Polanie - plemię wschodniosłowiańskie

Słowianie wschodni w VIII-IX w.

Polanie (ukr. Поляни, Poljany, ros. Поляне, Poljanie) – plemię wschodniosłowiańskie, zamieszkujące od VI w. do X w. oba brzegi środkowego Dniepru.

Początkowo do IX w. ziemie podlegały władztwu Chazarów, zobowiązane płacić haracz. Z tego okresu zachowało się wiele kurhanów polańskich. W latach 60. IX wieku Waregowie przeprowadzili z terytorium Polan zwycięskie kampanie przeciwko Bizancjum, Połowcom i Pieczyngom. Ok. 880 Polanie zostali podbici przez księcia nowogrodzkiego Olega Mądrego, ziemie ich stały się centrum nowego państwa - Rusi Kijowskiej. Największymi miastami polańskimi były Kijów i Perejasław. W wieku X nazwa Polanie zanika, ostatni raz wymienia ją latopis w 944.

Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

Henryk Łowmiański (ur. 22 sierpnia 1898 w Daugadzie k. Wiłkomierza, zm. 4 września 1984 w Poznaniu) – polski historyk, mediewista, autor m.in. monumentalnych Początków Polski (w sześciu tomach, tom VI wydano już po śmierci autora).

Po najeździe Waregów Polanie ci opuścili swoje siedziby. Nigdy więcej nie pojawiają się w źródłach. Być może powędrowali na zachód. Świadczą o tym nazwy tamtejszych plemion: Lędzian i Polan. Nazwa "Lędzianie" pochodzi od słowa "lędy", co po słowiańsku znaczy tyle co "pola". Jeżeli więc przetłumaczymy nazwę "Lędzianie" otrzymamy nazwę "Polanie". Plemię nazwie jaką uzyskaliśmy pojawia z końcem IX w. na terenach Wielkopolski. Możliwe jest więc, że Polanie naddnieprzańscy powędrowali na zachód i przekroczyli Bug, gdzie rozdzielili się na dwie grupy. Jedna osiedliła się na niezamieszkanej ziemi we wschodniej Małopolsce, a druga przejęła kontrolę w Wielkopolsce, gdzie żyły dotąd inne plemiona. Echo przejęcia władzy w Wielkopolsce pojawia się w kronice Galla i Kadłubka jako obalenie Popiela (plemienia dotychczas panującego w Wielkopolsce), przez Siemowita (Polan).
Profesor Paul Bushkovitch z Yale University sugeruje pierwotną nazwę poli, bez sufiksu -anie, *pole → poli → Polanie (w angielskim oryginale Poliane), podobnie jak *derevo → derevli → Derewlanie (w oryginale derevliane), czy sever → severe (u Łowmiańskiego Siewiera) → Siewierzanie (severiane).

Kurhan - rodzaj mogiły, w kształcie kopca o kształcie stożkowatym lub zbliżonym do półkolistego, z elementami drewnianymi, drewniano-kamiennymi lub kamiennymi (zobacz dolmen), w którym znajduje się komora grobowa z pochówkiem szkieletowym lub ciałopalnym. Pomieszczenia grobowe, nieraz bardzo rozbudowane, mają zwykle konstrukcję kamienną bądź drewnianą, czasem są kute w litej skale.

Chazarowie, Kozarowie (turecki: Xazarlar) – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z VI wieku n.e. Tereny zajmowane przez Chazarów rozciągały się między północnym Kaukazem, Krymem, Morzem Kaspijskim a rzeką Jaik i Samarą. Trudnili się głównie pasterstwem, a bogacili na łupieskich wyprawach.

Polanie w Powieści Minionych Lat

Nestor napisał, że Polanie zamieszkiwali wydzielone terytorium na wzgórzach nad Dnieprem i wywodzili się od Słowian. Żyli w zgodzie z innymi plemionami: Drewlan, Siewierzan, Radymiczów (pochodzących od Lachów), Wiatyczów (pochodzących również od Lachów) oraz Chorwatów. Dodatkowo podkreślał ich wysokie obyczaje, szacunek dla starszych oraz przestrzeganie obyczajów małżeńskich z formalnymi obrzędami. W przeciwieństwie do Radymiczów, Wiatyczów oraz Siewierzan, którzy żyli i mieli obyczaje jak zwierzęta.

Pieczyngowie (łac. Bisseni, grec. Patzinakitai, arab. Bjnak/Bjamak/Bajanak, tybet. Be-co-nag, gruz. Pacanak-i, armeń. Pacinnak, węg. Besenyő/Becencik/Palóc, średniowieczna łac.: Bisseni, Bessi, Pizenaci) – związek kilku plemion koczowniczych najprawdopodobniej z grupy oguzyjskiej, które wyruszyły ze swoich pierwotnych siedzib w Azji Środkowej i w VIII – IX wieku osiedliły się między dolnym biegiem Wołgi a rzeką Jaik (obecnie Ural).

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

W innymi miejscu Nestor cofnął się do czasów, gdy nad Dunajem żyli Słowianie i podkreslił, że od tych Słowian wywodzą się i Morawianie, i Czesi i Lachowie, a także Polanie teraz nazywanie Rusią.

Polanie nad Wisłą i Dnieprem

Nestor wspomina, że od Słowian Naddunajskich wywodzą się Lachowie, którzy osiedli nad Wisła i od których wywodzą się Polanie, Pomorzanie i Mazowszanie i Lutycy. Twierdzi dalej, że też wywodzą się od nich osiedli nad Dnieprem Polanie. Z tekstu nie wynika, czy Polanie znad Wisły mają coś wspólnego z tymi znad Dniepru.

Uniwersytet Yale (Yale University) – prywatny uniwersytet w Stanach Zjednoczonych, w mieście New Haven, w stanie Connecticut. Jeden z najbardziej prestiżowych uniwersytetów amerykańskich, należący do tzw. Ligi Bluszczowej (Ivy League). Yale University przoduje m.in. w rankingach kierunków prawniczych.

Siewierzanie - plemię słowiańskie zaliczane do plemion wschodnich. Zamieszkiwali nad rzekami: Desną, Sejmem i Sułą. Nazwa pochodzi od siewier (staropolskie siewiór) "północ" czyli Siewierzanie to "ci, którzy żyją na północy". Słowianskie *severjane "mieszkańcy północy" (lub miejscowości o nazwie Severъ).

Zobacz też

Polanie

Przypisy

Witold Chrzanowski: Kronika Słowian: Polanie
Paul Bushkovitch, Rus' in the ethnic nomenclature of the Povest' vremennykh let, "Cahiers du monde russe et soviétique" 1971, Volume 12 nr 12-3, s. 296-306 (ang.)