Poczta Królewiecka - Polski Serwis Naukowy

Poczta Królewiecka – tygodnik wychodzący w Królewcu od 6 sierpnia 1718 do 28 grudnia 1720, ogółem wydano 126 numerów.

Historia

"Poczta Królewiecka" była drugim z rzędu czasopismem polskim po wcześniej wydawanym "Merkuriuszu Polskim". Była pismem typu informacyjnego. Przynosiła zwięzłe informacje o najważniejszych wydarzeniach politycznych, handlowych, przyrodniczych i innych z całego świata, a szczególnie z Polski i Niemiec. Na jej łamach przejawiało się pragnienie zakończenia wojny północnej.

Bogusław Radziwiłł herbu Trąby (ur. 3 maja 1620 w Gdańsku, zm. 31 grudnia 1669 pod Królewcem) – książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, wielokrotny poseł na Sejm Rzeczypospolitej, starosta barski, koniuszy wielki litewski od 1646, chorąży wielki litewski od 1638, feldmarszałek szwedzki, generalny namiestnik Prus Książęcych w latach 1657-1669.

III wojna północna (wielka wojna północna) toczyła się w latach 1700-1721 pomiędzy Danią, Rosją, Saksonią, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecją z drugiej. Rzeczpospolita formalnie pozostawała neutralna aż do 1704 roku, ale faktycznie znaczna część walk toczyła się na jej terytorium i jej kosztem już od 1700 roku. Zakończyła się podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku którego wzrosło znaczenie Rosji, a Szwecja utraciła status europejskiego mocarstwa.

Drukarnia Polska i Litewska w Królewcu

Drukarnia Polska i Litewska powstała dzięki polskiej gminie kalwińskiej w Królewcu. Liczba polskich ewangelików reformowanych szczególnie wzrosła, gdy namiestnikiem Prus był książę Bogusław Radziwiłł. W 1701 powstała samodzielna polska gmina podlegająca seniorowi na Żmudzi. Zborem królewieckim od 1702 kierował Jerzy Rekuć. Pod wpływem kontrreformacji w 1705 przeniesiona została drukarnia Radziwiłłów ze Słucka (wcześniej przewieziona tam z Kiejdan) do Królewca. Ze względów technicznych drukarnia ta nie nadawała się do użytku. W 1709 odkupiono drugą drukarnię od profesora H. Georgi z Królewca. Drukarnia ta miała od 1709 przywilej króla Fryderyka I na druk książek niezbędnych dla polskich i litewskich kościołów i szkół ewangelicko reformowanych. W 1718 uzyskała zezwolenie na druk gazet polskich i łacińskich. W języku łacińskim w latach 1719–1723 wydawana była Nova Publica Latina, redagowana przez profesora Albertyny – Strimessiusa.

Kontrreformacja – nurt w Kościele katolickim, będący reakcją na powstanie protestantyzmu, mający na celu zahamowanie szerzącej się reformacji i odzyskanie przez Kościół rzymskokatolicki utraconych wpływów i pozycji wyznania panującego. Działania te połączone były z odnową wewnątrz Kościoła, wymuszoną gwałtownym rozwojem reformacji. Z tego też powodu autorzy katoliccy wolą stosować termin reforma katolicka, starając się uwypuklić pozytywny aspekt kontrreformacji.

Janusz Jasiński (ur. 1928 na Zamojszczyźnie) - polski historyk, profesor doktor habilitowany. Studia historyczne ukończył na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w 1954 r. Pracę doktorską obronił w 1964 r. na Uniwersytecie Warszawskim. Habilitację uzyskał w 1982 r. na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, tytuł profesora nadano 1993, od 1996 zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego.

Redakcja Poczty Królewieckiej

Redaktorem Poczty Królewieckiej był torunianin Jerzy Byszel (Büschel, Bisselius), a współredaktorem Jerzy Rekuć, który był jednocześnie jej cenzorem. Wydawcą gazety był Jan Dawid Cenkier (Zäncker), który najprawdopodobniej pochodził z Berlina. Drukarnia Polska i Litewska została początkowo wydzierżawiona Cenkierowi, a w 1720 odsprzedana.

Fryderyk I Hohenzollern (ur. 11 lipca 1657 w Królewcu, zm. 25 lutego 1713 w Berlinie) – od 1688 roku elektor Brandenburgii (jako Fryderyk III) z dynastii Hohenzollernów, od 1701 roku pierwszy król pruski (nie uznawany przez Rzeczpospolitą).

Drukarnia – zakład produkcyjny zajmujący się wytwarzaniem różnorodnych wyrobów poligraficznych. W szczególności mogą to być gazety i czasopisma, broszury i książki, jak również szereg druków akcydensowych łącznie z opakowaniami. Drukować może zarówno na masową skalę, jak i druki spersonalizowane, czyli takie, gdzie każda kopia jest unikalnym egzemplarzem. Poszczególne drukarnie mogą zajmować się tylko samym zadrukiem podłoża, jak również wykonywać czynności introligatorskie, przez co wytwarzać nawet gotowe wyroby poligraficzne, a więc oprawione i ewentualnie uszlachetnione, oraz przygotowane do dystrybucji. Zazwyczaj jednak nawet w najprostszej drukarni wykonywane są wstępne czynności introligatorskie, natomiast w rozbudowanych zakładach część introligatorska może stanowić nawet większą część zakładu.

Przy redagowaniu gazety w dziale wiadomości zagranicznych wykorzystywano informacje zawarte w niemieckich pismach królewieckich i zagranicznych ("Wiener Zeitung" i "Hamburgischer Correspondent"). Poczta miała swoich korespondentów w Warszawie, Krakowie, Poznaniu i Gdańsku. Rozchodziła się głównie w Prusach. Nieznany jest nakład "Poczty Królewieckiej". Szacuje się, że wynosił około 300 egzemplarzy.

Jerzy Rekuć h. Leliwa (ur. po 1670 w Mondwidach k. Słucka, zm. 11 marca 1721 w Królewcu) - pastor Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, inicjator Poczty Królewieckiej, redaktor, tłumacz i wydawca.

Żmudź (łac. Samogitia, żmudz. Žemaitėjė, lit. Žemaitija) – jeden z pięciu regionów etnograficznych współczesnej Litwy, a także historyczna nazwa Dolnej Litwy. Dawna jednostka podziału terytorialnego (starostwo równoważne województwu) Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jako Księstwo żmudzkie należące do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Od 1918 r. część Litwy.

Gazeta upadła wskutek kłopotów finansowych wydawcy. Zawieszając wydawnictwo, Cenkier tłumaczył się, że bardzo licha była obrywka z gazetów polskich, bo bardzo mało było Ich Mościów, którzy się w nich kochali (pisownia oryginalna). W 1743 podjęto znowu próbę zorganizowania czasopisma tego typu. Gazeta nosiła nazwę: "Publiczna relacyja o tym, co się tymi czasy na świecie działo". Ukazała się tylko raz.

Uniwersytet "Albertyna" (Albertina) (niem. Albertus-Universität Königsberg) – uniwersytet w Królewcu istniejący w latach 1544-1945. Jedyny uniwersytet w Księstwie Pruskim i drugi w I Rzeczypospolitej (po Akademii Krakowskiej). Po oderwaniu się Prus od Polski w 1657, Albertyna pozostała największym ośrodkiem akademickim w Prusach Wschodnich do końca ich istnienia. Obecnie do tradycji Albertyny odwołuje się Rosyjski Państwowy Uniwersytet im. Immanuela Kanta w Kaliningradzie.

Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP – chrześcijański kościół protestancki w Polsce, posiadający ponad 3.500 wiernych, należący do kościołów kalwińskich, wywodzących się z reformacji szwajcarskiej. Kościół należy do Polskiej Rady Ekumenicznej i Światowej Wspólnoty Kościołów Reformowanych. Wydawane jest od 1926 r. czasopismo "Jednota". Zwierzchnikiem Kościoła jest Prezes Konsystorza, Paweł Wolski-Brodziński. Biskupem Kościoła jest ks. Marek Izdebski.

Bibliografia

Andrzej Wakar, O polskości Warmii i Mazur w dawnych wiekach, "Pojezierze", Olsztyn 1969, s. 87-90.

Janusz Jasiński, Historia Królewca. Szkice z XIII-XX stulecia, Książnica Polska, Olsztyn 1994, s. 73, 74, ISBN 83-85702-03-2.

Sławomir Augusiewicz, Janusz Jasiński, Tadeusz Oracki, Wybitni Polacy w Królewcu XVI-XX wiek, tu rozdz. Jerzy Rekuć (1670-1721) litewski pastor ewangelicko-reformowany, inicjator "Poczty Królewieckiej", Littera, Olsztyn 2005, s. 161-167, ISBN 83-89775-03-4.

Linki zewnętrzne

Wersja cyfrowa Poczty Królewieckiej w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej