Polacy na Litwie - Polski Serwis Naukowy

Polacy na Litwie − społeczność ok. 235-300 tysięcy osób. Polacy są najliczniejszą mniejszością narodową na Litwie, gdzie stanowią ok. 6,7% ludności tego kraju. Mieszkają głównie w Wilnie i w zwartym osadnictwie w gminach wileńskiej, solecznickiej, święciańskiej i trockiej (w rejonach solecznickim i wileńskim stanowią większość lokalną). Zamieszkują też w rozproszeniu resztę kraju, w przeszłości na Kowieńszczyźnie stanowili większość lokalną.

Stanisław Narutowicz herbu własnego, lit. Stanislovas Narutavičius (ur. 2 września 1862 w Brewikach, zm. 31 grudnia 1932 w Kownie) – polski prawnik, ziemianin żmudzki, litewski działacz polityczny, członek Taryby, sygnatariusz aktu niepodległości Litwy, brat prezydenta Rzeczypospolitej Gabriela Narutowicza.
Waldemar Tomaszewski, lit. Valdemar Tomaševski (ur. 3 marca 1965 w Nowosiółkach koło Wilna) – litewski polityk, inżynier i samorządowiec, działacz polskiej mniejszości narodowej na Litwie, przewodniczący AWPL, w latach 2000–2009 poseł na Sejm Republiki Litewskiej, deputowany do Parlamentu Europejskiego.

Statystyki

W Republice Litewskiej mieszka 234 989 osób (według spisu ludności z 2001 r.) narodowości polskiej. Według oficjalnego spisu ludności Polacy stanowią na Litwie ok. 6,74% wszystkich mieszkańców, więc stanowią oni największą mniejszość narodową Republiki. Drugą mniejszością narodową pod względem liczebności jest mniejszość rosyjska. Statystyki bieżące (oparte na danych Litewskiego Rejestru Mieszkańców) podają dalszy spadek liczby Polaków do 208 300 osób czyli 6,2% ludności Litwy. Jednak wg danych z 2010 odnotowano wzrost liczby Polaków do 212 800 oraz ich odsetku do 6,56% (co było spowodowane tym że zmalała liczba osób z kategorii "narodowość nieokreślona").

Turmont (lit. Turmantas) – miasteczko na Litwie, położone w okręgu uciańskim w rejonie jezioroskim, siedziba starostwa Turmont, 17 km na wschód od Jeziorosów, 397 mieszkańców (2001).
Jarosław Narkiewicz, lit. Jaroslav Narkevič (ur. 1 stycznia 1962 w Trokach) – litewski polityk, nauczyciel i samorządowiec, działacz polskiej mniejszości narodowej na Litwie, od 2008 poseł na Sejm Republiki Litewskiej.

W latach 1959-1989 mimo wzrostu liczebności Polaków na Litwie, liczba bezwzględna tych z nich, którzy uważają polski za swój język ojczysty, utrzymywała się na poziomie ok. 220 000, ale już pierwszy spis na niepodległej Litwie (2001 r.) zanotował spadek do 188 000.

Głównym skupiskiem Polaków na Litwie jest okręg wileński, gdzie Polacy stanowią 26,11%. W samym Wilnie mieszka 101.526 osób (ok. 20%) narodowości polskiej. Najwięcej procentowo Polaków mieszka w gminie gminie rejonowej Soleczniki (80% ludności), w tym najwięcej w starostwach Ejszyszki i Miedniki (odpowiednio 93,5% i 93,2% ludności), gminie rejonowej Wilno (63,5% ludności), w gminie Troki (33,2% ludności) i gminie Święciany (28%). Polacy zamieszkują także gminę rejonową Elektreny (ok. 7,5%), a także w rozproszeniu w okręgu kowieńskim. Zamieszkują ściśle, choć w niewielkiej ilości też okręg olicki (2,2%) oraz okręg uciański (ok. 5%).

Michał Mackiewicz, lit. Michal Mackevič (ur. 1 października 1953 w Grygajciach koło Nowej Wilejki) – litewski dziennikarz, wydawca, działacz społeczny i polityk, przewodniczący Związku Polaków na Litwie, poseł na Sejm Republiki Litewskiej.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Historia

Osobny artykuł: Historia mniejszości polskiej na Litwie.

Szkolnictwo polskie na Litwie

Polskie szkoły istnieją w rejonach solecznickim, wileńskim, święciańskim, trockim i orańskim. W 2007 roku uruchomiono polskojęzyczną filię Uniwersytetu w Białymstoku w Wilnie.

Gmina rejonowa Wilno (lit. Vilniaus rajono savivaldybė, dosłownie Samorząd Rejonu Wileńskiego) – gmina rejonowa we wschodniej Litwie. 63,5% ludności stanowią Polacy.
Uniwersytet w Białymstoku (UwB) powstał w wyniku przekształcenia w samodzielną uczelnię Filii Uniwersytetu Warszawskiego (zał. 1968). Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 powołała go do życia jako trzynasty państwowy uniwersytet w Polsce.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)