Plac Teatralny w Warszawie - Polski Serwis Naukowy

Północna pierzeja placu Teatralnego

Panorama placu Teatralnego

Plac Teatralny – rozległy plac w Warszawie, rozpostarty pomiędzy fasadą Teatru Wielkiego a ulicą Senatorską.

Układ

Główną oś placu stanowi ulica Senatorska. Zbiegają się z nią w obrębie placu ulice:

Moliera,

Nowy Przejazd,

Bielańska,

Wierzbowa.

Historia

Plac Teatralny ok. 1925 roku, po lewej budynek Pałacu Jabłonowskich

Na terenie dzisiejszego placu Teatralnego, położonego niedaleko Zamku Królewskiego, w roku 1695 zakończono wznoszenie Marywilu czyli pałacu królowej Marysieńki, który wyburzono przed 1833 rokiem robiąc miejsce dla Teatru Wielkiego projektu Corazziego. W roku 1819 do Marywilu dobudowano jedno skrzydło, którego kolumnada została potem wkomponowana w nowo budowany teatr (obecna wschodnia niska część fasady). Pierwotnie w Marywilu działały księgarnie, zakon żeński dla panien z dobrych domów a nawet, krótko istniejące, towarzystwo naukowe. Dziedziniec budynku z biegiem lat zamienił się w targowisko.

Teatr Wielki — Opera Narodowa w Warszawie – budynek zlokalizowany przy placu Teatralnym w Warszawie, będący siedzibą Opery Narodowej. W Salach Redutowych mieści się Muzeum Teatralne oraz dwie spośród trzech scen Teatru Narodowego.

Stanisław Moniuszko ) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista; autor ok. 268 pieśni, operetek, baletów i oper. Do jego najsłynniejszych dzieł należą opery: Halka, Straszny dwór i Paria.

Plac Teatralny powstał zatem wraz ze wzniesieniem monumentalnego Teatru Wielkiego. Razem z przeniesieniem się w roku 1818 siedziby władz miejskich do Pałacu Jabłonowskich obszar ten stał się centrum życia miasta.

W dniu 11 listopada 1863 roku w czasie powstania styczniowego Rosjanie przeprowadzili na tym placu egzekucję czeladnika garbarskiego Antoniego Amnera i czeladnika ślusarskiego Józefa Dąbrowskiego za zamach na carskiego gen.Treptowa.

Tutaj miały miejsce wielkie manifestacje patriotyczne, zarówno w okresie powstania styczniowego, jak i wydarzeń rewolucyjnych 1905-07. W pałacu mieścił się w 1939 roku sztab cywilnej obrony Warszawy.

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

Kamienica Mikulskiego przy ulicy Bielańskiej w Warszawie (Bank Dyskontowy Warszawski, „na Gołubskiem”) – nieistniejąca dziś kamienica na rogu ulic Bielańskiej (nr 1) i Senatorskiej (nr 22), zamykająca zachodni narożnik północnej pierzei placu Teatralnego w Warszawie, jedna z kilku warszawskich kamienic należących w XIX wieku do Wawrzyńca Mikulskiego.

W efekcie wojny zniszczona została praktycznie cała północna pierzeja placu, pozostał jedynie Pałac Blanka, który bankier wzniósł w roku 1764. Odbudowa Pałacu Jabłonowskich i kościoła św. Andrzeja miała miejsce dopiero w latach dziewięćdziesiątych, co zakończyło proces przywracenia kompletnej zabudowy w otoczeniu placu.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Antonio Corazzi (ur. 16 grudnia 1792 w Livorno, zm. 26 kwietnia 1877 we Florencji) – włoski architekt działający w Polsce w latach 1819–1847, przedstawiciel klasycyzmu.

Otoczenie

Przy placu tym znajdują się m.in.:

Pałac Blanka – ul. Senatorska 14;

Pałac Jabłonowskich – ul. Senatorska 14/16;

Teatr Wielki – Opera Narodowa – ul. Senatorska 21/25;

Kamienica Petyskusa – ul. Senatorska 27;

pomniki Stanisława Moniuszki i Wojciecha Bogusławskiego, przed odbudową Pałacu Jabłonowskich również pomnik Bohaterów Warszawy;

Południk Warszawski;

Kościół św. Brata Alberta i św. Andrzeja Apostoła, (kościół środowisk twórczych) – pl. Teatralny 18;

tzw. pawilon Wedla stojący na miejscu nieodbudowanej kamienicy Mikulskiego na rogu ul. Senatorskiej i Bielańskiej – zamykającej w latach 1830–1944 północną pierzeję placu od strony zachodniej.

Przypisy

Ryszard Kołodziejczyk, Rocznik Warszawski 1960, t.1, "Warszawska Żandarmeria Narodowa w Powstaniu Styczniowym", s.163

Linki zewnętrzne

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Plac Teatralny w Warszawie

Na mapach: 52°14′39″N 21°00′34″E / 52.24417, 21.00944

Fasada – główna, efektowna elewacja budynku, o szczególnie dużej dekoracyjności, często nawet monumentalna, spełniająca funkcje reprezentacyjne wobec całego gmachu, a przez to wyróżniająca się spośród pozostałych elewacji. Zazwyczaj jest to elewacja przednia, jednak w budynkach narożnych mogą istnieć dwie fasady, a w wolno stojących nawet trzy lub wszystkie.

Pałac Jabłonowskich – pałac w Warszawie, zlokalizowany w Śródmieściu przy placu Teatralnym pod adresem ul. Senatorska 14/16, wzniesiony w XVIII wieku, rozebrany w 1952 roku i przykryty brukiem, zrekonstruowany w 1997 roku.