Polacy na Łotwie - Polski Serwis Naukowy

Polacy na Łotwie – ludność osiadła na terenie obecnej Łotwy od XVI wieku, zamieszkująca głównie wschodnią część kraju (Łatgalię, dawne województwo inflanckie), wschodnią część Kurlandii - Semigalię (szczególnie powiat iłuksztański) oraz Rygę.

Liczebność

Rozmieszczenie

Najwięcej ludności polskiej względnie polskiego pochodzenia mieszka w dawnych Inflantach Polskich (Łatgalii, ok. 22 tys.), a więc w okolicach Dyneburga, Krasławia i Rzeżycy (z czego w Dyneburgu ok. 18 tys., co daje 15,1% ogółu mieszkańców) oraz stołeczną Rygę (ok. 17 tys.). W skali całego kraju Polacy stanowią 2,3% ludności (wg stanu na rok 1998).

Inflanty (, niem. Livland, łot. Vidzeme) to nazwa krainy historycznej nad Dźwiną i Zatoką Ryską powstałej w średniowieczu w obrębie posiadłości zakonu kawalerów mieczowych, a zamieszkanej przez plemiona bałtyckie i ugrofińskie, na których kulturę od najdawniejszych czasów wpływała kultura niemiecka i skandynawska. Dawne Inflanty obejmują terytoria dzisiejszej Estonii i Łotwy.

Ita Maria Kozakiewicz (łot. Ita Marija Kozakeviča; ur. 3 lipca 1955 w Rydze, zm. 28 października 1990 w Gaecie) – polska działaczka społeczna na Łotwie związana z Łotewskim Frontem Ludowym, deputowana do Rady Najwyższej Łotwy, założycielka i pierwsza prezes Związku Polaków na Łotwie (1989-1990).

Odsetek ludności polskiej na Łotwie (stan 2010) wg powiatów i miast wydzielonych

Odsetek ludności polskiej na Łotwie (stan 2008) wg okręgów i miast wydzielonych

Rozmieszczenie ludności polskiej na Łotwie(stan 2008) wg okręgów (razem z miastami wydzielonymi)

Udział procentowy Polaków w populacji okręgu dyneburskiego

Historia

Początki osadnictwa polskiego na Łotwie sięgają XVI wieku, kiedy to głownie na terenie Inflant Polskich osiedlała się polska szlachta. Aż do 1772 Dyneburg i jego okolice stanowiły integralną część Rzeczypospolitej: silne wpływy miał tu Kościół katolicki, co wpłynęło na znaczną polonizację regionu, zwłaszcza jego elit. O wiele mniej Polaków zamieszkiwało cieszące się autonomią Księstwo Kurlandii i Semigalii (dominowali w rejonie Iłukszty) oraz tzw. Inflanty szwedzkie i Rygę.

Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej, powstałe po I wojnie światowej, jeden z krajów nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO.

Kurlandia (łot. Kurzeme – ziemia Kurów, niem. Kurland) – kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem. Nazwa pochodzi od łotewskiego plemienia Kuronów (Kurów, Kursi). W szerszym kontekście nazwa używana na określenie Księstwa Kurlandii i Semigalii.

Kolejne fale polskiej ludności napływały na Łotwę w XIX wieku, po powstaniach narodowych mogli tu znaleźć azyl przed carskimi represjami.

W okresie międzywojennym przygraniczne tereny Łotwy zasiedlali Polacy emigrujący tam za chlebem oraz przyjeżdżający do pracy sezonowych.

Po aneksji Łotwy przez Związek Radziecki w kraju osiadło wielu Polaków z Białorusi, Litwy i Rosji. Wpływ na ten fakt miała postępująca indrustrializacja kraju (brak wolnych rąk do pracy wśród Łotyszy) oraz o wiele wyższy standard życia niż w Mińsku i Wilnie.

Rzeczpospolita Polska, w skrócie RP – oficjalna nazwa państwa polskiego od drugiej połowy XVII wieku do roku 1795, w latach 1918–1952 oraz od roku 1989.

Bitwa pod Dyneburgiem – bitwa wojsk polsko-łotewskich z radzieckimi, stoczona w styczniu 1920 r. w rejonie miasta Dyneburg nad Dźwiną, zakończona jego zdobyciem.

Osobny artykuł: Historia mniejszości polskiej na Łotwie.

Działalność oświatowa i kulturalna

Po II wojnie światowej przez krótki czas władze radzieckie zezwalały na istnienie polskich szkół powszechnych na Łotwie przed 1940, polityka względnej tolerancji skończyła się jednak w 1949, kiedy to zlikwidowano ostatnią polską szkołę w Dyneburgu.

Diecezja inflancka, do 1677 wendeńska, od 1685 inflancka i piltyńska – diecezja Kościoła katolickiego ze stolicą w Wenden, istniejąca w latach 1583-1798, początkowo bezpośrednio zależna od Stolicy Apostolskiej, od 1621 sufragania metropolii gnieźnieńskiej.

Semigalia (także: Zemgalia, łot. Zemgale, niem. Semgallen, od nazwy plemiennej Zemgalowie) – jedna z czterech krain historycznych składających się na współczesną Łotwę, leży w jej południowej części na lewym brzegu Dźwiny.

Język polski, poza rodzinnymi domami, od tej pory funkcjonował głównie w kościołach, wykładano w nim jedynie w Seminarium Duchownym w Rydze.

W 1978 grupa ryskich Polaków utworzyła Klub Kultury Polskiej "Polonez", który stał się zalążkiem powstałego w 1990 w Związku Polaków na Łotwie.

Obecnie istnieje 6 polskich szkół, do których uczęszcza ponad tysiąc uczniów (w tym szkoła średnia im. Ity Kozakiewicz w Rydze), funkcjonuje polskie przedszkole, działają szkoły niedzielne oraz przykościelne towarzystwa.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Województwo (księstwo) inflanckie zwane też Inflantami polskimi powstało w 1620 r. z pozostałej przy Polsce części województwa wendeńskiego. Oficjalnie dopiero postanowieniem sejmu z 1667 roku otrzymały tytuł księstwa i ustrój województwa, dzieląc się administracyjnie na tzw. trakty: dyneburski, rzeżycki, lucyński i marienhauski. Miały trzy godności senatorskie: biskupa, wojewody i kasztelana. Miastem odbywania sejmików był Dyneburg (Dźwinów). Inflanty były we wspólnym władaniu Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Herbem województwa był srebrny gryf w koronie na czerwonym polu z mieczem skierowanym do góry i monogramem SA (Sigismundus Augustus).

Polska mniejszość narodowa a polityka

Przewodnicząca Związku Polaków została w 1989 Ita Kozakiewicz – działaczka Łotewskiego Frontu Ludowego lat 1988–1991. Środowiska polskie od początku jednoznacznie opowiedziały się za niezależnością republiki, co uchroniło łotewskich Polaków od niechętnego stosunku państwa łotewskiego.

Polska prasa na Łotwie

Po odzyskaniu przez Łotwę niepodległości znów ukazuje się kilka polskich tytułów: "Polak na Łotwie"', "Czas Łatgalii", "Echo Rygi".

Zobacz też

Bitwa pod Dyneburgiem

diecezja inflancka

Łatgalia

województwo inflanckie

Przypisy

LR Centrālā statistikas pārvalde Accessed 2008-10-09
Ēriks Jēkabsons “Poles in Latvia”. The State Historical Archive of Latvia, 1999 Accessed 2008-10-09
Spis narodowy Łotwy 2011 (wyniki wstępne)

Linki zewnętrzne

Strona Internetowa Związku Polaków na Łotwie