Plac na Groblach w Krakowie - Polski Serwis Naukowy

Plac na Groblach – plac w centrum Krakowa, w pobliżu Wisły i Wawelu. Miejsce spotkań i temat piosenek Piwnicy pod Baranami.

Historia powstania

Grobla pod Wawelem, która dała nazwę placowi.

Plac, na którym odbywały się targi końskie, powstał w XIX w. Wcześniej na terenie tym znajdowały się stawy i mokradła (stopniowo osuszane i zastępowane przez drewnianą, parterową i chaotyczną zabudowę), w średniowieczu płynęła tędy odnoga Wisły odprowadzająca wodę oraz nieczystości z fos biegnących u podnóża murów miejskich. Nazwa placu pochodzi od grobli odcinających tę odnogę. Nazwę Groble nosiła początkowo ulica położona we wschodniej części późniejszego placu (I połowa XIX w).

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Franciszek Ksawery Pruszyński (ur. 1907 na Wołyniu, zm. 13 czerwca 1950) – polski reporter, publicysta, literat, dyplomata, przedstawiciel literatury faktu; brat Mieczysława.

Zabudowa

Dom Karola Tichego‎

Najbardziej znanym budynkiem przy Placu na Groblach jest gmach I Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie (nr 9), zaprojektowany w 1896 roku przez Józefa Sarego i wybudowany w latach 1897-1899. W jej herbie jest krzyż maltański – Nowodworski służył bowiem w Zakonie Kawalerów Maltańskich.

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; wysokość 228 m n.p.m., antropogeniczne; historyczna dzielnica Krakowa, na wzgórzu zabytkowe zespoły budowlane.

I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie (znane również jako Kolegium Nowodworskie, Nowodworek), dawne Gimnazjum św. Anny – jedna z najstarszych istniejących i nieprzerwanie działających w Polsce szkół średnich o charakterze świeckim.

Browar Królewski na zdjęciu z końca XIX wieku (ul. Powiśle), fragment Placu na Groblach widoczny po prawej‎

Większość kamienic została wybudowana pod koniec XIX i na początku XX wieku. Na rogu placu Na Groblach i ul. Powiśle znajduje się jedyny zachowany fragment wyburzonego w 2002 r. Browaru Królewskiego, w który wmurowano drewniany wodowskaz oraz trzy tablice prezentujące poziom wody podczas powodzi w Krakowie w 1813, 1876 i 1903 r.

Ulica Powiśle - ulica w Krakowie. Biegnie wzdłuż Wisły. Pod numerem 7 mieści się hotel Sheraton. Ulica pochodzi z XII wieku. Stanowiła część Traktu Śląskiego. Obecnie ma znaczenie drugorzędne. Pod pobliskim placem na Groblach znajduje się pierwszy w Krakowie parking podziemny. Wzdłuż ulicy, od strony Wisły zlokalizowano parkingi dla autobusów.

Janina Garycka (ur. 26 listopada 1920 w Krakowie - zm. 5 grudnia 1997 w Krakowie) - polonistka, malarka, scenograf, kierownik literacki Piwnicy pod Baranami i jedna z jej założycieli.

Znani mieszkańcy

Przy Placu na Groblach (nr 12) mieszkał przez ok. 50 lat u Janiny Garyckiej znany krakowski artysta i organizator Piwnicy pod Baranami, Piotr Skrzynecki. Z kolei w kamienicy pod nr 3 mieszkanie miał Karol Tichy, krakowski malarz, artysta i pedagog. W kamienicę tę wmurowano tablicę upamiętniającą reportera, publicystę i dyplomatę Ksawerego Pruszyńskiego który również w niej mieszkał.

Karol Tichy (ur. 2 lutego 1871 w Bursztynie na Ukrainie, zm. 26 XI lub 27 listopada 1939 w Warszawie) - polski malarz i artysta zajmujący się ceramiką artystyczną, tworzący w stylu secesji; pedagog.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Piwnica pod Baranami

Wspomniane mieszkanie Janiny Garyckiej w kamienicy nr 12 było częstym miejscem zakrapianych alkoholem spotkań artystów związanych z Piwnicą pod Baranami - krakowskim kabaretem założonym m.in. przez Piotra Skrzyneckiego. Na czterdziestolecie kabaretu powstała nawet piosenka autorstwa Zbigniewa Książka (słowa) i Zygmunta Koniecznego (muzyka) pt. O Groblach, na Groblach. Podobnie inny artysta Piwnicy pod Baranami, Grzegorz Turnau, napisał piosenkę pt. Plac na Groblach.

Piotr Cezary Skrzynecki (ur. 12 września 1930 r. w Warszawie, zm. 27 kwietnia 1997 roku w Krakowie) – twórca, kierownik artystyczny, reżyser, scenarzysta, konferansjer kabaretu Piwnica pod Baranami.

Boisko - nazwa boisko pochodzi od ludowego określenia płaskiej przestrzeni w środkowej części stodoły położonej między dwoma sąsiekami, miejsca młocki zboża, zwanego także bojewica, bojewisko, klepisko. Dziś boisko to miejsce przeznaczone do ćwiczeń gimnastycznych, gier, rozgrywek i zawodów sportowych.

Infrastruktura

Plac na Groblach był zajmowany (przez wiele lat) przez boiska szkolne. Od września 2007 roku do 9 grudnia 2009 roku na placu trwała budowa pierwszego w Krakowie podziemnego parkingu, który jest obecnie największym tego typu obiektem w okolicy Wawelu. Może pomieścić ponad 600 samochodów. W części naziemnej parkingu odtworzone zostały ogólnodostępne boiska do piłki nożnej i siatkówki oraz bieżnia. Oprócz tego powstał budynek międzyszkolnego centrum sportowego. Otwarcie parkingu odbyło się 9 grudnia 2009 roku.

Linki zewnętrzne

Piosenka o Placu na Groblach

Plac na Groblach na Google Maps

Tablice powodziowe przy Placu na Groblach

Zdjęcie przedstawiające Plac na Groblach podczas powodzi w 1925 r.