Podlaska Brygada Kawalerii - Polski Serwis Naukowy

Podlaska Brygada Kawalerii (Podl. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego.

Geneza

W lutym 1929 sformowana została Brygada Kawalerii "Białystok". W jej skład włączony został 10 Pułk Ułanów Litewskich z XVIII Brygady Kawalerii oraz 1 Pułk Ułanów Krechowieckich i 9 Pułk Strzelców Konnych z XI Brygady Kawalerii, a także 14 Dywizjon Artylerii Konnej i Szwadron Pionierów z 1 Dywizji Kawalerii. Do lata 1930 w składzie brygady znajdował się także 1 Szwadron Samochodów Pancernych w Białymstoku (przy 10 p.uł.)

Nowogród – miasto w woj. podlaskim, w powiecie łomżyńskim, nad Narwią, ok. 15 km od Łomży. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Nowogród. Wprawdzie dzisiejszy Nowogród położony jest na wzgórzu, jednak pierwotnie miasto zlokalizowane było u zbiegu rzek Narwi i Pisy, które dziś stanowią szlaki spływów kajakowych, łącząc dorzecze Wisły z Wielkimi Jeziorami Mazurskimi.

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

1 kwietnia 1937 BK "Białystok" przemianowana została w Podlaską Brygadę Kawalerii. Dowódcy brygady podporządkowany został 5 Pułk Ułanów Zasławskich z XII Brygady Kawalerii. Jednocześnie 1 Pułk Ułanów Krechowieckich podporządkowany został dowódcy Suwalskiej Brygady Kawalerii. W tym samym roku utworzony został 10 Szwadron Łączności.

Czesław Młot-Fijałkowski (ur. 14 kwietnia 1892 Okalewie, zm. 17 kwietnia 1944 w Murnau am Staffelsee) – polski dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w wojnie z bolszewikami oraz podczas I i II wojny światowej.

Zambrów (wymowa ?/i) – miasto i gmina w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim, w powiecie zambrowskim nad rzeką Jabłonką. Zambrów leży na historycznym Mazowszu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa łomżyńskiego. Od południowego wschodu bezpośrednio graniczy z Wolą Zambrowską, a od północnego zachodu z miejscowością Nagórki Jabłoń. Najbliższe sąsiednie miasta to: Wysokie Mazowieckie, Łomża i Ostrów Mazowiecka. Zambrów leży na trasie Warszawa-Białystok.

Organizacja pokojowa brygady w latach 1937-1939

Dowództwo Podlaskiej Brygady Kawalerii w Białymstoku

5 Pułk Ułanów Zasławskich w Ostrołęce

10 Pułk Ułanów Litewskich w Białymstoku

9 Pułk Strzelców Konnych im. Kazimierza Pułaskiego w Grajewie

14 Dywizjon Artylerii Konnej w Białymstoku

1 Szwadron Pionierów w Białymstoku

10 Szwadron Łączności w Białymstoku

Udział w wojnie obronnej 1939

Podlaska Brygada Kawalerii pod dowództwem gen. bryg. Ludwika Kmicica-Skrzyńskiego wchodziła w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Narew" gen. bryg. Czesława Młota-Fijałkowskiego. Do 3 września miała ograniczony kontakt z nieprzyjacielem, ubezpieczając kierunek na Łomżę i Nowogród oraz wykonując tylko ograniczone wypady na stronę niemiecką. W nocy z 3 na 4 września wycofała się nad dolną Narew. 5 września skierowała się w rejon Małego Płocka, aby w nocy przekroczyć Narew. 7 września odpoczywała pod Nadborami, Gniazdowem i Lubotyniem. 8 września ruszyła na Ostrów Mazowiecką, aby wypadami atakować niemiecką Dywizję Pancerną "Kempf" gen. mjr. Wernera Kempfa, która w nocy z 6 na 7 września przełamała polską obronę pod Różanem i posuwała się szybko w kierunku Bugu. Dowódca SGO "Narew" wydał Podlaskiej Brygadzie Kawalerii rozkaz opóźniania jej marszu. Atak na Ostrów Mazowiecką został jednak wstrzymany. 9 września dowódca brygady, sądząc, że obowiązuje go rozkaz z 7 września i nie znając aktualnej sytuacji na froncie, pozostawił na kierunku Ostrów Mazowiecka–Zambrów część brygady, głównymi siłami zaś uderzył na Brok w celu zajęcia tamtejszego mostu. Nie zdobyto wówczas całego miasta. W godzinach wieczornych do miasta wdarł się 10 Pułk Ułanów Litewskich. Polacy zniszczyli dwa niemieckie samochody pancerne i opanowali wschodnią część miasta. W walce miał także wziąć udział 5. Pułk Ułanów Zasławskich, ale dowódca Podlaskiej Brygady Kawalerii wskutek otrzymania fałszywych meldunków informujących o udanym odbiciu Broku, wstrzymał uderzenie pułku. Jednak naprawdę (mimo zaskoczenia) nieprzyjaciel zdołał zorganizować obronę miasta i osamotniony 10. Pułk Ułanów Litewskich nie miał wystarczających sił do odbicia Broku. Po stwierdzeniu, że most jest zniszczony i Niemcy przekroczyli rzekę, dowódca brygady wydał rozkaz zaprzestania walki i wycofania się na Złotorię. 11 września brygada wycofywała się na południe od Zambrowa. 12 września razem z Suwalską Brygadą Kawalerii utworzyła grupę gen. Zygmunta Podhorskiego. Następnie po wejściu do Domanowa została zaatakowana z dwóch stron przez niemieckie oddziały pancerne. Wytrzymała ten atak, a następnie zmniejszona do rozmiarów dwóch pułków ruszyła na północny wschód do Białowieży. 10. Pułk Ułanów Litewskich pod wsią Mienia natknął się na Niemców, uchylił się od walki i oderwał od Brygady, dalej przebijając się na własną rękę do Białowieży. 16 września Brygada dotarła do Puszczy Białowieskiej i zbierały się w rejonie miasta Eliaszuki. Następnie resztki jej oddziałów weszły w skład Dywizji Kawalerii "Zaza". Ostatnie walki toczyły one z wojskami radzieckimi i niemieckimi w składzie SGO "Polesie". Skapitulowały wraz z resztą zgrupowania 6 października.

Ostrołęka – miasto powiatowe w województwie mazowieckim. Leży nad rzeką Narwią. Ma status miasta na prawach powiatu, jest też siedzibą powiatu ziemskiego. W latach 1975-1998 stolica województwa ostrołęckiego. Posiada ważne znaczenie administracyjne dla północno-wschodniej części Polski. Dynamicznie rozwijający się ośrodek usług oraz przemysłu energetycznego, budowlanego, celulozowo-papierniczego i spożywczego. Ośrodek folkloru kurpiowskiego.

Łomża – miasto w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim, nad rzeką Narew. Leży na historycznym Mazowszu, na jego największej ziemi – ziemi łomżyńskiej. W latach 1975-1998 stolica województwa łomżyńskiego. Od 1 stycznia 1999 roku siedziba powiatu łomżyńskiego oraz stolica powiatu grodzkiego. Od 28 października 1925 jest także stolicą diecezji łomżyńskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Łomża to główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy ziemi łomżyńskiej oraz jedno z trzech głównych miast województwa podlaskiego (obok Białegostoku i Suwałk).

Obsada i skład brygady 1 września 1939

Dowództwo i sztab:

dowódca brygady – gen. bryg. Ludwik Kmicic-Skrzyński

szef sztabu – mjr dypl. Juliusz Szychiewicz

kwatermistrz – rtm. Eugeniusz Czarnecki

komendant Kwatery Głównej – rtm. w st. spocz. Władysław Prus-Olszowski

Szwadron Sztabowy – dowódca por. rez. Edward Wacław Pińczuk

5 Pułk Ułanów Zasławskich – dowódca płk Stefan Chomicz

10 Pułk Ułanów Litewskich – dowódca ppłk Kazimierz Karol Busler

9 Pułk Strzelców Konnych im. gen. Kazimierza Pułaskiego - dowódca płk Tadeusz Antoni Falewicz

14 Dywizjon Artylerii Konnej – dowódca ppłk dypl. Tadeusz Żyborski

32 Dywizjon Pancerny – dowódca mjr Stanisław Szostak

Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa Nr 94 – dowódca ppor. Józef Musiał

Szwadron Kolarzy Nr 10 – dowódca ppor. Marian Aleksander Jurecki

Szwadron Pionierów Nr 1 – dowódca rtm. Henryk Szela

Szwadron Łączności Nr 10 – dowódca kpt. Jan Anatol Jurewicz

Samodzielny Pluton Karabinów Maszynowych Nr 10 – dowódca ppor. Tadeusz Rojkiewicz

Pluton Konny Żandarmerii Nr 10 – dowódca kpt. Michał Łotecki

Poczta Polowa nr 190

Sąd Polowy nr 50 – szef kpt. Stanisław Łebiński

Drużyna Parkowa Uzbrojenia nr 343

Park Intententury nr 343

90 Pluton Sanitarny Konny – dowódca kpt. dr Stanisław Wojciechowski

Zgrupowanie taborów – dowódca rtm. w st. spocz. Wilhelm Wilczyński

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 353 – dowódca por. rez. Mroczkowski

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 354 – dowódca ppor. rez. Jan Skarżyński

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 355 – dowódca NN

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 356 – dowódca ppor. rez. Tadeusz Lubicz-Sadowski

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 357 – dowódca ppor. rez. Kalbarczyk

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 358 – dowódca NN

Warsztat Taborowy nr 343 – dowódca NN

Ośrodek Zapasowy w Białymstoku – dowódca płk Edmund Wacław Tarnasiewicz-Heldut

Bibliografia

Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, , uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975

Giętkowski Mirosław, Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2001, ISBN 83-7174-823-X