9, 12, 14, 16, 19, 20, 24, 25, 26, 31, 34, 100 i 101.