Podolska Brygada Kawalerii - Polski Serwis Naukowy

Podolska Brygada Kawalerii (Podol. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W 1924 VI Brygada Jazdy przeformowana została w 6 Samodzielną Brygadę Kawalerii. 1 kwietnia 1937 brygada przemianowana została na Podolską Brygadę Kawalerii.

Organizacja pokojowa w latach 1937 - 1939

Dowództwo Podolskiej BK - Stanisławów;
6 Pułk Ułanów Kaniowskich – Stanisławów;
9 Pułk Ułanów Małopolskich – Trembowla;
14 Pułk Ułanów Jazłowieckich – Lwów;
6 Dywizjon Artylerii Konnej im. gen. Romana Sołtyka – Stanisławów;
6 Szwadron Pionierów – Stanisławów;
6 Szwadron Łączności – Stanisławów.

Stefan Juliusz Maria Liszko (ur. 2 sierpnia 1892 r. w Szlasach-Łozinie, gubernia łomżyńska, zm. 24 stycznia 1991 r. w Warszawie) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego.

Jerzy Grobicki (ur. 4 stycznia 1891 w majątku Piastów k. Grójca, zm. 22 września 1972 w Toronto) – generał brygady WP, uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej, wojnie polsko-bolszewickiej i II wojnie światowej, „zagończyk”,

Dowódcy

płk kaw. Konstanty Plisowski (1920 - XII 1927)

płk dypl. kaw. Jerzy Grobicki (p.o. 1928 - I 1930)

płk dypl. kaw. / gen. bryg. Juliusz Kleeberg (III 1930 - VIII 1939)

płk dypl. kaw. Leon Strzelecki (VIII - IX 1939)

Udział w wojnie obronnej 1939 r.

Kamień Ułanów Jazłowieckich w Puszczy Kampinoskiej

Podolska Brygada Kawalerii pod dowództwem płk. dypl. Leona Strzeleckiego zgodnie z pierwotnymi zamiarami miała być w składzie Armii "Łódź" gen. dyw. Juliusza Rómmla, ale ostatecznie skierowano ją do Armii "Poznań" gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby.

Tadeusz Kutrzeba (ur. 15 kwietnia 1886 w Krakowie, zm. 8 stycznia 1947 w Londynie) – kapitan Sztabu Generalnego Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego II RP, dowódca Armii "Poznań" podczas wojny obronnej 1939 r.

Kwatermistrz (ang. Quartermaster) – oficer dowództwa (sztabu), który dowodzi w polu (w czasie wojny) z ramienia dowódcy (szefa sztabu) kwatermistrzostwem (tyłami), kieruje działalnością podległych mu szefów służb w zakresie zaopatrzenia i obsługi wojsk, organizuje dowóz i ewakuację, a na wyższych szczeblach - komunikację na obszarze tyłów oraz jest odpowiedzialny za organizację tyłów (etapów); w czasie pokoju kieruje gospodarką jednostki wojskowej będącej oddziałem gospodarczym (na wyższych szczeblach powierzonymi mu działami gospodarki) i prowadzi szkolenie podległych mu kadr. Aktualnie w Siłach Zbrojnych RP pojęcia kwatermistrz – kwatermistrzostwo, zastąpione zostały pojęciami: szef logistyki – logistyka. Funkcja kwatermistrza znana jest także w straży pożarnej, skautingu i harcerstwie.

1 września przybyła na obszar operacyjny Armii. Przez pierwsze dni września Brygada była w odwrocie wraz z resztą Armii bez styczności z Niemcami. Od 8 września brała udział w bitwie nad Bzurą, początkowo jako osłona prawego skrzydła wojsk polskich, działając w kierunku Uniejowa. 9 września zdobyła Wartkowice i Parzęczew, dzięki czemu opanowała główną linię łączności i zaopatrzenia niemieckiego X Korpusu gen. art. Wilhelma von Ulexa. 11 września Armia "Poznań", kontynuując natarcie siłami 25 Dywizji Piechoty gen. bryg. Franciszka Altera i Podolskiej BK, walczyła na południowy zachód od Łęczycy z nadchodzącą niemiecką 221 Dywizją Piechoty gen. por. Johanna Pflugbeila. W następnych dniach Brygada przeciwdziałała kontratakowi 221 DP w kierunku na Wartkowice. Po wycofaniu się 17 września z południowego brzegu Bzury w Witkowicach, Brygada przebijała się do Puszczy Kampinoskiej. 20 września wraz z elementami Wielkopolskiej Brygady Kawalerii i Pomorskiej Brygady Kawalerii przebiła się przez Palmiry do Warszawy. W czasie tych walk szarżę pod Wólką Węglową przeprowadził 14. Pułk Ułanów Jazłowieckich. Z tych brygad kawalerii 23 września sformowano Zbiorczą Brygadę Kawalerii gen. bryg. Romana Abrahama. Walczyła ona w obronie Warszawy do jej kapitulacji 28 września.

Kraśnik – miasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie kraśnickim, położone 49 km na południowy zachód od Lublina. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.

Puszcza Kampinoska – kompleks leśny leżący w centralnej Polsce, na północny zachód od Warszawy. Zajmuje fragment pradoliny Wisły na Nizinie Mazowieckiej, ograniczony korytem Wisły (od północy i wschodu), korytem Bzury (od zachodu) oraz skarpą tarasu Równiny Łowicko-Błońskiej (od południa).

Pozycje wojsk polskich 16/17.09.1939

Organizacja wojenna i obsada personalna brygady 1 września 1939

Dowództwo

dowódca – płk dypl. Leon Strzelecki

szef służby sprawiedliwości - mjr aud. dr Feliks Serbeński

oficer ordynansowy - por. inż. Władysław Przybysławski

Sztab

szef sztabu – ppłk dypl. Witold Święcicki

oficer operacyjny - rtm. dypl. Stanisław Łubieński

oficer informacyjny - kpt. dypl. Marian Winogrodzki

dowódca łączności - mjr Ferdynand Beck

kwatermistrz – mjr dypl. Grzegorz Bolesław Doliwa-Dobrowolski

szef intendentury - kpt. int. Ludwik Haslinger

szef sanitarny - kpt. lek. Franciszek Jakubczak

szef służby weterynaryjnej - mjr lek. wet. Mieczysław Zagajewski

komendant Kwatery Głównej – rtm. Stanisław Muszyński

Szwadron Sztabowy – dowódca por. Niemirowski

6 Pułk Ułanów Kaniowskich – dowódca płk Stefan Juliusz Marian Liszko

9 Pułk Ułanów Małopolskich – dowódca ppłk dypl. Klemens Stanisław Rudnicki

14 Pułk Ułanów Jazłowieckich – dowódca płk Edward Józef Godlewski

7 Batalion Strzelców – dowódca mjr Józef Szul

6 Dywizjon Artylerii Konnej im. gen. Romana Sołtyka – dowódca ppłk dr Stanisław Pochopień

62 Dywizjon Pancerny – dowódca kpt. Zygmunt Brodowski

Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa Nr 86 – dowódca kpt. Artur Franciszek Oswald Peschel

Szwadron Kolarzy Nr 6 – dowódca por. Władysław Orski

Szwadron Pionierów Nr 6 – dowódca rtm. Bolesław Krajewski

Szwadron Łączności Nr 6 – dowódca por. Jerzy Olszewski

Samodzielny Pluton Karabinów Maszynowych Nr 6 – dowódca NN

Pluton Konny Żandarmerii Nr 6 – dowódca por. Edward Landsman

Poczta Polowa Nr 130

Sąd Polowy Nr 46 – szef mjr dr Feliks Serbeński

Drużyna Parkowa Uzbrojenia Nr 642

Park Intendentury Nr 642

Pluton Sanitarny Konny Nr 86 – dowódca kpt. dr Witold Starkiewicz

Kolumna Taborowa Kawalerii Nr 641

Kolumna Taborowa Kawalerii Nr 642

Kolumna Taborowa Kawalerii Nr 643

Kolumna Taborowa Kawalerii Nr 644

Kolumna Taborowa Kawalerii Nr 645

Kolumna Taborowa Kawalerii Nr 646 – dowódca por. Leon Lewicki

Warsztat Taborowy nr 642

Działania brygady wspierał przydzielony do niej I pluton 36 Eskadry Obserwacyjnej pod dowództwem por. obs. Jana Szyszko.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

Na obszarze krajowym podporządkowanym Ministrowi Spraw Wojskowych sformowany został Ośrodek Zapasowy Kawalerii "Stanisławów". Ośrodek zmobilizował 6 Pułk Ułanów w Stanisławowie (w przypadku wojny z ZSRR ośrodek miał być mobilizowany w Kraśniku). Zadaniem ośrodka była szkolenie rezerwistów i uzupełnianie nimi oddziałów Podolskiej BK.

Bitwa nad Bzurą inaczej zwana bitwą pod Kutnem rozegrała się w dniach od 9 do 18-22 września 1939 roku. Była to największa bitwa podczas kampanii 1939 roku. Została stoczona przez dwie polskie armie "Poznań" (gen. Tadeusz Kutrzeba) i "Pomorze" (gen. Władysław Bortnowski) z niemieckimi 8 Armią(gen. Johannes Blaskowitz) i 10 Armią (gen. Walter von Reichenau) z Grupy Armii Południe ("Süd")(gen. Gerd von Rundsted).

Wartkowice – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, w gminie Wartkowice, w odległości 10 km na północ od Poddębic.

Obsada personalna OZ Kaw. "Stanisławów"

dowódca ośrodka - płk Tadeusz Kazimierz Kurnatowski

I zastępca dowódcy - ppłk Włodzimierz Gilewski

II zastępca dowódcy - mjr Karol Dillenius

dowódca nadwyżek 14 puł. - mjr Stefan Starnawski

dowódca nadwyżek 6 dak - kpt. Stanisław Szewalski

Tradycje

Tradycje Podolskiej BK kultywowała 6 Brygada Kawalerii Pancernej ze Stargardu Szczecińskiego.

Bzura – rzeka na Nizinach Środkowopolskich, lewy dopływ Wisły; długość 166 km. Większa część jej biegu wzdłuż północnego skraju Równiny Łowicko-Błońskiej. Maksymalna rozpiętość wahań stanów wody w dolnym biegu 4,5 m.

Juliusz Kleeberg (ur. 30 marca 1890 w Trembowli, zm. 3 lipca 1970 w Sydney, w Australii) - rotmistrz kawalerii Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał brygady Wojska Polskiego. Młodszy brat Franciszka.

Przypisy

Według innych źródeł, po reorganizacji kawalerii w latach 1929-1930, 6 SBK nie zmieniła nazwy na BK Stanisławów. Zmieniła ją dopiero w 1937 na Podolska BK
O kawalerii polskiej XX wieku s. 66

Bibliografia

Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, , uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975

Marian Winogrodzki, Podolska Brygada Kawalerii w działaniach wojennych 1939 r., cz. I Mobilizacja, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (129), Warszawa 1989, s. 326-342.

Bogusław Polak: Lance do boju: szkice historyczne z dziejów jazdy wielkopolskiej X wiek – 1945 r.. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986, s. 251-252. ISBN 83-03-01373-4.