Plantageneci - Polski Serwis Naukowy

Plantageneci – boczna linia Andegawenów, wywodzi się od hrabiego Gotfryda V Plantageneta (starszego syna Fulka V) i Matyldy angielskiej (córki króla Henryka I). Ich potomkowie panowali w Anglii od 1154 r. Nazwę wzięli od przydomka Gotfryda V.

Za czasów Henryka II sięgnęła szczytu swej potęgi. W jej ręku poza władztwem na wyspie znajdowała się cała zachodnia Francja. Ryszard hrabia Kornwalii w latach 1257-1272 był królem niemieckim (faktycznie nie rządził). Po wygaśnięciu dynastii Kapetyngów (1328 r.) do tronu francuskiego zgłosił pretensje Edward III. Obok skomplikowanej kwestii lenn angielskich we Francji stało się to początkiem tzw. wojny stuletniej.

Wojna stuletnia – termin nadany przez XIX-wiecznych historyków serii konfliktów zbrojnych które z przerwami toczyły się przez 116 lat w XIV i XV wieku pomiędzy Anglią i Francją.

Edmund Tudor (ur. ok. 1430 w Much Hadham Palace, zm. 1 listopada 1456 w Carmarthen Castle), ojciec króla Anglii Henryka VII (pierwszego króla z dynastii Tudorów).

Warto zobaczyć: Genealogia Plantagenetów w: M.Marek, Genealogy.Eu

Lancasterowie

Osobny artykuł: Lancasterowie.

W 1399 r. po pozbawieniu władzy Ryszarda II (zm. 1400 r.) koronę przejęła boczna linia rodu – Lancasterowie, której założycielem był Jan z Gandawy – książę Lancaster, młodszy syn króla Edwarda III. Starszy syn Jana, Henryk Bolingbroke przejął w 1399 r. tron po obaleniu Ryszarda II jako Henryk IV. Henryk V w 1422 r. w czasie apogeum wojny stuletniej został ogłoszony królem Francji.

Wojna Dwóch Róż – wojna domowa, która toczyła się na terenie Anglii w latach 1455-1485. Uważana jest za swoiste przedłużenie wojny stuletniej (wynikała z niej).

Matylda (ur. 7 lutego 1102 w Winchesterze, zm. 10 września 1167 w Rouen), córka Henryka I Beauclerca, króla Anglii i księcia Normandii, oraz Matyldy, córki Malcolma III, króla Szkocji.

W połowie XV wieku po skończeniu wojny z Francją i utracie prawie wszystkich posiadłości na kontynencie, rozpoczęła się wojna Lancasterów z Yorkami, drugą linia Plantagenetów, o prawa do tronu angielskiego. Była to tzw. wojna Dwóch Róż. W 1461 r. Henryk VI Lancaster został pozbawiony korony przez Edwarda IV Yorka. Po nieudanej próbie powrotu w 1470 r. Kilka miesięcy później przegrał i Lancasterowie utracili ostatecznie tron Anglii.

Ryszard II (ur. 6 stycznia 1367 w Bordeaux, zm. 14 lutego 1400 w Pontefract), młodszy syn Edwarda Czarnego Księcia, księcia Walii, syna króla Edwarda III, i Joanny z Kentu. Król Anglii od 22 czerwca 1377 do 29 września 1399. Urodził się w czasach, gdy jego ojciec był księciem Akwitanii. Po rychłej śmierci starszego brata Edwarda, który zmarł w wieku 6 lat, i śmierci ojca w 1376 r. został księciem Walii i następcą angielskiego tronu. 22 czerwca 1377 r. po śmierci dziadka Edwarda III został kolejnym królem Anglii. Miał wtedy 10 lat.

Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany) – potocznie nazywany purpuratem z racji koloru noszonego mucetu, w Kościele katolickim najwyższa po papieżu godność kościelna.

Warto zobaczyć: Genealogia Lancasterów w: M.Marek, Genealogy.Eu

Yorkowie

Osobny artykuł: Yorkowie.

Założycielem tej linii był młodszy syn króla Edwarda III – książę Yorku Edmund z Langley. W 1461 r. po złożeniu z tronu Henryka VI Lancastera, królem Anglii został Edward IV York. Ostatecznie przypadła mu korona w 1471 r. Nadal trwały jednak walki wewnątrz rodziny. Po śmierci Ryszarda III w 1485 r. władzę przejął Henryk VII Tudor, spokrewniony z obydwiema gałęziami dynastii.

Ryszard III (ur. 2 października 1452, zm. 22 sierpnia 1485) – król Anglii od 1483 r. (koronowany 6 lipca), najmłodszy syn Ryszarda Plantageneta, 3. księcia Yorku, i Cecylii Neville, córki 1. hrabiego Westmorlandu. Młodszy brat króla Edwarda IV. Przez krótki czas w 1483 r. Lord Protektor i regent Królestwa w imieniu małoletniego bratanka Edwarda V.

Henryk II Plantagenet lub Andegaweński, Curtmantle, Fitzempress (ur. 5 marca 1133 w Le Mans, zm. 6 lipca 1189 w Chinon) – od 1151 hrabia Andegawenii, od 1154 król Anglii, w różnych czasach kontrolował także część Walii, Szkocji, północną Irlandię i zachodnią Francję.

Warto zobaczyć: Genealogia Yorków w: M.Marek, Genealogy.Eu

Królewska linia Plantagenetów wygasła w linii męskiej na Edwardzie hrabim Warwick, ściętym na rozkaz Henryka VII w 1499 r. W linii żeńskiej na jego siostrze Małgorzacie hrabinie Salisbury (wdowie po sir Ryszardzie Pole’u), ściętej za czasów Henryka VIII w 1541 r.

Beaufort

godło Beaufortów

Boczna linia Lancasterów. Wywodzą się od legitymowanego potomstwa Jana z Gandawy z jego związku z Katarzyną Swynford (ożenił się nią w 1396 lub 1397 r., uznając wcześniej urodzone dzieci). Rodzina ta odgrywała znaczącą rolę na angielskim dworze królewskim w czasie panowania ich kuzynów – Lancasterów. Jan Beaufort (zm. 1410 r.) uzyskał w 1397 r. dziedziczny tytuł Earl of Somerset – Earla Somerset. Jego młodszy brat Henryk (zm. 1447 r.) pełnił kilkakrotnie funkcje kanclerza królestwa Anglii. Był biskupem kilku diecezji (m.in. Lincoln i Winchester). Papież nadał mu godność kardynała, a w 1427 r. mianował go papieskim legatem na Niemcy, Węgry i Czechy. Spośród dzieci Jana, jego imiennik Jan III. Earl of Somerset (zm. 1444 r.) w 1443 r. uzyskał tytuł księcia Somerset (ang. Duke of Somerset). Córka Joanna (zm. 1445 r.) została żoną szkockiego króla Jakuba I Stewarta.

Henryk IV Lancaster, Henryk Bolingbroke (ur. 3 kwietnia 1367 w Bolingbroke w Lincolnshire, zm. 20 marca 1413 w Londynie), król Anglii w latach 1399-1413, najstarszy syn Jana z Gandawy, 1. księcia Lancaster (młodszego syna króla Edwarda III), i Blanki, córki Henryka Grosmonta, 1. księcia Lancaster.

Henryk V Lancaster, Henryk Monmouth (ur. 9 sierpnia lub 16 września 1387 w Monmouth w Walii, zm. 31 sierpnia 1422 w Vincennes we Francji), król Anglii w latach 1413-1422. Syn króla Henryka IV i jego pierwszej żony, Marii de Bohun, córki 7. hrabiego Hereford.

Córka Jana, Małgorzata Beaufort (zm. 1509 r.) została w 1455 r. żoną Edmunda Tudora, ich synem był przyszły król Henryk VII Tudor.

Główna linia Beaufortów wygasła na Edmundzie, 4. księciu Somerset, w 1471 r.

Młodsza linia Beaufortów wywodzi się od Karola of Somerset (zm. 1526 r.), naturalnego syna Henryka, 3. księcia Somerset (zm. 1463 r.). Karol w 1513 r. uzyskał tytuł Earl of Worcester. Jego pra-prawnuk Henryk, 5. Earl of Worcester (zm. 1646 r.) otrzymał w 1642 r. tytuł markiza Somerset. Wnuk tego ostatniego, Henryk III. markiz Somerset (zm. 1699/1700 r.) w 1682 r. otrzymał tytuł księcia Beaufort (ang. Duke of Beaufort).

Godfryd V Plantagenet (ur. 24 sierpnia 1113 w Anjon, zm. 7 września 1151 w Château du Loir), od 1129 r. hrabia Andegawenii i Maine, od 1144 r. książę Normandii. Syn Fulka V z Andegawenii i jego pierwszej żony - Ermengardy z Maine, córki Eliasza I z Maine. Zwany był "Pięknym" (le Bel) lub Plantagenetem. Jego drugi przydomek wziął się od gałązki janowca (łac. Planta genista), którą przyczepiał do swojego hełmu podczas turniejów.

Lenno (łac. feudum) – w systemie feudalnym posiadłość nadawana przez seniora w użytkowanie wasalowi w zamian za wsparcie militarne lub finansowe, później całość stosunków pomiędzy seniorem a wasalem.

Od 1984 r. 11. księciem Beaufort jest Dawid Somerset (ur. 1928 r.). Od 1950 r. jest mężem Lady Karoliny Joanny Thynne (ur. 1928), córki Henryka Thynne, 6. markiza Bath. Ma z nią czworo dzieci: trzech synów – Henryka Jana markiza Worcester, Edwarda Aleksandra i Jana Roberta – oraz córkę – Annę Marię. Książęca para ma już też prawie dziesięcioro wnucząt.

Henryk VI Lancaster (ur. 6 grudnia 1421, zm. 20 maja 1471) – był królem Anglii od 1422 r. do 1461 r., a potem ponownie od 1470 r. do 1471 r. Syn Henryka V i Katarzyny de Valois, księżniczki francuskiej.

Henryk VII (ur. 28 stycznia 1457 – zm. 21 kwietnia 1509) – król Anglii i lord Irlandii od 22 sierpnia 1485 do końca życia. Pierwszy król z dynastii Tudorów, uważany za jednego z najlepszych angielskich władców.

Drzewo genealogiczne Beaufortów

Linki zewnętrzne

Genealogia earlów Worcester: M.Marek, Genealogy.Eu

Genealogia książąt Beaufort: P.Theroff, An Online Gotha