Pojedynczy głos przechodni - Polski Serwis Naukowy

System pojedynczego głosu przechodniego czyli Brytyjskiej Reprezentacji Proporcjonalnej (PGP tzw. STV od Single Transferable Vote lub BPR od British Proportional Representation) – to jeden z proporcjonalnych systemów wyborczych. W istocie jest to najstarsza ordynacja proporcjonalna po raz pierwszy opracowana przez Thomasa Wrighta Hilla w 1819 roku. W 1840 roku wykorzystano ją w wyborach samorządu miasta Adelaide, a następnie w wyborach parlamentu Duńskiego. Wykorzystywana jest w wyborach w Irlandii Północnej, Irlandii oraz samorządowych wyborach w Australii, Stanach Zjednoczonych i w australijskich wyborach senackich. Jest to proporcjonalna metoda wyłaniania reprezentantów parlamentarnych w której proporcjonalność uzyskana jest nie za pomocą list partyjnych ale poprzez indywidualne głosowanie (na osobę) z użyciem skali rangowej. Stosowana jest więc ordynacja preferencyjna, czyli taka w której wyborca głosuje poprzez wskazanie swojej preferencji wobec każdego kandydata, szeregując wszystkich potencjalnych przedstawicieli okręgu od najbardziej do najmniej pożądanego. Wynik odzwierciedla więc wszystkie preferencje wszystkich wyborców, którzy oddali głos skuteczny (ważny). W ten sposób spełniony zostaje warunek proporcjonalności. Podobnym systemem jest metoda głosu alternatywnego stosowana w Australii, z tą różnicą że w przypadku systemu 'pojedynczego głosu przechodniego', który wykorzystuje np. ordynacja do izby niższej parlamentu irlandzkiego, wybory odbywają się w wielomandatowych okręgach wyborczych. Ze względu rozprzestrzeniania się tej ordynacji wyborczej w krajach byłego Imperium Brytyjskiego, w większości z nich znana jest jako Brytyjska Reprezentacja Proporcjonalna (British Proportional Representation), zaś w Australii jako metoda Hare'a-Clarka. Uznawana jest przez niektórych politologów za bardziej korzystny system wyborczy od ordynacji list z formułą d'Hondta lub Sainte-Lague'a, z uwagi na redukcję do minimum ilości utraconych głosów w wyborach. Wydaje się też dostarczać bardziej demokratycznych wyników wyborów w porównaniu do zamkniętych list partyjnych, ponieważ uniezależnia kandydatów od kierownictw partyjnych (ze względu na brak list, a więc i zobowiązań hierarchicznych wobec gron partyjnych; zobowiązania kandydata wobec wyborców w okręgu są więc silniejsze od zobowiązań wewnątrzpartyjnych). Nowszy proporcjonalny, preferencyjny system, z identycznym oddawaniem głosu, to nowa metoda Schulzego z 1997, która jak dotąd nie została wykorzystana w wyborach parlamentarnych.

Metoda Schulzego (ang.: Schulze method, Schwartz Sequential Dropping (SSD), Cloneproof Schwartz Sequential Dropping (CSSD), Beatpath Method, Beatpath Winner, Path Voting, Path Winner) – metoda wyborcza, czyli oddawania i liczenia głosów, stworzona w 1997 przez Markusa Schulzego w celu wybierania jednego zwycięzcy w głosowaniu preferencyjnym.

Irlandia (irl. Éire [ˈeːɾʲə]; ang. Ireland) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Wspólnoty Europejskiej. Zajmuje większość terytorium wyspy o tej samej nazwie.

Charakterystyka

W systemie tym głosuje się analogicznie jak w ordynacji z proporcjonalnym głosem alternatywnym (określając jako wyborca swoje preferencje wyborcze wobec wszystkich kandydatów w danym okręgu). W przeciwieństwie do proporcjonalnego głosu alternatywnego, efektem proporcjonalnego rozdzielania głosów oddanych za pomocą skali rangowej wybiera się zwykle od 2 do 7 reprezentantów w jednym okręgu. Zwycięzców określa się na podstawie ustalonego progu wyborczego. W przypadku 2 mandatowego okręgu jest to ok. 40%, w przypadku 3 mandatów: 30% itd. Wyborca oddaje więc tzw. głos preferencyjny, oznaczając wybranych kandydatów numerami (zaznaczając '1' obok najbardziej preferowanego kandydata, '2' obok następnego w kolejności preferencji, itd.).

Wyborca - osoba uprawniona do głosowania; prawo do głosowania (czynne prawo wyborcze) w wyborach organów przedstawicielskich jest na ogół uzależnione od posiadania obywatelstwa danego państwa. Prawo Unii Europejskiej dopuszcza głosowanie obywateli państw członkowskich w wyborach posłów (deputowanych) do Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach municypalnych.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Procedurę ustalania wyniku może zobrazować następujący przykład. W okręgu wielomandatowym (a więc takim w którym dostępne są np. trzy mandaty) po głosowaniu następuje przeliczenie głosów. Okazuje się że żaden z kandydatów nie przekroczył progu wyborczego (np. 30%). Dlatego głosy najsłabszego kandydata rozdzielone zostają w proporcji do preferencji wyborczej (karty najsłabszego kandydata trafiają do tych kandydatów którzy zostali na nich oznaczeni numerem '2'). Następuje ponowne przeliczenie głosów. Tym razem okazuje się że dwóch kandydatów przekracza próg wyborczy (30%). Ci kandydaci otrzymują więc mandat, po czym znowu rozdzielone zostają głosy najsłabszego kandydata i ponowione zostaje przeliczenie w celu wyłonienia trzeciego zwycięzcy. Zatem pojedynczy głos przechodni czyli metoda Hare'a-Clarka lub inaczej Brytyjska Reprezentacja Proporcjonalna, to proporcjonalna wielomandatowa ordynacja wyborcza, w której proporcjonalność zapewnia głosowanie z zastosowaniem skali rangowej, a nie głosowanie z użyciem zamkniętych list partyjnych.

Ordynacja wyborcza (lub system wyborczy) – zbiór przepisów wchodzących w skład tzw. prawa wyborczego regulujących sposób przeprowadzenia wyborów, a w szczególności zasady wyłaniania ich zwycięzców i podziału mandatów.

Okręg wyborczy - część terytorium na jaką dzieli się państwo w czasie trwania wyborów parlamentarnych, prezydenckich i referendum w celu stworzenia jednakowych list wyborczych dla danego terenu, z których wybiera się przedstawicieli. W Polsce w wyborach do Sejmu jest ich 41, wybiera się tam od 7 do 19 posłów, natomiast w wyborach do Senatu okręgów wyb. jest 40 a mandatów senatorskich od 2 do 4.Ustalenia liczby posłów wybieranych w okręgach wyborczych dokonuje się przez podzielenie liczby mieszkańców kraju przez ogólną liczbę posłów wybieranych w okręgach wyborczych.

Podsumowując, w Brytyjskiej Reprezentacji Proporcjonalnej głos oddawany jest na osobę (a nie na partię), a z danego okręgu do parlamentu dostaje się kilku kandydatów. Według entuzjastów tego rozwiązania wyniki bardzo trafnie i proporcjonalnie oddają rzeczywiste preferencje wyborcze ludności (o tym kto ma zwyciężyć decydują grupy mniejszościowe a zatem wyłoniona reprezentacja odzwierciedla preferencje tych grup). System ten posiada większość zalet typowej metody zamkniętych list partyjnych i ordynacji większościowej, likwidując przy okazji największe ich wady (np. istnieje silna więź między regionem i przedstawicielem regionu). Wadą tego systemu jest wysoki poziom komplikacji procedury wyborczej (kilka tur przeliczania głosów co spowodowane jest zastosowaniem skali rangowej, co jednak też gwarantuje większą bezpośrednią proporcjonalność wyniku wyborów do preferencji wyborczych w porównaniu do głosowania na partie).

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Organizacja pozarządowa (ang. non-governmental organization) – organizacja obywatelska (założona przez obywateli lub ich organizacje) działająca z własnej inicjatywy na rzecz wybranego interesu publicznego i niedziałająca dla osiągnięcia zysku. W prawie międzynarodowym, w odróżnieniu od organizacji międzyrządowych, organizacje pozarządowe grupują nie państwa lecz osoby fizyczne lub prawne, i to z reguły z różnych krajów (najczęściej przyjmuje się, że minimum z trzech). Działają w oparciu o prawo krajowe siedziby organizacji, a powstają w wyniku nie umowy międzynarodowej, ale umowy cywilno-prawnej.

Inną nazwą oddawania głosu rangowego jest głosowanie w ordynacji preferencyjnej. Podobnym systemem, z identycznym oddawaniem głosu, aczkolwiek posiadającym odmienne właściwości matematyczne, jest nowa metoda Schulzego (1997). Faworyzują ją niektóre organizacje międzynarodowe i naukowe. Nie została jednak jak dotąd wykorzystana w wyborach parlamentarnych.

Ranga – w najprostszej wersji numer kolejny obserwacji statystycznej w próbie po uporządkowaniu obserwacji według wartości jednej ze zmiennych. Zwykle stosuje się uporządkowanie rosnące i numerowanie od 1.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

Historia

Ten system głosowania zaproponowany został w 1821 przez Thomasa Wrighta Hilla. Po raz pierwszy został użyty w 1856 w Danii.

Stosowanie (państwa i regiony)

Australia

Wybory do obu izb parlamentu odbywają się przy użyciu proporcjonalnych ordynacji preferencyjnych – ordynacja oparta na jednomandatowym Proporcjonalnym Głosie Alternatywnym obowiązuje w wyborach do Izby Reprezentantów, natomiast wybory do Senatu odbywają się wedle wielomandatowej ordynacji Pojedynczego Głosu Przechodniego (czyli metodzie proporcjonalnej Hare'a-Clarka lub inaczej Brytyjskiej Reprezentacji Proporcjonalnej).

Wybory – proces, w którym obywatele wybierają spośród zgłoszonych kandydatów swoich przedstawicieli do organów władzy. Jest to podstawowy mechanizm demokracji.

Irlandia Północna – prowincja, jedna z części składowych Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Jej stolicą jest Belfast.

Irlandia

Używany we wszystkich wyborach, aczkolwiek w wyborach prezydenckich wybiera się tylko jednego kandydata.

Kanada

Wielokrotnie w historii parlamentaryzmu Kanadyjskiego stosowano system PGP. 12 maja 2009 odbędzie się referendum dla prowincji Kolumbia Brytyjska, w którym Kanadyjczycy zdecydują, czy PGP będzie obowiązującym systemem wyborczym.

Malta

Zmodyfikowany PGP jest używany w wyborach do Izby Reprezentantów.

Nowa Zelandia

Wprowadzony w październiku 2004 dla niektórych wyborów.

Wielka Brytania

Wybory w Irlandii Północnej.

Organizacje pozarządowe

Wiele organizacji pozarządowych (partie polityczne, związki zawodowe, przedsiębiorstwa), szczególnie Australijskich oraz większość szkół wyższych w Stanach Zjednoczonych Ameryki (np. Harvard, Princeton) wykorzystuje PGP.