Pocisk artyleryjski - Polski Serwis Naukowy

Pociski do radzieckich haubic M-10 i D-1 kaliber 152,4 mm.
1. Pocisk odłamkowo-burzący OF-530
2. pocisk odłamkowy O-530
3. pocisk przeciwbetonowy G-530.

Pocisk artyleryjski - główny element naboju artyleryjskiego, którego podstawowym przeznaczeniem jest niszczenie siły żywej, sprzętu i umocnień nieprzyjaciela, zapalanie obiektów, oświetlanie lub zadymianie terenu, wskazywanie celów, rozrzucanie ulotek itp. Pocisk artyleryjski ma najczęściej postać skorupy wypełnionej materiałem wybuchowym, zapalającym lub inną zawartością w zależności od przeznaczenia (ulotki, mieszanina oświetlająca z proszku magnezowego, itp.) Współcześnie stosuje się także pociski przeciwpancerne podkalibrowe, które wykonane są z litego metalu, mogą jednak zawierać one niewielką ilość substancji pirotechnicznej do oznaczania toru lotu, tzw. smugacz.

Wojska inżynieryjne (saperzy) - rodzaj wojsk przeznaczonych do inżynieryjnego zabezpieczenia działań wszystkich rodzajów sił zbrojnych i rodzajów wojsk. Wojska inżynieryjne wykonują najbardziej złożone prace wymagającego specjalistycznego przygotowania i zastosowania różnorodnego sprzętu inżynieryjnego.

Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

Początkowo pociski artyleryjskie były wykonane całkowicie z kamienia i miały kształt kulisty. Następnie opracowano pociski oświetlające i zapalające wypełnione mieszaniną mączki prochowej z siarką, antymonem i żywicami. Stosunkowo wcześnie bo już w XV wieku zaczęto stosować w działach małego kalibru pociski z ołowiu i żeliwa. Od XVII wieku do użytku weszły pociski wybuchowe, a także specjalne służące do ostrzału okrętów żaglowych.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Amunicja przeciwpancerna - termin określający ogół pocisków artyleryjskich, rakiet, min, granatów oraz pocisków wystrzeliwanych z broni strzeleckiej przeznaczonych do rażenia celów opancerzonych - czołgów, opancerzonych wozów bojowych oraz umocnień. Celem tego rodzaju pocisków jest przebicie jak najmocniejszego pancerza. Głównym czynnikiem rażącym większości rodzajów amunicji przeciwpancernej jest ich energia kinetyczna.

Po wprowadzeniu do uzbrojenia dział z lufami gwintowanymi pojawiły się w połowie XIX wieku pociski podłużne (burzące, przeciwpancerne, kartacze i szrapnele) z częściami wiodącymi w postaci powłoki ołowianej lub drewnianych albo cynkowych występów na skorupie. Pod koniec stulecia wprowadzono pociski z miedzianymi pierścieniami wiodącymi, a na początku XX wieku zastosowano pociski o kształcie dalekonośnym z wydłużoną częścią ostrołukową i stożkową częścią denną.

Kula armatnia (lub po prostu kula) to używany w przeszłości pełny pocisk bez ładunku wybuchowego, wystrzeliwywany z działa. Jak nazwa wskazuje przed wynalezieniem lufy gwintowanej, nadającej pociskowi ruch obrotowy, miała ona kształt sferyczny, a jej średnica była nieco mniejsza niż przekrój lufy działa, z którego miała być wystrzelona. Kule mniejszych kalibrów wykorzystywane były do strzelania z broni strzeleckiej (arkebuz, muszkiet, pistolet).

Fosfor biały (fosfor żółty) - najaktywniejsza odmiana alotropowa fosforu. Biała, lepka, woskowata substancja o temperaturze topnienia 44°C i wrzenia 280°C; gęstość 1,8 g/cm. Tworzy dwie formy krystaliczne, α (układ regularny), stabilna w warunkach normalnych oraz β (układ heksagonalny), stabilna poniżej -80°C.

Rozmiar (kaliber)

Kaliber pocisku to jego średnica. W zależności od okresu historycznego i specyfiki narodowej może być oznaczany w milimetrach, centymetrach lub calach. Z przyczyn technologicznych najmniejszy kaliber amunicji artyleryjskiej zawiera się w przedziale ok. 20 mm. Mniejsze pociski istnieją, jednak są rzadko stosowane ze względu na trudności produkcyjne, a także małą zawartość materiału wybuchowego. Największe pociski kiedykolwiek wystrzelone należały do niemieckiego działa kolejowego Dora i miały kaliber 802 mm. Bardzo duże pociski zostały obecnie zastąpione przez balistyczne pociski rakietowe, pociski rakietowe i bomby lotnicze. Współcześnie największe pociski artyleryjskie mają kaliber ok. 203 mm, są jednak rzadko spotykane. Największym powszechnie stosowanym kalibrem pocisku jest 155 mm.

Bomba lotnicza to rodzaj wybuchowej broni (bomby) zrzucanej z samolotu lub innego statku powietrznego, przeznaczonej do niszczenia celów naziemnych lub nawodnych.

Żeliwo – stop odlewniczy żelaza z węglem, krzemem, manganem, fosforem, siarką i innymi składnikami, zawierający od 2 do 3,6% węgla w postaci cementytu lub grafitu. Występowanie konkretnej fazy węgla zależy od szybkości chłodzenia. Chłodzenie powolne sprzyja wydzielaniu się grafitu. Także i dodatki stopowe odgrywają tu pewną rolę. Krzem powoduje skłonność do wydzielania się grafitu, a mangan przeciwnie, stabilizuje cementyt. Żeliwo otrzymuje się przez przetapianie surówki z dodatkami złomu stalowego lub żeliwnego w piecach zwanych żeliwiakami. Tak powstały materiał stosuje się do wykonywania odlewów. Żeliwo charakteryzuje się niewielkim - 1,0 do 2,0% skurczem odlewniczym, łatwością wypełniania form, a po zastygnięciu obrabialnością. Wyroby odlewnicze po zastygnięciu, by usunąć ewentualne ostre krawędzie i pozostałości formy odlewniczej, poddaje się szlifowaniu. Odlew poddaje się także procesowi sezonowania, którego celem jest zmniejszenie wewnętrznych naprężeń, które mogą doprowadzić do odkształceń lub uszkodzeń wyrobu. Żeliwo dzięki wysokiej zawartości węgla posiada wysoką odporność na korozję.

Typy pocisków

Istnieje wiele typów pocisków artyleryjskich. Najważniejsze z nich to:

Pocisk odłamkowo-burzący

Pocisk odłamkowo burzący kaliber 125 mm

Najczęściej spotykany typ pocisku. Składa się z materiału wybuchowego który jest umieszczony w stosunkowo grubej stalowej skorupie i zapalnika. Zapalnik wywołuje eksplozje materiału wybuchowego, w wyniku czego do otoczenia wyrzucane są gorące i ostre odłamki metalu poruszające się z dużą prędkością. Większość zniszczeń powodowana jest przez odłamki, a nie sam wybuch. W zależności od typu zapalnika pocisk może eksplodować na powierzchni gruntu, w powietrzu nad ziemią, lub po zagłębieniu się w ziemię tak, aby razić ukryte pozycje lub ograniczyć rozrzut odłamków.

152 mm haubica HB-43 D-1 (Haubica wz. 43 kal. 152 mm) – radziecka haubica opracowana w 1943 przez biuro konstrukcyjne generała porucznika Fiodora F. Pietrowa.

Kryzys izraelsko-libański – konflikt między państwem Izrael a arabską szyicką organizacją Hezbollah, mającą swoje bazy w południowym Libanie. Ten trwający 33 dni konflikt znany jest w Libanie jako wojna lipcowa (arab. حرب تموز, Ḥarb Tammūz), a w Izraelu nazywany jest II wojną libańską (hebr. מלחמת לבנון השנייה, Milhemet Levanon HaShniya). Wojna rozpoczęła się 12 lipca 2006 i trwała do wejścia w życie zawieszenia broni wprowadzonego dzięki działaniom Organizacji Narodów Zjednoczonych rankiem 14 sierpnia 2006, choć oficjalnie wojna zakończyła się 8 września 2006, kiedy to Izrael zniósł blokadę morską wybrzeża Libanu.

Pocisk przeciwpancerny

Osobny artykuł: amunicja przeciwpancerna.

Jest to pocisk przeznaczony do zwalczania celów opancerzonych. Współcześnie stosuje się trzy podstawowe typy pocisków przeciwpancernych: pocisk typu APFSDS, pocisk z ładunkiem kumulacyjnym i pocisk odkształcalny.

Żywica - substancja zawarta w niektórych roślinach, najczęściej w drzewach, szczególnie iglastych. Służy do zabezpieczania miejsc będących ranami drzewa. Żywica ma analogiczne znaczenie, co płytki krwi w ciele kręgowców. Barwa żywicy zależna jest od gatunku drzewa, z którego została pozyskana (od białej, przezroczystej do szarej).

Rakietowy pocisk balistyczny – pocisk rakietowy, którego najistotniejszymi cechami są lot po parabolicznej krzywej balistycznej z napędem silnikowym jedynie w części trasy oraz wyposażenie w układ naprowadzania. Na etapie wznoszenia, lot odbywa się dzięki napędowi za pomocą jednego bądź więcej silników rakietowych, dalsze zaś etapy lotu odbywają się dzięki wykorzystaniu energii nadanej pociskowi w fazie silnikowej oraz sile grawitacji ziemskiej. Zastosowanie pocisków balistycznych opiera się na przenoszeniu do celu głowicy bojowej o charakterze konwencjonalnym bądź masowego rażenia.

Pocisk kasetowy

Polski moździerzowy pocisk kasetowy kaliber 98 mm

Pocisk kasetowy służy do wynoszenia w pobliże celu mniejszej subamunicji, która może się składać z małych pocisków przeciwpiechotnych, pocisków przeciwpancernych lub min. Pociski kasetowe są skuteczniejsze od tradycyjnych ponieważ umożliwiają pokrycie subamunicja większego obszaru. Pociski kasetowe umożliwiają szybkie zaminowanie danego obszaru bez udziału własnych wojsk inżynieryjnych. Traktat ottawski z 1997 o zakazie min przeciwpiechotnych zobowiązuje sygnatariuszy do zaprzestania używania i produkcji amunicji kasetowej służącej do minowania. Ponadto Polska od 2010 wprowadza pociski kasetowe na 2 S1 Goździk, mimo, że od 2008 roku na konferencji w Dublinie wprowadzono Konwencję wprowadzając amunicję kasetową na listę zakazanej amunicji.

Pocisk odłamkowo-burzący - pocisk artyleryjski lub rakietowy przeznaczony do zwalczania celów energią kinetyczną odłamków oraz fali uderzeniowej powstałej w wyniku wybuchu pocisku. Stosowany do niszczenia siły żywej, umocnień polowych i celów lekko- i nieopancerzonych.

Kartacz - pocisk artyleryjski składający się z lekkiej obudowy wypełnionej kulistymi lotkami o niewielkiej średnicy. Kartacze są stosowane do zwalczania siły żywej na niewielkich (do 300 m) odległościach.

Pocisk dymny

Moździerzowy pocisk dymny zawierający biały fosfor

Pocisk dymny służy do tworzenia zasłony dymnej. Najczęściej spotykanym jest wybuchający pocisk zawierający biały fosfor, którego stosowanie powoduje poważne poparzenia u ludzi. W listopadzie 2005 wojska amerykańskie szturmujące irackie miasto Al Falludża użyły na szeroką skalę pociski dymne zawierające biały fosfor. W 2006 podczas kryzysu izraelsko-libańskiego Izrael używał pociski zawierające biały fosfor.

Amunicja przeciwpancerna - termin określający ogół pocisków artyleryjskich, rakiet, min, granatów oraz pocisków wystrzeliwanych z broni strzeleckiej przeznaczonych do rażenia celów opancerzonych - czołgów, opancerzonych wozów bojowych oraz umocnień. Celem tego rodzaju pocisków jest przebicie jak najmocniejszego pancerza. Głównym czynnikiem rażącym większości rodzajów amunicji przeciwpancernej jest ich energia kinetyczna.

Smugacz - element pocisku którego celem jest wytworzenie ciągnącej się za pociskiem smugi ognia (w przypadku pocisków świetlnych) lub dymu (w przypadku pocisków smugowych).

Pocisk chemiczny

Pocisk chemiczny zawiera niewielką ilość materiału wybuchowego, który służy jedynie do rozerwania cienkiej skorupy pocisku, zawiera natomiast dużą ilość substancji chemicznej takiej jak np. gaz bojowy. Sygnatariusze konwencji o zakazie stosowania broni chemicznej są zobowiązani do nie stosowania tego rodzaju pocisków.

Traktat ottawski, Konwencja o zakazie użycia, składowania, produkcji i przekazywania min przeciwpiechotnych oraz o ich zniszczeniu (ang. Convention on the Prohibition of the Use, Stockpiling, Production and Transfer of Anti-Personnel Mines and on their Destruction) – umowa międzynarodowa (traktat, konwencja) mająca na celu wyeliminowanie użycia min przeciwpiechotnych jako środka walki zbrojnej.

Pocisk podkalibrowy – pocisk przeciwczołgowy zbudowany z osłony, która odpada po opuszczeniu lufy oraz z rakietokształtnego rdzenia z zubożonego uranu lub wolframu. Pociski podkalibrowe najczęściej używane są przez czołgi do niszczenia pojazdów pancernych. Osiągają one prędkość nawet do 1800 m/s (6480 km/h), a zgromadzona w związku z tym ich energia kinetyczna pozwala na przebicie pancerza rdzeniem pocisku. Wewnątrz kadłuba pocisk rozpryskuje się rażąc załogę atakowanego pojazdu.

Pocisk agitacyjny

Pocisk agitacyjny służy do przenoszenia, a następnie rozrzucania nad terenem nieprzyjaciela materiałów propagandowych (przeważnie ulotek). Składa się z cienkościennej skorupy, materiałów propagandowych, zapalnika i mechanizmu wyrzucającego, który na odpowiedniej wysokości powoduje rozrzucenie zawartości.

Siła żywa – w terminologii wojskowej eufemistyczne określenie żołnierzy (i ewentualnie wykorzystywanych przez wojsko zwierząt – np. zaprzęgowych) nieprzyjaciela. Obok "siły żywej" armie dysponują również sprzętem (pojazdy), wyposażeniem i uzbrojeniem, zwanym w tej samej terminologii "środkami ogniowymi"; często używane jest sformułowanie "siły i środki" (własne lub przeciwnika) oznaczające po prostu całokształt zdolności bojowych obejmujących zarówno ludzi, jak będące w ich dyspozycji wszelkie środki techniczne i materiałowe. Spotykane jest również odniesienie tego określenia do cywilów państwa, z którym prowadzona jest wojna, np. "siła żywa wrogiego przemysłu, czyli robotnicy".

Broń chemiczna – jeden z rodzajów broni, w którym podstawowym czynnikiem rażącym jest związek chemiczny o toksycznych właściwościach. Często termin ten jest utożsamiany z gazami bojowymi, gdyż większość - choć nie wszystkie - rodzaje broni chemicznej, są oparte na związkach, które w temperaturze pokojowej są gazami, lub cieczami o dużych prężnościach par (są wówczas stosowane w postaci aerozolu). Termin "broń chemiczna" ma jednak szersze znaczenie i oprócz samego czynnika rażącego obejmuje też urządzenia i techniki do jego przenoszenia i aplikowania na polu bitwy.

Pocisk oświetlający

Pocisk oświetlający wykorzystywany jest do oświetlania terenu. Składa się ze skorupy, zapalnika, niewielkiego ładunku wyrzucającego i przymocowanej do spadochronu flary oświetlającej. Na zaprogramowanej wysokości następuje wyrzucenie z pocisku flary, która opada na spadochronie z prędkością 5-8 m/s i spalając się emituje światło białe, barwne lub podczerwone. Obszar oświetlanego terenu zależy od kalibru pocisku i wysokości na jakiej zostaje wyrzucona flara.

Pocisk odrzutowy – pocisk napędzany silnikiem odrzutowym, przeznaczony do niszczenia celów za pomocą przenoszonego ładunku bojowego. Najliczniejszą i najstarszą grupą pocisków odrzutowych są pociski rakietowe (rakiety bojowe), napędzane silnikami rakietowymi, stąd często potocznie, aczkolwiek nie do końca prawidłowo, określa się jako rakiety wszystkie pociski odrzutowe.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Bibliografia

Pocisk artyleryjski,1987, Encyklopedia Techniki Wojskowej, Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, ISBN 83-11-07275-2