Podstawczaki - Polski Serwis Naukowy

Podstawczaki, grzyby podstawkowe (Basidiomycota R.T. Moore) – gromada grzybów (Fungi) należący do domeny jądrowców (Eucaryota).

Charakterystyka

U ogromnej ilości podstawkowych występuje specyficzny cykl rozwojowy, charakteryzującym się przede wszystkim rozległym i długotrwałym stadium grzybni podzielonej na komórki o jądrach sprzężonych. Stadium to nazywamy dikariofazą. Z haploidalnych zarodników wyrasta grzybnia pierwotna (przedgrzybnia). Dalszy rozwój grzyba możliwy jest po zrośnięciu się dwóch takich grzybni, z których powstaje od razu grzybnia dikariotyczna, w której każda komórka ma parę jąder sprzężonych - somatogamia. Powstanie tej grzybni odpowiada zapłodnieniu u innych organizmów.

Owocnik, twór grzybniowy – zbita część grzybni, wytwarzana przez nią w formie charakterystycznej dla każdego gatunku, tworząca na zewnątrz lub wewnątrz zarodniki. Owocniki występują u grzybów wyższych; workowców i podstawczaków, a ich zadaniem jest wytwarzanie zarodników. Zbudowane są z dwóch rodzajów grzybni: płonnej – plektenchymy, stanowiącej rusztowanie i zarodnionośnej – obłoczni, w której wytwarzane są zarodniki. Mogą mieć różną postać, np. kapelusza osadzonego na trzonie, kopyta, bulwy, miseczki, maczugi, krzaczka, różdżki, płaskiej skorupy i inne. Istnieje ogromna różnorodność kształtów i barw owocników. Niemal wszystkie wyrastają nad ziemią, ale istnieją też owocniki podziemne, np. u trufli.

Atractiellomycetes R. Bauer, Begerow, J.P. Samp., M. Weiss & Oberw. – klasa grzybów z gromady podstawczaków (Basidiomycota). Jest to takson monotypowy, zawierający jedynie rząd lepkogłówkowce (Atractiellales).

Grzybnia podzielona jest charakterystycznymi dla gromady przegrodami (septami), które odróżniają je od workowców. W środku przegrody znajduje się otwór o pogrubionych brzegach, osłonięty dziurkowaną, kapturkowatą błoną (parentesomem).

Gdy grzybnia zamienia się w owocnik, szczyty niektórych strzępek nabrzmiewają i oddzielają się ścianą od reszty strzępki. Zachodzi w nich zlanie się, a następnie podział jąder sprzężonych (kariogamia). Komórka w tym czasie tworzy wyrostki zwane sterygmami, do których przechodzą owe podzielone jądra.

Pucciniomycotina R. Bauer, Begerow, J.P. Samp., M. Weiss & Oberw. - podtyp grzybów podstawkowych (Basidiomycota). Dawniej takson miał nazwę Urediniomycetes i był w randze klasy.

Strzępki (hyphae) - rozgałęziające się, splątane nitkowate elementy, z których zbudowana jest grzybnia (plecha), czyli ciało grzybów. Strzępki mogą być luźne (nitkowate) lub zbite (plektenchymatyczne), wtedy gdy splatają się i zrastają w jedną całość. Zbite strzępki tworzą:

Sterygmy odgradzają się od reszty komórki ścianą, ich własna ściana ulega pogrubieniu i w ten sposób powstają zarodniki. Nabrzmiała komórka przekształca się po wytworzeniu sterygm i zarodników w podstawkę (basidium), skąd cała gromada wzięła nazwę.

Systematyka

Catalogue of Life: 2009 Annual Checklist

Gromada Basidiomycota jest zaliczana według "Catalogue of Life: 2009 Annual Checklist" do królestwa Fungi i należy do niej:

Jądro komórkowe, nukleus - otoczone błoną organellum obecne we wszystkich komórkach eukariotycznych. Zawiera większość materiału genetycznego komórki, zorganizowanego w postaci wielu pojedynczych, długich nici DNA związanych z dużą ilością białek, na przykład histonowych, które razem tworzą chromosomy. Geny zlokalizowane w chromosomach stanowią genom komórki. Funkcją jądra komórkowego jest przechowywanie i powielanie informacji genetycznej oraz kontrolowanie czynności komórki, poprzez regulowanie ekspresji genów, dlatego właśnie stanowi ono centrum kontroli komórki. Główne struktury, które obecne są w budowie jądra komórkowego to błona jądrowa, podwójna membrana otaczająca całe organellum i oddzielająca je od cytoplazmy oraz blaszka jądrowa, sieć delikatnych włókienek białkowych utworzonych przez laminy, stanowiących rusztowanie dla jądra i nadających mu wytrzymałość mechaniczną. Błona jądrowa jest nieprzepuszczalna dla większości cząsteczek, dlatego obecne są w niej pory jądrowe. Są to kanały przechodzące przez obie błony, umożliwiające transport jonów i innych cząstek. Transport większych cząstek, takich jak białka, jest ściśle kontrolowany i zachodzi na zasadzie transportu aktywnego, kontrolowanego przez białka transportowe. Transport jądrowy jest kluczowy dla funkcjonowania komórki, ponieważ przemieszczanie cząstek poprzez błonę jądrową wymagany jest zarówno przy zarządzaniu ekspresją genów oraz utrzymywaniu chromosomów.

Workowce (Ascomycota Bold ex Caval.-Sm) – typ (gromada) grzybów z podkrólestwa Dikarya. Ich nazwa pochodzi od typu zarodni zwanej workiem (ascus), w której są wytwarzane zarodniki workowe (askospory). U workowców doszło do wytworzenia form współżyjących ściśle z jednokomórkowymi samożywnymi sinicami bądź zielenicami. Takie symbiotyczne organizmy nazywane są porostami i w starszych ujęciach systematycznych uznawane były za odrębną grupę organizmów z własną systematyką. Typem nomenklatorycznym jest rodzaj kustrzebka (Peziza Fr.)

klasy: pieczarniaki (Agaricomycetes), Agaricostilbomycetes, Atractiellomycetes, Classiculomycetes, Cryptomycocolacomycetes, Cystobasidiomycetes, łzawniaki (Dacrymycetes), Entorrhizomycetes, Exobasidiomycetes, Microbotryomycetes, Mixiomycetes, rdze (Pucciniomycetes), podstawczaki trzęsakopodobne (Tremellomycetes), głowniaki (Ustilaginomycetes), Wallemiomycetes;

rząd incertae sedis: Malasseziales;

rodzaje incertae sedis: Anastomyces, Anguillomyces, Anthoseptobasidium, Arcispora, Celatogloea, Cystogloea, Dacryomycetopsis, Kryptastrina, Microstella, Mylittopsis, Neotyphula, Nodulospora, Ozonium, Paraphelaria, Zanchia, Zygogloea;

Systema Naturae 2000

Klasyfikacja przedstawiona przez "Systema Naturae 2000" umieszcza gromadę podstawczaków dodatkowo w podkrólestwie Dikarya. Zalicza się do niej:

Klasyfikacja systematyczna grzybów – klasyfikacja biologiczna organizmów należących do królestwa grzyby (Fungi). Zgodnie z tradycją stosowane w niej są zasady nomenklatury botanicznej, w tym określanie w polskojęzycznym nazewnictwie nazwy gromada dla jednostki taksonomicznej Phylum. Mimo to jednostka ta bywa określana przez niektórych autorów jako typ, co jest typowe dla nomenklatury zoologicznej.

Łzawniaki (Dacrymycetes Doweld) – klasa grzybów z gromady podstawczaków (Basidiomycota). Jest to takson monotypowy, zawierający jedynie, także monotypowy, rząd łzawnikowców (Dacrymycetales), z rodziną łzawnikowatych (Dacrymycetaceae).

podgromady: Agaricomycotina, Pucciniomycotina, Ustilaginomycotina;

klasy: Entorrhizomycetes, Wallemiomycetes;

rodzaj incertae sedis: Hyphobasidiofera;

Klasyfikacja Hibbeta i.in.

Według zaproponowanej przez Hibbetta w 2007 (na podstawie molekularnych badań filogenetycznych) klasyfikacji systematycznej do typu Basidiomycota należą:

Cryptomycocolacomycetes R. Bauer, Begerow, J.P. Samp., M. Weiss & Oberw. – klasa grzybów z gromady podstawczaków (Basidiomycota). Jest to takson monotypowy, zawierający jedynie rząd Cryptomycocolacales (również monotypowy), z rodziną Cryptomycocolacaceae.

Rdze (Pucciniomycetes R. Bauer, Begerow, J.P. Samp., M. Weiss & Oberw.) – klasa grzybów z gromady podstawczaków (Basidiomycota). Takson ten jest odpowiednikiem wcześniejszej podklasy Urediniomycetidae Swann et al.

podtypy: Agaricomycotina, Pucciniomycotina, Ustilaginomycotina;

klasy: Entorrhizomycetes, Wallemiomycetes;

Inne klasyfikacje

Wcześniejsza systematyka wyróżniała następujące klasy: podstawczaki (Basidiomycetes), rdze (Uredomycetes), głownie lub głowniaki (Ustomycetes lub Ustilaginomycetes), galaretniaki (Gelimycetes) i teliaki (Teliomycetes).

Zarodnik, spora – w botanice jest to haploidalna komórka służąca do bezpłciowego rozmnażania protistów, roślin (mszaki, paprotniki) i grzybów. Zarodniki są zazwyczaj wytwarzane w zarodniach, gdzie dojrzewają do momentu wysypu (ew. wylania) – zazwyczaj przez pęknięcie ich ścian. Następnie są zwykle rozprzestrzeniane w środowisku lądowym przez wiatr bądź w środowisku wodnym przez wodę. Mogą też powstawać zewnętrznie (np. u niektórych grzybów konidia).

Entorrhizomycetes Begerow, Stoll & R. Bauer – klasa grzybów z gromady podstawczaków (Basidiomycota). Jest to takson monotypowy, zawierający (również monotypowy) rząd Entorrhizales z rodziną Entorrhizaceae.

Zobacz też

Klasyfikacja systematyczna grzybów

Przypisy

↑ Bisby FA, Roskov YR, Orrell TM, Nicolson D, Paglinawan LE, Bailly N, Kirk PM, Bourgoin T, Baillargeon G., eds (2009). Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2009 Annual Checklist. Digital resource at http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2009/ Species 2000: Reading, UK.
CABI Bioscience Databases
Brands, S.J. (comp.) 1989-2007. Systema Naturae 2000. The Taxonomicon. Universal Taxonomic Services, Amsterdam, The Netherlands. http://sn2000.taxonomy.nl/
D.S. Hibbett, D.S.: A higher level phylogenetic classification of the Fungi w: Mycological Research 111 Issue 5, ss. 509–547

Bibliografia

Tree of Life

Filogenetyka - dział biologii zajmujący się badaniem drogi rozwojowej (filogenezą) organizmów. Przedmiotem zainteresowania filogenetyki są organizmy żyjące współcześnie oraz kopalne, ich pochodzenie i relacje pokrewieństwa. W swoich badaniach korzysta z osiągnięć paleontologii, genetyki i innych nauk przyrodniczych.

Classiculomycetes R. Bauer, Begerow, J.P. Samp., M. Weiss & Oberw. – klasa grzybów z gromady podstawczaków (Basidiomycota). Jest to takson monotypowy, zawierający jedynie rząd Classiculales (również monotypowy), z rodziną Classiculaceae.