Plac Wolności w Poznaniu - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 52°24′29″N 16°55′38″E / 52.40806, 16.92722

Pl. Wolności podczas plenerowej wystawy rzeźby współczesnej, 2008

Plac Wolności (gwarowo Plajta) – plac w Poznaniu znajdujący się na zachód od średniowiecznej części miasta. Jest to prostokątna płaszczyzna o wymiarach 85 na 205 m o osi długiej zorientowanej równoleżnikowo. Otoczony od północy, wschodu i południa jezdniami. Na jezdni południowej znajduje się także pojedynczy tor tramwajowy dla ruchu ze wschodu na zachód (jego uzupełnienie stanowi torowisko na ul. Św. Marcin).

Powstanie wielkopolskie – zbrojne wystąpienie polskich mieszkańców Wielkopolski przeciwko państwu niemieckiemu wkrótce po zakończeniu I wojny światowej. Polacy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość.
Kamienica Towarzystwa Ubezpieczeniowego Union - okazała, pięciokondygnacyjna, neobarokowa kamienica, nawiązująca do baroku II połowy XVIII wieku, zlokalizowana w Poznaniu przy Placu Wolności 14, na narożniku ul. 3 Maja. Według Joanny Gołdych, znawcy architektury, jest to jedno z najwybitniejszych dzieł Rogera Sławskiego na terenie miasta.

Historia

Pierwsze plany zagospodarowania terenów dzisiejszego Placu Wolności pojawiły się w okresie działania Komisji Dobrego Porządku, jednak II rozbiór Polski uniemożliwił ich realizację. Prace kontynuowały jednak pruskie władze. Przed włączeniem do miasta teren ten nazywany był Muszą Górą. Nazwa ta pochodziła od rodu Muszyńskich, którzy byli właścicielami tej ziemi od XVI wieku. Nowe władze zniosły średniowieczne fortyfikacje oraz włączyły do miasta dawne przedmieścia, w tym Kundorf i przedmieście św. Marcina. Na nowo pozyskanych terenach powstało tzw. Górne Miasto, a jednym z elementów jego urbanistyki był plac, na którym można było rozwinąć pełen szyk pułku piechoty.

Winda Carla Flohra - zabytkowa winda, zlokalizowana w Poznaniu, w budynku przy Placu Wolności 14, pochodzącym z lat 1910-1911 (kamienica Towarzystwa Ubezpieczeniowego Union).
Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

W tym celu zniwelowano wzniesienie Muszej Góry. Nowy plac, pełniący zarówno funkcję reprezentacyjną, jak i handlową, otrzymał nazwę Placu Wilhelmowskiego (Wilhelmsplatz), ku czci Fryderyka Wilhelma III. Zmiany w charakterze placu przyspieszył pożar w 1803 roku. Zlikwidowano wówczas graniczący z nim od północy cmentarz żydowski oraz zmieniono układ sąsiedniego Kundorfu. Na samym placu zasadzono natomiast drzewa zmieniając go w park. Powstanie oraz wkroczenie wojsk francuskich w 1806 roku sprawiło, że plac otrzymał nowego patrona - Napoleona. Upadek Księstwa Warszawskiego był przyczyną powrotu do nazwy niemieckiej.

Powstanie wielkopolskie 1806 roku – jedno z dwóch, obok powstania wielkopolskiego z lat 1918-1919, zakończonych pełnym sukcesem powstań w historii Polski.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Kolejne poważne zmiany na placu miały miejsce około połowy XIX wieku. Część wschodnia nadal miała charakter parku, zaś zachodnią przekształcono w typowy plac z dwoma pomnikami. Najstarszy, nazywany Löwendenkmal (pomnik nachodzki), pierwszy pruski pomnik w mieście, przedstawiał lwa oraz czterech żołnierzy. Stanowił on upamiętnienie zwycięstwa w wojnie siedmiotygodniowej w 1866 roku. Nieco później, u wylotu ulicy Kohleisa (dziś ul. Nowowiejskiego) postawiono pomnik generała Karola Fryderyka Steinmetza, dowodzącego w bitwie pod Nachodem stoczonej podczas tej samej wojny. Ostatni z pomników, upamiętniający Fryderyka Wilhelma III, stanął przy wylocie ul. Nowej (dziś Paderewskiego) w 1902 roku.

Niwelacja, niwelacje, pomiary wysokościowe - geodezyjne wyznaczanie różnicy wysokości pomiędzy punktami terenowymi. Wyróżnia się następujące rodzaje niwelacji:
Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu – biblioteka miejska Miasta Poznania – zbudowana w latach 1822-1828 zgodnie z pomysłem i z pieniędzy hrabiego Edwarda Raczyńskiego. Projekt opracował nieznany z nazwiska rzymski architekt lub Francuzi: Ch. Percier i P. F. Fontaine.

W międzyczasie plac został otoczony również reprezentacyjnymi budynkami:

od północy Biblioteką Raczyńskich

od wschodu Muzeum prowincjonalnym w Poznaniu i Hotelem Bazar

od południa Księgarnią Św. Wojciecha, Bankiem Włościańskim, domem Brandtów i domem handlowym Haase & Co.

od zachodu Arkadią

Po wybuchu powstania w 1918 roku miasto dość szybko zostało opanowane przez Polaków. Na placu Wilhelmowskim w dniu 26 stycznia 1919 roku żołnierze wielkopolscy oraz ich dowódca - generał Józef Dowbor-Muśnicki złożyli uroczystą przysięgę (wydarzenie to upamiętnia znajdująca się na placu płyta). W kwietniu 1919 roku polskie władze usunęły z placu niemieckie pomniki, a w czerwcu tego samego roku plac otrzymał dzisiejszą nazwę.

Pomnik nachodzki w Poznaniu (także: Pomnik lwa, niem. Löwendenkmal) - nieistniejący monument, który zlokalizowany był w Poznaniu na Placu Wilhelmowskim (obecnie Plac Wolności), w bezpośrednim sąsiedztwie Arkadii (tyłem do niej).
Bitwa pod Vysokovem, zwana także Bitwą pod Nachodem - bitwa stoczona (27 czerwca 1866) pod wsią Vysokov (niem. Wysokow lub Hohenfeld), 3 km na wschód od Náchodu między pruskim V korpusem a austriackim VI korpusem podczas wojny prusko-austriackiej o hegemonię w Związku Niemieckim za czasów Otto von Bismarcka. Polacy walczyli po obu stronach - w armii pruskiej stanowili większość 5 korpusu. 1 pułk ułanów przyczynił się do zwycięstwa Prusaków szarżując na dwa pułki austriackich kirasjerów. Na cmentarzu w Nachodzie znajduje się pomnik upamiętniający żołnierzy austriackich z napisami w językach niemieckim, polskim, węgierskim i czeskim.

W 1923 roku ponownie zmieniono układ placu. Wycięto stare drzewa pozostawiając tylko dwa rzędy młodych, zamontowano też elektryczne latarnie. Natomiast miejsca po dawnych pomnikach zmieniono w klomby. Istniały co prawda projekty postawienia nowych monumentów, z których najpoważniejszą była idea pomnika ku czci Bolesława Chrobrego z 1925 roku, jednak żadna z nich nie została zrealizowana. Zrealizowano natomiast (w 1937) okazałą siedzibę PKO BP - w modnym podówczas stylu wczesnego modernizmu. W marcu 1939 roku Rada Miasta postanowiła nadać nowego patrona - Romana Dmowskiego, jednak decyzja ta została anulowana przez władze centralne.

Modernizm - ogólne określenie prądów w architekturze światowej rozwijających się w latach ok. 1918-1975, zakładających całkowite odejście nie tylko od stylów historycznych, ale również od wszelkiej stylizacji. Architektura modernistyczna opierała się w założeniu na nowej metodzie twórczej, wywodzącej formę, funkcję i konstrukcję budynku niemal wyłącznie z istniejących uwarunkowań materialnych.
Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

W okresie tuż przed wybuchem wojny plac rozkopano przecinając go rowami przeciwlotniczymi. Po wkroczeniu wojsk niemieckich nazwę ponownie zmieniono na Wilhelmsplatz, a teren uporządkowano.

Po II wojnie światowej plac, po raz kolejny przemianowany na plac Wolności, został w latach 60. przebudowany według projektu Witolda Milewskiego i Zygmunta Skupniewicza. Wycięto wówczas drzewa, a najbardziej charakterystycznym elementem tego projektu stała się fontanna w północnej części placu z Pomnikiem Higiei.

W 2005 roku rozpoczęła się kolejna przebudowa, związana z powstaniem podziemnego parkingu pod placem. Autorami projektu, który nawiązywał do tego z okresu międzywojennego byli Kazimierz Ruciński i Stanisław Kirkin. Fontannę zastąpił klomb, powróciły również drzewa. Prace zakończono w 2006 roku. Płyta placu jest wykorzystywana do różnych celów, począwszy od ekspozycyjnych (np. międzynarodowa wystawa rzeźby monumentalnej Preludium. Rzeźba w mieście, maj-czerwiec, 2008), po wielki sezonowy ogródek piwny.

Plac – wolna, nie zabudowana przestrzeń miejska, zwykle w kształcie prostokąta lub kwadratu, ograniczona zabudową, ulicami, zielenią, przeważnie wyłączona z ruchu pojazdów. Często plac zdominowany jest przez charakterystyczną budowlę lub ich zespół (obiekty sakralne, gmachy użyteczności publicznej, zamki i pałace), a w jego obrębie znajdują się zazwyczaj pomniki, kolumny, fontanny, słupy ogłoszeniowe i inne obiekty małej architektury.
Wojna siedmiotygodniowa − konflikt zbrojny pomiędzy Królestwem Prus, Królestwem Włoch i kilkoma państwami-członkami Związku Niemieckiego, a Cesarstwem Austriackim, Saksonią, Królestwem Hanoweru, Królestwem Bawarii oraz kilkoma państwami-członkami Związku Niemieckiego w dniach 16 czerwca do 23 sierpnia 1866 roku.

Jesienią 2009 roku ponownie odsłonięto pomnik Higiei, który powrócił na płytę placu po renowacji. W roku 2010 w części wschodniej placu rozpoczęto budowę "Fontanny Wolności".

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)