Południca - Polski Serwis Naukowy

Niemiecki znaczek pocztowy z 1991 roku, na którym przedstawiono łużycką opowieść o południcy

Południca (przypołudnica, żytnia, rżana baba, baba o żelaznych zębach) – według wierzeń słowiańskich złośliwy i morderczy demon polujący latem na tych, którzy niebacznie w samo południe przebywali w polu.

Demon (gr. δαίμων daimon - dosłownie ten, który coś rozdziela lub ten, który coś przydziela, także: nadprzyrodzona potęga, dola; łac. daemon) – istoty występujące w wielu wierzeniach ludowych, mitologiach i religiach, które zajmują pozycję pośrednią między bogami a ludźmi, między sferą ziemsko-ludzką, materialną, a sferą boską, czysto duchową; istoty o cechach na wpół ludzkich, na wpół boskich; najczęściej są to nieprzyjazne człowiekowi duchy, związane pierwotnie z pojęciem nieczystości sakralnej.

Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

Wierzenia

Południcami stawały się dusze kobiet zmarłych tuż przed lub w trakcie ślubu, bądź wkrótce po weselu. Zadawały napotkanym na polu ludziom zagadki, od odpowiedzi na które zależał los pytanego. Zabijały lub okaleczały swoje ofiary, dusiły śpiących na polu żniwiarzy i porywały dzieci bawiące się na skraju pola.

Rusałkowate, południcowate, południce, perłowce (Nymphalidae) - rodzina z grupy motyli dziennych (Rhopalocera). W 633 rodzajach zawiera 5 700 gatunków rozpowszechnionych na całym świecie (w Polsce 75), m.in. rusałki, przeplatki, dostojki, mieniaki. Mają uwstecznioną przednią parę odnóży. Gąsienice owłosione lub kolczaste. Rodzina południc składa się z podrodzin:

Udar słoneczny inaczej też porażenie słoneczne lub udar cieplny - stan chorobowy wywołany przegrzaniem organizmu, najczęściej głowy i karku, przez działanie słonecznego promieniowania ultrafioletowego. Może też powstać podczas przebywania w dusznej, wilgotnej i gorącej atmosferze lub przy nadmiernym wysiłku fizycznym. Polega na nagromadzeniu się zbyt dużej ilości ciepła w organizmie i zaburzeniu regulacji cieplnej organizmu. W takich warunkach zdolność naturalnego ochładzania się organizmu przez pocenie znacznie spada, więc zmniejsza się oddawanie ciepła do otoczenia. Szczególnie predysponowane są osoby starsze oraz dzieci gdyż mają one w sposób naturalny niezbyt dobrze działającą termoregulację. Narażone są także osoby cierpiące na cukrzycę, choroby serca, osoby otyłe i przyjmujące leki antyhistaminowe, moczopędne, antydepresyjne i rozszerzające naczynia a także osoby pod wpływem alkoholu.

Południce ukazywały się jako młode dziewczyny lub stare kobiety owinięte w białe płótno, z rozpuszczonymi w nieładzie włosami. Na plecach nosiły worki, w których porywały dzieci. W rękach trzymały zazwyczaj drąg, ożóg lub sierp, którymi potem dręczyły swoje ofiary.

Prawdopodobnie postać południc utożsamiano z często występującymi w okresie letnim małymi wirami powietrznymi, powstającymi w gorące dni przed nadchodzącą burzą, prawdopodobnie wskutek nagłej zmiany ciśnienia; wir powstaje nagle, osiąga wysokość do kilku metrów, porusza się niczym mała trąba powietrzna i znika równie szybko, jak się pojawił. Od starszych ludzi można usłyszeć ostrzeżenie przed wejściem w ów wir, ma to bowiem grozić "przetrąceniem". Możliwe również, że napadem południcy tłumaczono udar słoneczny.

Zagadka – gatunek literatury ludowej, przeważnie wierszowany, składający się z części pytajnej i odpowiedzi. Część pytajna zawiera pośredni opis pewnego przedmiotu, często peryfrastyczny. Zadaniem odpowiadającego jest wskazanie na podstawie tego opisu, o jaki przedmiot chodzi. Stopień trudności zagadki zależy od stopnia pośredniości i peryfrastyczności opisu, ale nie tylko - wiele zagadek prócz elementów mających naprowadzić na odpowiedź pytającego, zawiera także elementy mające zbić go z tropu.

Wiedźmin – fabularna komputerowa gra akcji, osadzona w świecie wiedźmina autorstwa Andrzeja Sapkowskiego tworzona przez polskie studio CD Projekt RED. W Polsce gra wydana została przez CD Projekt, a poza Polską – przez Atari. Produkcja kosztowała 19 mln złotych, do 30 października 2008 sprzedano ponad 1 000 000 egzemplarzy na całym świecie a do października 2009 kolejne 300 000. Poza tym Wiedźmin otrzymał około 100 nagród i wyróżnień. Gra została wydana w 15 wersjach językowych, jest przez to pierwszą polską grą o tak dużym zasięgu.

Wiara w południce obecna była w północnej części Słowiańszczyzny (Łużyce, Czechy, Słowacja, Polska, Ruś). Ich południowosłowiańskim odpowiednikiem były wiły.

Nawiązania

Południca jest motywem wiodącym piosenki W południe autorstwa Kazimierza Grześkowiaka. Południce są jednymi z oponentów w polskiej fabularnej grze komputerowej Wiedźmin, wydanej w 2007 roku.

Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Południca

północnica

południce – motyle

Przypisy

↑ Jerzy Strzelczyk: Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian. Poznań: Rebis, 2007, s. 168. ISBN 978-83-7301-973-7.
↑ Barbara i Adam Podgórscy: Wielka Księga Demonów Polskich - leksykon i antologia demonologii ludowej. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 362-367. ISBN 83-89375-40-0.
↑ Andrzej Kempiński: Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich. Warszawa: Iskry, 2001, s. 355. ISBN 83-207-1629-2.