Plik - Polski Serwis Naukowy

Historyczne już pliki kart dziurkowanych, we wspólnej kartotece

Zobacz hasło plik w Wikisłowniku

Plik (ang. file) – zbiór danych o skończonej długości, posiadający szereg atrybutów i stanowiący dla użytkownika systemu operacyjnego całość. Nazwa pliku nie jest częścią tego pliku, lecz jest przechowywana w systemie plików.

Kolejka (ang. queue) – liniowa struktura danych, w której nowe dane dopisywane są na końcu kolejki, a z początku kolejki pobierane są dane do dalszego przetwarzania (bufor typu FIFO, First In, First Out; pierwszy na wejściu, pierwszy na wyjściu).

Microsoft Windows (ang. okna, IPA: [maɪkɹoʊsɑːft ˈwɪndoʊz]) – rodzina kilku systemów operacyjnych wyprodukowanych przez firmę Microsoft. Systemy rodziny Windows działają na serwerach, systemach wbudowanych oraz na komputerach osobistych, z którymi są najczęściej kojarzone.

Typy plików

Pliki dzieli się na kilka typów:

katalogi (stosuje się też nazwy foldery lub teczki) – (ang. directory), pliki zawierające spis odwołań do innych plików (w tym także do katalogów),

dowiązania symboliczne – (ang. symbolic link) odwołanie do innego pliku; większość operacji na tego typu plikach będzie w rzeczywistości wywoływane na plikach, na które one wskazują

kolejki FIFO (ang. First In, First Out, w skrócie FIFO), gniazda (ang. sockets), strumienie danych itd. – realizujące bardziej złożone zadania, występują nie w każdym systemie

pliki wykonywalne (ang. executable files), skrypty (ang. scripts), pliki wsadowe (ang. batch files) – zawierające program do wykonania lub polecenia dla interpretera (często powłoki)

Ponadto system DOS rozróżnia pliki:

System operacyjny (ang. skrót OS Operating System) – oprogramowanie zarządzające sprzętem komputerowym, tworzące środowisko do uruchamiania i kontroli zadań użytkownika.

Unix Time-Sharing System (pisane również jako UNIX, choć nie jest to skrót – nazwa „UNIX” jest kalamburem określenia MULTICS, który był wzorem dla Uniksa) – system operacyjny napisany w 1969 r. w Bell Labs (UNIX System Laboratories, USL) przez Dennisa Ritchie i Kena Thompsona. Rozwijany później w bardzo dynamiczny sposób, co zaowocowało powstaniem wielu odmian i implementacji.

tekstowe – dane zapisane w formie kodów ASCII łącznie z kodami sterującymi urządzeniami (np. drukarka, terminal, ekran) do których mają być wysłane,

binarne – pozostałe pliki.

W systemach uniksowych pliki binarne i tekstowe są tożsame.

Atrybuty

Każdy plik może posiadać określone atrybuty.

DOS i Windows

W systemie DOS istnieje 6 atrybutów pliku:

Dowiązanie symboliczne (łącze symboliczne, ang. symbolic link, często skracane jako symlink) to specjalny rodzaj pliku w systemach plików. Wskazuje on, odwołując się za pomocą nazwy, na dowolny inny plik lub katalog (który może nawet w danej chwili nie istnieć). Odwołanie jest niewidoczne na poziomie aplikacji tzn. jest traktowane jak zwykły plik lub katalog.

System plików – metoda przechowywania plików, zarządzania plikami, informacjami o tych plikach, tak by dostęp do plików i danych w nich zgromadzonych był łatwy dla użytkownika systemu; także: wolumin.

Tylko do odczytu – chroni pliki przed zmianą, usunięciem czy przeniesieniem;

Ukryty – ukrywa pliki w widoku katalogu je zawierającym;

Systemowy – przydzielony dla plików wykorzystywanych przez system operacyjny i należących do tego systemu;

Archiwalny – atrybut pliku archiwalnego (określa czy dany plik został zmodyfikowany od momentu jego ostatniej archiwizacji, zazwyczaj jest nadawany każdemu plikowi zaraz po jego utworzeniu lub zmodyfikowaniu);

Katalog – oznacza, że plik jest katalogiem

Volume – oznacza, że jest to tylko etykieta wolumenu

Dodatkowo, w systemach Windows obsługujących partycje NTFS używane są atrybuty:

Powłoka systemowa (ang. shell) - program komputerowy pełniący rolę pośrednika pomiędzy systemem operacyjnym lub aplikacjami a użytkownikiem, przyjmując jego polecenia i "wyprowadzając" wyniki działania programów. To pośrednictwo nie jest obowiązkowe (programy mogą być bardziej "samodzielne").

DOS (ang. Disk Operating System) – pierwszy przenośny (Disk) system operacyjny OS komputerów PC i mikrokomputerów lat 80. rezydujący nad BIOS-em, zawierający m.in. rozszerzenia programowe procedur sprzętowych BIOSu i interpreter komend. DOS zawiera niektóre doświadczenia systemu klasy CP/M.

Szyfrowany – oznacza, że podczas zapisu zawartość pliku jest szyfrowana, a podczas odczytu deszyfrowana w sposób niewidoczny dla użytkownika. Zabezpiecza to przed nieautoryzowanym dostępem do danych w nim zawartych;

Skompresowany – oznacza, że podczas zapisu, zawartość pliku jest kompresowana i tak zapisywana na zewnętrznym nośniku pamięci, a podczas odczytu dekompresowana w sposób niewidoczny dla użytkownika. Taki plik potrzebuje mniej miejsca do zapiania jego zawartości;

Offline – oznacza, że zawartość pliku może nie być dostępna w systemie plików i znajdować się w innym miejscu (na przykład na taśmie )

Tymczasowy – oznacza, że w miarę możliwości, system operacyjny powinien przechowywać plik w pamięci zamiast na dysku, dzięki czemu dostęp do pliku będzie znacznie szybszy.

Ponadto, znaczenie atrybutów może być modyfikowane flagami (na przykład FILE_FLAG_DELETE_ON_CLOSE oznacza że plik tymczasowy po zamknięciu nie jest zapisywany, tylko od razu usuwany). Niezależnie od tak zdefiniowanych atrybutów, w systemie plików NTFS istnieją listy uprawnień (Access Control List), dzięki którym dla każdego pliku można zdefiniować indywidualnie uprawnienia dotyczące każdego użytkownika i grupy w systemie.

Plik binarny jest plikiem o dowolnej zawartości, oznacza wszystkie pliki poza plikami tekstowymi zawierającymi tekst zapisany w ustalonym sposobie kodowania znaków drukarskich, wraz z kodami sterującymi, w tym także kod znaku końca pliku – ^Z.

Partycja - logiczny, wydzielony obszar dysku twardego, który może być sformatowany przez system operacyjny w odpowiednim systemie plików. Niekiedy określenie partycja odnosi się do wydzielonego zasobu innego, niż dysk twardy, np. partycja jako wydzielony logiczny komputer (PR/SM), lub partycjonowanie przełączników Fiber Channel, lub ESCON Director.