Podmalówka - Polski Serwis Naukowy

Podmalówka – wstępna, często uproszczona i monochromatyczna wersja obrazu olejnego lub temperowego stosowana w tradycyjnych warsztatach malarskich.

Podmalówkę w technice temperowej lub chudej technice olejnej malowano na zagruntowanym podobraziu z zaznaczonymi liniami szkicu ogólnej kompozycji. Najstarsze podmalówki, pod gotyckie malarstwo tablicowe, wykonywano techniką kreskową, uzyskując efekt przejścia tonalnego przy pomocy zagęszczenia krzyżujących się kresek. Podmalówki pod obrazy olejne najczęściej malowano uzyskując ten efekt miękkim pędzlem. Podmalówkę pokrytą z reguły warstwą barwnego werniksu – imprimiturą wykańczano w odpowiedniej technice, wprowadzając lokalny kolor, warstwy laserunku, detale i światła (blik).

Akademizm to kierunek w sztuce europejskiej rozwijający się od XVII do XIX wieku, przede wszystkim w malarstwie i rzeźbie. Polegał na odwoływaniu się do zasad i ideałów sztuki antycznej oraz renesansowej, a także naśladowaniu dzieł uznanych za doskonałe, preferujący tematykę historyczną, religijną i mitologiczną. Propagowany głównie przez Akademie Sztuk Pięknych.

Pastisz (z wł. pasticcio - pasztet) – odmiana stylizacji, utwór naśladujący istotne cechy jakiegoś dzieła lub stylu, zagęszczający je i uwydatniający. W przeciwieństwie do satyry uprawiany bywa w celu pochwały stylu, maniery danego pisarza, nie w celu jego krytyki.

Techniki malarskie z zastosowaniem podmalówki pozwalały dawnym malarzom z jednej strony zaoszczędzić na drogich pigmentach, z drugiej pozwalały skoncentrować się na aspektach kolorystycznych i detalach kompozycji, ponieważ jej ogólny, monochromatyczny zarys był już gotowy. Właściwie przygotowana podmalówka przyśpieszała też proces malowania, ze względu na to, że w niektórych partiach obrazu malarz mógł pozostawić samą podmalówkę, pokrytą jedynie laserunkiem. Obraz taki z pieczołowicie wykończonymi detalami w partiach światła i prześwitującą podmalówką, a niekiedy i szkicem, w partiach cienia, nabierał niepowtarzalnego uroku, co można zauważyć w wielu dziełach dawnych mistrzów, zwłaszcza niderlandzkich i flamandzkich.

Alla prima, in. fa presto (wł. alla prima – za pierwszym razem) – technika malowania, odnosząca się głównie do malarstwa olejnego, polegająca na kładzeniu farb bezpośrednio na zaprawie, bez przygotowywania podmalówki i rysunku.

Laserunek – przezroczysta lub półprzezroczysta warstwa farby, zmieniająca ton lub barwę niższych warstw obrazu, zwłaszcza olejnego. Pochodzenie nazwy nie jest jasne, być może wywodzi się z określenia lasur w językach romańskich, tj. lazur, oznaczające błękit, ale także przejrzyste, jasne barwy.

W końcu XIX wieku stosowano niekiedy jako podmalówkę fotografię, zdarzało się to najczęściej w malarstwie portretowym. Technika stosowana była jeszcze powszechnie w malarstwie akademickim do końca XIX wieku, później zarzucona na rzecz coraz popularniejszej techniki alla prima.

Do programowego stosowania podmalówki powracali często malarze i grupy twórcze nawiązujący do dawnego malarstwa (n.p. bractwo św. Łukasza). Dziś technika jest często stosowana przy malowaniu kopii i pastiszów dawnych mistrzów, w malarstwie współczesnym niekiedy przez niektórych malarzy stosujących dawne techniki warsztatowe.

Substancje barwiące – substancje nadające barwę innej substancji pozbawionej barwy (przezroczystej, białej lub szarej), lub też zmieniające barwę substancji posiadającej już jakąś barwę. Można je podzielić na pigmenty, laki i barwniki. Pigmenty są nierozpuszczalnymi kryształami wymagającymi procesu dyspersji w celu ich użycia do barwienia substancji. Barwniki są substancjami rozpuszczalnymi. Barwniki są łatwe w użyciu niemniej jednak ich odporności są mniejsze od pigmentów. Barwniki są transparentne, pigmenty są różne - część jest kryjąca, część transparentna.

Imprimitura (z łac. imprimere - wciskać) - w malarstwie olejnym i temperowym cienka warstwa farby laserunkowej lin półprzezroczystej rozprowadzonej dużą ilością werniksu lub spoiwa wcierana w grunt malarski w celu zwiększenia izolacji warstwy malarskiej od podobrazia.

Literatura

Władysław Ślesiński:Techniki malarskie – spoiwa organiczne, Arkady, Warszawa, 1984, ISBN 83-213-2972-1