Podkowa Leśna - Polski Serwis Naukowy

Podkowa Leśna (używająca tytułu "miasto-ogród") – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Według danych z 30 czerwca 2004 miasto liczyło 3806 mieszkańców.

Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

Miasto-ogród - koncepcja miasta satelickiego, osiedla oddalonego od centrum miasta itp., charakteryzującego się niską, luźną zabudową, a przede wszystkim znacznym udziałem terenów zielonych (lasów, ogrodów, parków, itp.) w ogólnej powierzchni miasta. Pojawiła się w odpowiedzi na problem przeludnienia miast.

Historia

Okres międzywojenny i wojna

Tereny, na których leży Podkowa Leśna należały niegdyś do Stanisława Lilpopa, przedwojennego przemysłowca i myśliwego. Za początek miasta uznać należy rok 1925, kiedy to członkowie zarządu spółki Miasto Ogród "Podkowa Leśna" (J. Redziński, T. Baniewicz i właśnie Lilpop) podpisali akt zlecający spółce rozsprzedaż terenów Podkowy. Stworzenie miasta jest związane bezpośrednio z Elektryczną Koleją Dojazdową (obecnie Warszawska Kolej Dojazdowa), budowaną w latach 20. XX wieku. Skutkiem tego jest specyficzny plan urbanistyczny oparty na koncentrycznych ulicach-alejach wokół dworca kolejki (projekt A. Jawornickiego). W roku 1981 Podkowa Leśna została wpisana do rejestru zabytków.

Dawne osiedla w Polsce - miejscowości, niemające statusu wsi oraz wydzielone jednostki miejskie, którym w PRL nadawano w latach 1954-72 oficjalny status "osiedla". Twory te, jako oficjalne jednostki terytorialne zniesiono w 1972, przy czym część z nich została włączona do struktury miast jako dzielnice, części nadano status wsi, a część została całkowicie wykreślona ze spisów miejscowości.

Lucjan Wilhelm Wolanowski, właściwie Lucjan Kon, pseud. Wilk; Waldemar Mruczkowski; W. Lucjański; (L.W.); lu; Lu; (lw); WOL. (ur. 26 lutego 1920 w Warszawie, zm. 20 lutego 2006 w Warszawie) – polski pisarz, reporter, podróżnik i tłumacz.

W czasie II wojny światowej udzielano pomocy i schronienia (m.in. na Stawisku) wielu Żydom, którzy odmówili zamieszkania w warszawskim getcie (wśród nich np. rodzinie znanego warszawskiego adwokata Henryka Kona, który ukrywał się w Podkowie Leśnej z synem, późniejszym dziennikarzem i podróżnikiem Lucjanem Wolanowskim). Po powstaniu warszawskim miejscowości leżące na linii kolejki EKD, w tym Podkowa Leśna przyjęły dziesiątki tysięcy uchodźców z Warszawy. Ponieważ znalazła się tam również znaczna część dowództwa AK nazywane były "Małym Londynem". W Podkowie mieściła się m.in. jedyna radiostacja, która uratowała się z powstańczej Warszawy, obsługiwana przez Zofię i Stefana Korbońskich.

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (ang. Seventh-day Adventist Church, w skrócie SDA Church) - jest kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich, będących wynikiem przebudzenia adwentowego, jakie nastąpiło w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Okres powojenny

W latach 1948-1954 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Podkowa Leśna. 1 stycznia 1957 roku Podkowa Leśna otrzymała prawa osiedla, a 31 grudnia 1968 roku prawa miejskie.

Po wojnie ważną dla historii Podkowy postacią był ksiądz Leon Kantorski, proboszcz parafii pw. św. Krzysztofa w latach 1964-1991. W jego kościele w 1965 r. odbyło się pierwsze wykonanie tzw. mszy beatowej (rockowej). W latach 80. parafia stanowiła ważny ośrodek ruchu oporu, inicjując różne inicjatywy społeczne, polityczne i charytatywne. Odbyło się na przykład kilka głodówek w obronie więźniów politycznych, odprawiane były "msze za ojczyznę", organizowane "spotkania z autorem", gdzie zapraszano znanych opozycjonistów, historyków itp.

Festiwal Otwarte Ogrody – festiwal mieści się w "Programie na rzecz ochrony dziedzictwa naturalnego i kulturalnego" oraz zrównoważonego rozwoju miast-ogrodów położonych w zielonym paśmie wokół Warszawy oraz willowych dzielnic stolicy. Dorocznie w ramach Programu organizowane są warsztaty i prezentacje praktyk z zakresu zrównoważonego rozwoju społeczności lokalnych, ekologii oraz rewitalizacji miast i terenów zielonych.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Obecnie

W obrębie miasta występują elementy starodrzewu, a także trzy rezerwaty przyrody (rezerwat przyrody Parów Sójek, rezerwat im. Bolesława Hryniewieckiego, Zaborów im. W. Tyrakowskiego) i wiele pomników przyrody. Podkowa została pomyślana jako miejscowość willowa wyższych urzędników i inteligencji. Także dziś zamieszkuje ją wiele znanych osób.

EN95 (typ 13WE) – elektryczny zespół trakcyjny eksploatowany przez Warszawską Kolej Dojazdową. Został wyprodukowany przez bydgoską fabrykę PESA w 2004 roku.

Stawisko – nazwa majątku ziemskiego o powierzchni 18 hektarów, należącego w latach 1928-1980 do pisarza Jarosława Iwaszkiewicza, od 1980 siedziba Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku, obecnie w granicach miasta Podkowa Leśna (województwo mazowieckie). Nazwa "Stawisko" została nadana przez J. Iwaszkiewicza.

Obecnie Podkowa Leśna jest celem wycieczek i spacerów mieszkańców Warszawy, ze względu zarówno na leśny charakter, jak i dużą liczbę pięknych starych przedwojennych willi. Warto zobaczyć m.in. Aleję Lipową, liczącą prawie 100 lip (pomników przyrody), pałacyk myśliwski Lilpopa, willę "Aida" oraz przedwojenną willę "Kasyno Obywatelskie". Willę Kasyno szczególnie warto odwiedzić w czasie dorocznego Festiwalu Otwarte Ogrody. Interesujący jest również kościół wybudowany przed wojną w stylu modernistycznym, później kilkakrotnie przebudowywany. Zawiera on ciekawe przykłady przedwojennej i współczesnej sztuki sakralnej (fresk, rzeźby, witraże), oraz rozległy, starannie zaprojektowany ogród.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Stanisław Wilhelm Lilpop (ur. w 1863, zm. w 1930) – polski przemysłowiec, jeden z założycieli miasta Podkowa Leśna pod Warszawą, fotografik. Był pierwowzorem postaci pana Liebe z powieści "Soból i panna" Józefa Weyssenhoffa.

W Podkowie Leśnej w willi "Stawisko", należącej dawniej do Jarosława Iwaszkiewicza, znajduje się Muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów. W miejscowości znajduje się jedyna uczelnia wyższa, Wyższa Szkoła Teologiczno-Humanistyczna, prowadzona przez Kościół Adwentystów Dnia Siódmego.

Aglomeracja warszawska – silnie zurbanizowany obszar, w skład którego wchodzi Warszawa oraz liczne miasta i wsie województwa mazowieckiego. Jest to typowy przykład aglomeracji monocentrycznej z dominującą rolą ośrodka centralnego (Warszawa). Bardzo często pojęcie to jest błędnie utożsamiane wyłącznie z Warszawą w jej granicach administracyjnych.

Województwo mazowieckie – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo. Obejmuje obszar o powierzchni 22 892,48 km². Według danych z 2010 r. miało 5,24 mln mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Warszawa. Województwo zostało utworzone 1 stycznia 1999 r.

W 2010 roku odbyły się wybory na burmistrza Podkowy Leśnej. W II turze wygrała Małgorzata Stępień-Przygoda (była wiceburmistrz) pokonując Marcina Olejnika. Zastąpiła ona tym samym rządzącego do tego czasu Andrzeja Kościelnego.

Willa Iwaszkiewiczów w Stawisku

EN95 odjeżdżający ze stacji WKD w Podkowie

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002 Podkowa Leśna ma obszar 10,1 km², w tym:

użytki rolne: 6%

użytki leśne: 78%

Miasto stanowi 2,75% powierzchni powiatu.

Gmina Podkowa Leśna – dawna gmina wiejska o charakterze miejskim istniejąca w latach 1948-1954 w woj. warszawskim (dzisiejsze woj. mazowieckie). Siedzibą gminy była Podkowa Leśna.

Rezerwat przyrody – jedna z obszarowych form ochrony przyrody w Polsce. Podobne pod względem funkcji tereny chronione powoływane są też w wielu innych krajach na świecie.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2007:

Religia

Na terenie Podkowy Leśnej działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Kościół rzymskokatolicki

parafia św. Krzysztofa

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego

zbór w Podkowie Leśnej

Zabytki

Wpisane do rejestru zabytków:

układ urbanistyczny (zabudowa i zieleń miasta-ogrodu), 1925, nr rej.: 1194-A z 22.10.1981

Pałacyk Kasyno, ul. Lilpopa 16, mur.-drewn., 1925, nr rej.: 1182-A z 29.06.1981

willa, ul. Lipowa 11, nr rej.: 1446 z 20.11.1990

willa "Krywojta" z ogrodem, ul. Lipowa 15, 1929, nr rej.: 1440-A z 27.06.1990

zespół willowy "Renata", ul. 11 Listopada 1/3, 1934-1935, nr rej.: 1489-A z 10.06.1991: willa "Renata", budynek gospodarczy, ogród

zespół willowy, ul. Słowackiego 5, 1937, nr rej.: A-14 z 11.08.1999: willa, ogród, fontanna

willa, ul. Bukowa 24, 1926, nr rej.: 1353-A z 16.06.1988

willa Jarosława Iwaszkiewicza (Podkowa Leśna-Stawisko), ul. Gołębia 1, pocz. XX, nr rej.: 1108/764 z 22.02.1967, park, nr rej.: 1218 z 12.01.1983

dwór (Podkowa Leśna-Zarybie), ul. Jana Pawła II 39, 4 ćw. XIX, 1931, nr rej.: 1183-A z 29.06.1981, spichlerz, nr rej.: j.w.

Administracja

Podkowa Leśna jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich.

Andrzej Paweł Kościelny (ur. 26 czerwca 1950 w Częstochowie) – polski działacz społeczny i samorządowy, przez 2 kadencje burmistrz Podkowy Leśnej. Od 2010 roku pełni funkcję doradcy burmistrza w Podkowie Leśnej.

Rezerwat przyrody im. Bolesława Hryniewieckiego – rezerwat przyrody położony na zachodnim skraju rezerwatu zamkniętego „Zaborów” utworzony w 1977 r. z inicjatywy Witolda Tyrakowskiego. Zajmuje powierzchnię 24,7 ha, jest otwarty dla turystów.

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

Urząd Miasta Podkowa Leśna