Plan Delta – nazwa systemu tam i zapór wodnych w Holandii.

Ruchoma zapora Maeslantkering, zamykająca ujście Mozy

  Wikimedia Commons ma galeriÄ™ ilustracji zwiÄ…zanÄ… z tematem:
Plan Delta

Plan Delta powstał przed rokiem 1953. Ogromna powódź z 1 lutego 1953 roku przyśpieszyła jego realizację. W czasie powodzi spowodowanej przerwaniem tamy chroniącej ląd od morza zginęło 1835 osób. Żeby uniknąć w przyszłości podobnej katastrofy, holenderski rząd zdecydował się na realizację Planu Delta stworzonego między innymi przez Johana van Veena.

Prace nad systemem Delta trwały ponad 40 lat i zostały zakończone w 1997 budową Maeslantkering, ogromnych wrót pozwalających na zamknięcie kanału prowadzącego do portu w Rotterdamie. Przy konstrukcji całego systemu została zastosowana unikalna technologia. Szczególnie dwie konstrukcje: Oosterscheldekering i Maeslantkering przyciągają nadal międzynarodową uwagę. Plan Delta został uznany przez American Society of Civil Engineers za jeden z siedmiu współczesnych cudów świata.

Tragiczne wydarzenia w nocy 31. 01/01.02. 1953 roku, kiedy to Holandię nawiedził sztorm o niewyobrażalnej i precedensowej sile, zaważyły na podjęciu decyzji o realizacji tzw. Planu Delta. Podczas potężnej powodzi zginęło 1835 osób, utonęło ok. 34 tys. sztuk bydła, a 47 tys. domów uległo zniszczeniu, nie wspominając już o szkodach, jakie słona woda morska wywołała w rolnictwie. Morze wdarło się 75 km w głąb lądu. Potrzebowano aż 10 miesięcy na osuszenie zalanego terenu. Około 500 km tam wymagało odbudowy. Skala katastrofy była tak ogromna, że rząd postanowił zbudować system budowli hydrotechnicznych, który miała zapobiegać takim nieszczęściom. Projekt Delta, bo tak nazwano system zapór przeciwsztormowych, śluz i mostów to jedno z największych w świecie zamierzeń technicznych o niespotykanej złożoności i wymagające poniesienia ogromnych kosztów.

Wspomniany plan miał składać się z kilku etapów. Pierwszym zadaniem była budowa mobilnej zapory wodnej na rzece Hollandse IJssel (1958). Następnym etapem prac była konstrukcja czterech głównych tam: Haringvliet (1971), w cieśninie Brouwershaven (1972), na Skaldzie Wschodniej i na cieśninie Veere. Przy realizacji Planu Delta zastosowano oczywiście nowe technologie i materiały budowlane. Tama Haringvliet jest osadzona na 20 tys. żelbetowych słupów. Co więcej- zastosowano tutaj największy na świecie zespół śluz (17- każda po 56,5 m szerokości). Kolejną innowacją wartą nadmienienia było zastosowanie tzw. kesonów, czyli betonowych skrzyń o określonych precyzyjnie wymiarach, które odgradzają poszczególne odcinki cieśniny Brouwershaven w liczbie 72.

Zapora Oosterschelde często nazywana jest nawet ósmym cudem świata. Jedynym sposobem uniknięcia tragicznej powtórki było zamknięcie ramion delty zaporami od strony morza. Projektanci chroniąc terytorium przed falami morskimi po raz pierwszy spotkali się z protestami gdyż pierwotne środowisko zmieniłoby się ze słonowodnego w słodkowodne a istniejący ekosystem przestałby istnieć. Rozwiązaniem było ruchome zamontowanie potężnych, żelbetowych płyt. Wsparte na filarach, mogą się one poruszać pionowo w górę i w dół w taki sposób, by nie sięgały do dna. Woda może płynąć do morza poniżej, a przegrody wystają ponad poziom wody na tyle wysoko, by zatrzymać fale. Położeniem płyt między filarami sterują systemy komputerowe. Decyzje o wysokości położenia zapór podejmowane są na podstawie stanu morza, siły wiatru, siły przypływu i objętości mas wody, spływających rzekami ku morzu. W razie potrzeby przegrody są unoszone lub obniżane za pomocą silników. Jeżeli woda spiętrzy się o 3 metry następuje zamykanie zasuw. W 2002 r zamknięto ją aż 21 razy. Konstrukcja ta stała się najdłuższą na świecie tamą z zasuwami, których ma aż 60, a każda z nich waży tyle co 40 załadowanych wagonów kolejowych. Zasuwy zostały zawieszone pomiędzy 65 gigantycznymi pylonami. Jeden pylon ma wysokość jedenastopiętrowego budynku i masę 16 tys. ton

Pionową pozycję ogromnych pylonów, utrzymujących ściany zapór osiągnięto dzięki zastosowaniu specjalnych mat z metalowej siatki, wypełnionych kamieniami. Ten ciężki fundament o dużej powierzchni zapewnia stabilne położenie filarów na piaszczystym dnie. Tym sposobem cała południowo-zachodnia Holandia została zabezpieczona przed katastrofalnymi skutkami atlantyckich sztormów. Wykonanie tego założenia wymagało wybudowania dwóch sztucznych wysp, na których produkowano elementy do budowy tamy. Wyspy te przyczyniły się również do zwężenia kanału , a tym samym do obniżenia kosztów.

Projekt Delta jest jednym z rzadkich przykładów udanego kompromisu ekologów, rolników, rybaków i lobby przemysłowego. Zapory nie przeszkadzają w ruchu statków płynących do Europortu w Rotterdamie. Zachowano także w większości naturalne środowisko różnych gatunków zwierząt. Drogi poprowadzone po nowych tamach poprawiły komunikację między Zelandią a Holandią Południową.

To wszystko uświadamia przed jak trudnym zadaniem stanęli Holendrzy i tłumaczy dlaczego realizacja Planu Delta trwała 30 lat i kosztowała około 15 miliardów dolarów. Uroczyste oddanie zapór do użytku odbyło się w październiku 1986 roku.

W liniach obronnych Holandii pozostała jeszcze tylko jedna szczelina – tętniący życiem Rotterdam wciąż był odsłonięty. Gdyby wielki sztorm spowodował cofkę na Renie, mógłby zalać Rotterdam pięciometrową, warstwą wody, a fala powodziowa mogła się rozlać na północ, obejmując najgęściej zaludnioną część Holandii. W 1991 rozpoczęto budowę Maeslantkering, ogromnych obrotowych wrót pozwalających na zamknięcie kanału prowadzącego do portu w Rotterdamie. W 1997 roku tama została ukończona (koszt budowy to ponad 3 mld dolarów).

Skala zagrożeń, przed którymi muszą się chronić Holendrzy tłumaczy też ich wielkie zaangażowanie w sprawy ekologii a zwłaszcza zwalczanie efektu cieplarnianego. To dla nich sprawa życia i śmierci. Jeśli wody mórz i oceanów będą podnosić się w takim tempie, jak przewidują klimatolodzy i hydrolodzy, efekty pracy Holendrów będą zagrożone.