Podokarpowate - Polski Serwis Naukowy

Zastrzalinowate (Podocarpaceae) – rodzina drzew nagonasiennych występujących przeważnie na półkuli południowej, z największym zróżnicowaniem na obszarze od Nowej Zelandii po południowo-wschodnią Azję. W obrębie rodziny wyróżnia się od 17 do 20 rodzajów z ok. 150–173 gatunkami. Do rodziny należą wiecznie zielone drzewa i krzewy o liściach szpilkowych, ale też i z blaszką płaską, równowąską lub lancetowatą. Wiele gatunków odgrywa istotną rolę gospodarczą – jako źródło drewna. Gatunki krzewiaste występują często w górach tworząc formacje zaroślowe.

Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).

Malezja (malajski Malaysia) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Malajskim i wyspie Borneo; obszar 329 847 km², ludność 27 730 000 (5 września 2008), stolica Kuala Lumpur (ok. 1 500 000 mieszkańców), siedziba rządu w Putrajaya.

Wyjątkowym przedstawicielem tej rodziny ze względu na biologię jest gatunek Parasitaxus ustus. Jest on jedynym pasożytniczym gatunkiem iglastym. Występuje w Nowej Kaledonii, gdzie pasożytuje na innym przedstawicielu rodziny zastrzalinowatych — Falcatifolium taxoides. Ze względu na odrębność rodzaj kokietnik (Phyllocladus) bywa wyodrębniany w osobną rodzinę Phyllocladaceae.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzina ta jest klasycznym przykładem flory antarktycznej, z największą koncentracją jej przedstawicieli w krainie australijskiej, szczególnie w Nowej Kaledonii, Nowej Zelandii i na Tasmanii, a w nieco mniejszym stopniu na Malezji i w Ameryce Południowej (zwłaszcza w Andach). Kilka rodzajów przekracza równik i dociera aż do Indochin i Filipin. Północną granicą zasięgu występowania rodzaju zastrzalin (Podocarpus) jest południowa Japonia i południowe Chiny w Azji oraz Meksyk w Ameryce, a Nageia – południowe Chiny i południowe Indie. Dwa rodzaje występują również w Afryce subsaharyjskiej – szeroko rozprzestrzeniony Podocarpus oraz endemiczny Afrocarpus.

Araukariowate, igławowate (Araucariaceae Henkel & W. Hochst.) – rodzina zaliczona w systemie Reveala do monotypowego rzędu araukariowców Araucariales, w innych systemach zaliczana zwykle do rzędu szpilkowców (szyszkowców),. Zaliczane tu rośliny występują na półkuli południowej po obu stronach Oceanu Spokojnego. Przodkowie współczesnych araukariowatych znani są z okresu jurajskiego, także ze stanowisk na półkuli północnej.

Saxegothaea conspicua (Lindl.) – gatunek niewielkie wolno rosnące wiecznie zielone drzewo lub krzew należący do rodziny zastrzalinowatych. Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju Saxegothaea. Występuje u podnóża zachodnich Andów w Chile i Argentynie.

Morfologia

Phyllocladus trichomanoides

Afrocarpus falcata

Krzewy i drzewa o bardzo zróżnicowanych rozmiarach – od niewielkich, płożących po ogromne drzewa. Liście są bardzo zróżnicowane, przy czym nierzadko występują tu liście o blaszce płaskiej, lancetowatej. Strobile mają postać kłosów. Dojrzewające nasiono otaczane jest mięsistą osnówką, tak że przypomina jagodę, zwłaszcza że często jest ona żywo zabarwiona.

Osnówka, epimacjum (łac. arillus) – mięsiste zgrubienie rozwijające się wokół nasienia i stanowiące jego otoczkę, przy czym w odróżnieniu od owoców, nie powstaje z zalążni (owocolistków). Osnówki wykształcają niektórzy przedstawiciele nagonasiennych (rodziny cisowate i głowocisowate) i wyjątkowo rośliny okrytonasienne, np. muszkatołowiec czy granatowiec właściwy.

Falcatifolium taxoides – gatunek z rodziny zastrzalinowatych (Podocarpaceae). Jest endemitem Nowej Kaledonii i wyłącznym żywicielem jedynego pasożyta wśród nagonasiennych – Parasitaxus ustus (pasożytującego na korzeniach).

Systematyka

Rodzina jest wraz z araukariowatymi (Araucariaceae) łączona jest w rząd araukariowców (Araucariales Gorozh., Lekts. Morf. Sist. Archegon.: 72 (1904)). Rząd ten łączony jest w jednym taksonie (podklasa Pinidae) wraz z sosnowcami (Pinales) i cyprysowcami (Cupressales). W innych ujęciach cała ta grupa opisywana jest jako rząd sosnowców (Pinales). Systematycy zgodnie przedstawiają w każdym razie araukariowate jako grupę siostrzaną zastrzalinowatych (w szerokim ich ujęciu). W obrębie samej rodziny wyodrębniany bywa rodzaj kokietnik (Phyllocladus) w osobną rodzinę Phyllocladaceae Bessey 1907. Genowe analizy filogenetyczne nie dają jednoznacznych wyników, zdaniem niektórych badaczy potwierdzają siostrzaną pozycję tego rodzaju w stosunku do innych zastrzalinowatych, według innych rodzaj ten zagnieżdżony jest w obrębie zastrzalinowatych.

Krzew - roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, czasem także korzeniach, przekraczająca 0,5 m wysokości. Krzewy mają krótki pęd główny, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej, która u drzew przechodzi przez system pędowy. W rozwoju krzew powstaje przez rozwój pączków bocznych, znajdujących się u nasady pędu głównego, który zostaje szybko opanowany przez tworzące się liczne pędy boczne i wcześnie zamiera. Krzewy mają korzeń palowy, podobnie jak drzewa.

Acmopyle – rodzaj drzew z rodziny zastrzalinowatych (Podocarpaceae). Obejmuje dwa gatunki, z których jeden (A. pancheri) jest endemitem Nowej Kaledonii, a drugi (A. sahniana) wysp Fidżi.

Powiązania filogenetyczne rodziny w obrębie nagonasiennych Wykaz rodzajów

W obrębie rodziny wyróżnia się różną liczbę rodzajów. Wynika to z różnego ujmowania rangi niektórych taksonów, przez jednych systematyków wyodrębnianych do rangi rodzaju, przez innych klasyfikowanych w obrębie już wyróżnionych rodzajów (głównie dotyczy to rodzaju Dacrydium i Podocarpus).

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Drewno – surowiec drzewny otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty. Zajmuje przestrzeń pomiędzy rdzeniem, a warstwą łyka i kory. Pod względem technicznym drewno jest naturalnym materiałem kompozytowym o osnowie polimerowej wzmacniany ciągłymi włóknami polimerowymi, którymi są podłużne komórki zorientowane jednoosiowo.

Acmopyle Pilg.

Afrocarpus (J. Buchholz & N. E. Gray) C. N. Page

Dacrycarpus (Endl.) de Laub.

Dacrydium Sol. ex Lamb. – obłuszyn, łzawnik

Falcatifolium de Laub.

Halocarpus Quinn

Lagarostrobos Quinn

Lepidothamnus Phil.

Microcachrys Hook. f.

Nageia Gaertn.

Parasitaxus de Laub.

Pherosphaera Archer

Phyllocladus Rich. & Mirb. – kokietnik

Podocarpus L’Hér. ex Pers. – zastrzalin

Prumnopitys Phil.

Retrophyllum C. N. Page

Saxegothaea Lindl.

Przypisy

↑ P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website. 2001–.
↑ Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
↑ James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – P (ang.). University of Maryland. [dostęp 2011-12-3].
↑ V.P. Singh: Gymnosperm II. Structure and Development. New Delhi: Sarup & Sons, 2006, s. 513-516. ISBN 81-7625671-4.
↑ Genera of Podocarpaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-12-02].
Podocarpaceae. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-12-02].
↑ Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
Christopher J. Earle: Podocarpaceae description (ang.). The Gymnosperm Database. [dostęp 11 listopada 2008].
P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website - PINALES. 2001–.
Michael G. Simpson: Plant Systematics. Amsterdam, Boston, Heidelberg, London: Elsevier, Academic Press, 2010, s. 129-141. ISBN 978-0123743800.