Rakietowy pocisk balistyczny V-2

Pocisk odrzutowy – pocisk napędzany silnikiem odrzutowym, przeznaczony do niszczenia celów za pomocą przenoszonego ładunku bojowego.

Najliczniejszą i najstarszą grupą pocisków odrzutowych są pociski rakietowe (rakiety bojowe), napędzane silnikami rakietowymi, stąd często potocznie, aczkolwiek nieściśle, utożsamia się z rakietami wszystkie pociski odrzutowe.

Oprócz pocisków napędzanych wyłącznie silnikami rakietowymi (rakiet), liczną grupę stanowią pociski o napędzie mieszanym, ze startowym silnikiem rakietowym i marszowym przelotowym silnikiem odrzutowym. Rzadziej stosowane są pociski napędzane jedynie przelotowym silnikiem odrzutowym.

Historia rozwoju

Pierwsze pociski, w postaci wystrzeliwanych z łuków strzał zaopatrzonych w ładunki zapalające, pojawiły się kilkaset lat przed naszą erą. Była to broń przeznaczona do niszczenia celów na znaczne odległości, podpalania budynków itp. Tego typu strzały były prekursorem pocisków rakietowych, chociaż same, ze względu na brak własnego napędu nimi nie były.

Według niektórych podań, proch czarny i prymitywne rakiety miały być znane na Bliskim i Dalekim Wschodzie już w starożytności, niemniej brak jest potwierdzenia tego. Przyjmuje się, że proch został wynaleziony w Chinach w IX wieku, tam też po raz pierwszy był stosowany, początkowo do sztucznych ogni, a później także do celów bojowych. Pierwsze wzmianki o dzidach z przytwierdzonymi silnikami rakietowymi pochodzą z chińskich manuskryptów z 1130. Dzida taka miała większy zasięg lotu, a po upadku mogła wzniecić pożar. Później dzidę zastąpiła żerdź stabilizująca lot pocisku, przymocowana do silnika rakietowego. Pierwsze zanotowane użycie bojowe rakiet nastąpiło przeciw Mongołom w 1232. Po wykradzeniu Chińczykom technologii produkcji prochu przez Mongołów, tajemnica budowy pocisków rakietowych rozprzestrzeniła się wraz z ordami na zachód kontynentu azjatyckiego, przez kraje arabskie w stronę Europy.

Pociski rakietowe znano w Europie już od XIII wieku. Ze względu na małą skuteczność, używano ich dość rzadko, bardziej do celów rozrywkowych w postaci sztucznych ogni, niż zastosowań militarnych. W nielicznych zastosowaniach wojskowych były on wystrzeliwane z łuków lub koszy. Rycerstwo polskie po raz pierwszy prawdopodobnie spotkało się z pociskami rakietowymi używanymi przez Mongołów podczas bitwy pod Legnicą w 1241 roku. Miały one postać latawców w kształcie smoków z doczepionymi rakietami, których celem było raczej wprowadzenie paniki w szeregi obrońców niż spowodowanie zniszczeń. Pod koniec średniowiecza, broń rakietowa w Europie została na kilkaset lat wyparta przez celniejszą i skuteczniejszą broń palną, aczkolwiek w dalszym ciągu prowadzono nad nią badania i rozważania teoretyczne.

Żołnierz rosyjski z rakietą Congreve`a 1826-1828

Do pionierów światowych badań nad pociskami rakietowymi w tym okresie należeli także Polacy: Walenty Sebisch i zwłaszcza Kazimierz Siemienowicz, autor Wielkiej sztuki artylerii część pierwsza. Na większą skalę w XVIII wieku broni rakietowej używali Hindusi w walkach z Brytyjczykami, co było jedną z przyczyn jej powrotu do Europy. Ponownego spopularyzowania pocisków rakietowych dokonał angielski wynalazca William Congreve, konstruktor pocisków, których używały wojska brytyjskie m.in. podczas bitwy o Kopenhagę w 1807 i oblężenia Gdańska w 1813 podczas wojen napoleońskich, a także w wojnie brytyjsko-amerykańskiej w 1813-1814. W Rosji następnie zagadnieniami pocisków rakietowych zajmował się generał Konstantinow i wielu innych. W Polsce pociskami rakietowymi w XIX w. zajmował się generał Józef Bem, autor Uwag o rakietach zapalających. Pierwszą polską jednostka wojskową używającą pocisków rakietowych był sformowany w 1823 roku w ramach Królestwa Kongresowego korpus rakietników. W powstaniu listopadowym, podczas bitwy pod Olszynką Grochowską również używano broni rakietowej. Na początku XIX wieku oddziały rakietników wchodziły w skład armii Wielkiej Brytanii, Rosji, Austrii i Prus. Wzięli oni udział m.in. w bitwie narodów pod Lipskiem, pod Waterloo, w wojnie rosyjsko-tureckiej i wojnie krymskiej. Znaczenie wojsk rakietowych zmalało po upowszechnieniu się znacznie celniejszej artylerii o lufach gwintowanych, doprowadzając do rozwiązania jednostek rakietników.

Kolejny raz pociski rakietowe pojawiły się w historii wojen podczas II wojny światowej. Wszystkie strony konfliktu posiadały pociski rakietowe napędzane paliwem stałym lub ciekłym. Do najsłynniejszych rozwiązań należały radzieckie artyleryjskie wyrzutnie Katiusza i RS, chociaż pocisków artyleryjskich z powodzeniem używali także Niemcy i alianci zachodni. Podczas II wojny światowej pojawiły się też, jako pierwsze, niemieckie samoloty-pociski V1, napędzane silnikiem pulsacyjnym. Najwyższy stopień rozwoju technicznego rakiet osiągnęła podczas wojny nauka niemiecka, prowadząc próby z pociskami kierowanymi, a przede wszystkim wprowadzając pierwsze balistyczne pociski rakietowe V2, dające impuls powojennemu rozwojowi międzykontynentalnych pocisków balistycznych, a także, do zastosowań cywilnych, rakiet kosmicznych.

Po zakończeniu wojny powstało wiele odmian pocisków rakietowych, przeznaczonych zarówno do celów militarnych jak i pokojowych (wynoszenia na orbitę okołoziemską sztucznych satelitów i badania atmosfery). Wraz z rozwojem silników odrzutowych, po wojnie zaczęto stosować do napędu pocisków odrzutowych, oprócz silników rakietowych, także silniki odrzutowe przelotowe: turboodrzutowe i od lat 50. strumieniowe.