Pogrom warszawski – antyżydowskie zamieszki, które wybuchły w Warszawie w Boże Narodzenie 1881 roku.

Przebieg wydarzeń

Kościół św. Krzyża, w którym rozpoczęły się wydarzenia prowadzące do pogromu

25 grudnia 1881 roku, podczas trwającej w kościele św. Krzyża mszy świątecznej, usłyszano krzyk "Gore!". Wystraszeni możliwym pożarem wierni zaczęli uciekać w stronę wyjścia. W zamieszaniu i panice śmiertelnie stratowano 20 osób. Okazało się, że zagrożenie pożarowe było fałszywe. Wśród tłumu pojawiła się pogłoska, że okrzyk, który wzbudził popłoch, wyszedł z ust Żyda kieszonkowca, który przyłapany na kradzieży, chciał odwrócić od siebie uwagę. Plotka ta spowodowała gwałtowny wzrost nastrojów antyżydowskich. O trzeciej po południu tłum zaczął rozbijać szyby w żydowskich sklepach, znajdujących się w okolicy kościoła na Krakowskim Przedmieściu, napastowano również przechodniów żydowskiego pochodzenia. Informacja o zamieszkach szybko rozprzestrzeniła się w mieście, około piątej po południu do napastników dołączyli ludzie z innych części Warszawy. Najostrzejszy przebieg miały walki na Pradze. W niektórych częściach miasta Żydzi próbowali organizować oddziały samoobrony, udało się im odeprzeć atak na Nalewkach i Grzybowie (grupy samoobrony nie były tam niepokojone przez miejscową policję, w innych dzielnicach miasta uczestnicy takich grup byli aresztowani). Z kolei na Rybakach w odparciu napastników pomogła Żydom miejscowa ludność katolicka. Szpital dla poszkodowanych zorganizowano na ulicy Pańskiej w domu weselnym. Ataki na ludność żydowską trwały aż do 27 grudnia, kiedy to policja i wojsko uspokoiły sytuację. Za udział w pogromie aresztowano w sumie 2600 osób (m.in. 825 robotników i 46 rzemieślników, kobiety i ludzi starszych). W procesach zapadły wyroki o różnym stopniu surowości, zdarzały się zesłania, najsurowszy wyrok skazywał na rok w twierdzy.