Poliandria - Polski Serwis Naukowy

Poliandria (z stgr. πολύς polys - "liczny" oraz ἀνήρ aner, dopełniacz ἀνδρός andros - "mężczyzna"), wielomęstwo – jedna z form poligamii, rzadziej spotykana niż poligynia. Jest to związek małżeński jednej kobiety z wieloma mężczyznami. Ścislej rzecz ujmując: w danym czasie, kobieta ma kilku mężów jednocześnie, przy czym żaden z jej mężów nie ma innej żony.

Unalaska to wyspa leżąca na archipelagu Aleuty. Wyspa ta została odkryta w 1759 roku przez Rosjan. Przeszła w ręce Stanów Zjednoczonych po sprzedaży Alaski. Nazwa wyspy pochodzi od słowa Ounalashka, co oznacza "przy półwyspie", a nazwa Unalaska jest angielskojęzyczną transkrypcją słowa Ounalashka. Na wyspie tej leży miasto o tej samej nazwie Unalaska.
Indie, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat wymowa ?/i, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.

Wstęp

Kultury poliandryczne (czyli, w których kobieta ma wielu mężów naraz) należą do wyjątków choć jest (i było) ich w sumie więcej niż się zwykle sądzi (wielu uznanych antropologów, takich jak na przykład Peter Murdock, w swoich pracach wymienia zaledwie po kilka społeczeństw poliandrycznych).

Liczba współmężów małżeństw poliandrycznych nie osiąga liczby kobiet spotykanych w najliczniejszych małżeństwach poligynii.

Lepczowie, Lepcza (nazwa własna: Rong-pa) - grupa etniczna w Azji, jej pierwotną siedzibą są tereny indyjskiego stanu Sikkim, współcześnie Lepczowie zamieszkują także tereny zachodniego Bhutanu i wschodniego Nepalu, a także okolice Dardżylingu w Indiach. W latach 90. XX wieku ich liczebność wynosiła około 70 tys. osób.
Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).

Odmiany poliandrii

Wyróżnia się w ogólności:

poliandrię matrycentryczną - dziedziczenie majątku przekazywane jest z matki na dzieci (a nie z ojców na dzieci), również przez matkę przekazywane jest dzieciom nazwisko, kobieta wyszukuje sobie kandydatów na mężów (a przynajmniej jednego z mężów), małżeństwo jest zawierane z jej inicjatywy, po zawarciu małżeństwa nie ona przenosi się do domostwa mężów ale to oni przenoszą się do jej domostwa, w każdej chwili może wziąć rozwód z jednym lub ze wszystkimi mężami

poliandrię patrycentryczną - kobieta nie ma własności (poza osobistą), przenosi się do domostwa mężów, mąż przejmuje inicjatywę w wyborze drugiego lub kolejnego męża i występują kolejne elementy przeciwstawne tym podanym dla poliandrii matrycentrycznej.

Jest też kilka szczegółowych klasyfikacji:

Wyspy Kurylskie (jap. クリル列島 - Kuriru Rettō albo 千島列島 - Chishima Rettō: Archipelag Tysiąca Wysp, ros. Курильские острова) − archipelag wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym. Położony między japońską wyspą Hokkaido a półwyspem Kamczatka. Składa się z ponad 30 większych i wielu mniejszych wysp. Ogólna powierzchnia 15,6 tys. km². Wchodzą w skład obwodu sachalińskiego, południowa część archipelagu jest przedmiotem sporu prawnego pomiędzy Japonią a Rosją.
Sumer (Szumer, Sumeria; - por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.

poliandria jako typ małżeństwa preferowany wyjściowo (na przykład przychodzi ona na myśl niejako automatycznie: mity, wierzenia i religie zawierają wątki poliandryczne)

poliandria towarzyszy innym formom małżeńskim.

Poliandria jako forma małżeńska, we wszystkich społecznościach, w których jest spotykana nigdy nie występuje samodzielnie ale uzupełnia inne formy małżeńskie. Dlatego można wyróżnić:

Etologia (z gr. ήθος - obyczaj) - dziedzina zoologii, zajmująca się szeroko pojętymi badaniami zachowań zwierząt, zarówno dziedziczonych jak i nabytych, ich aspektem przystosowawczym, rozwojem osobniczym, orientacją przestrzenną, zachowaniami społecznymi.
Małżeństwo — związek między osobami będący instytucją społeczną i zazwyczaj wiążący osoby emocjonalnie, ekonomicznie i prawnie. Małżeństwo stanowi najczęściej podstawę rodziny.

poliandrię jaką formę dominujacą

poliandrię jaką formę równie częstą (jak inne formy)

poliandrię jaką formę mniejszościową.

Zamieszkiwanie wszystkich małżonków razem nie jest powszechne, w części znanych kultur jedynie jeden z mężów zamieszkuje z kobietą. Z uwagi na miejsce zamieszkania małżeństwa poliandrycznego wyróżnia się:

Szerpowie (tyb:ཤར་པ། transliteracja Wyliego shar pa, dosłownie "ludzie wschodu", z sher "wschód" + wa "lud") - lud tybetański zamieszkujący Himalaje w Indiach i Nepalu, przybyły na te tereny z Tybetu około XIII-XIV wieku. Populacja wynosi ok. 120 000 ludzi (dane z 1993-1995). Szerpowie w większości są wyznawcami tybetańskiej odmiany buddyzmu. Zamieszkują oni piętrowe domy z oborą na dole, są bowiem hodowcami jaków. Domy te zbudowane są zazwyczaj na wysokości 3 do 6 tys. metrów n.p.m.; to od wieków stałe środowisko Szerpów.
Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.

poliandrię rezydentalną

poliandrię nierezydentalną przy czym kobieta mieszka z mężem głównym, mężowie drugorzędni tylko ją odwiedzają lub są odwiedzani

poliandrię nierezydentalną przy czym kobieta zamieszkuje na zmianę u swoich mężów.

Najczęściej spotykana jest poliandria braci posiadających wspólną żonę, choć w plemionach eskimoskich krewni nie mogą się żenić z tą samą kobietą. Z uwagi na pokrewieństwo można stworzyć dość złożony podział i wyróżnić:

Persowie – lud pochodzenia irańskiego zamieszkujący od początków I tysiąclecia p.n.e. tereny obecnego zachodniego Iranu. W 550 p.n.e. Persowie zajęli Medię i utworzyli na jej terenach rozległe imperium perskie. W V w. p.n.e. próbowali podbić i zniszczyć Grecję (wojny perskie). W latach 334-327 p.n.e. ulegli potędze Aleksandra Macedońskiego. Zapoczątkowało to okres dominacji nad Persami, początkowo grecko-macedońskiej, a później partyjskiej. Niezależność przywrócili Persom w pierwszej połowie III w. n.e. władcy z dynastii Sasanidów. Zmarnowali jednak oni siły państwa w bezustannych wojnach z Imperium Rzymskim i Cesarstwem Bizantyjskim. W połowie VII w. Persowie zostali podbici przez Arabów i stopniowo przeszli na islam.
Tybetańczycy, mniejszość narodowa w zachodnich Chinach (4,8 mln 1994 r.). Mieszkają głównie w Tybecie, gdzie stanowią około 90% ludności [potrzebne źródło]. Zamieszkują również prowincje Qinghai, Syczuan, Gansu, Junnan oraz Indie (historyczny region Ladakh, zwany też niekiedy Tybetem Zachodnim, Sikkim oraz liczne skupiska emigracyjne w stanie Himachal Pradesh, w tym obecna siedziba XIV Dalajlamy Dharamsala), Nepal i Bhutan. Pod względem antropologicznym zaliczani są do rasy mongoloidalnej [potrzebne źródło]. Posługują się pismem tybetańskim. Wyznają w większości buddyzm tybetański. Głównymi ośrodkami kultu religijnego są Lhasa i Xigazê. Mówią językami tybetańskimi należącymi do tybeto-birmańskiej gałęzi rodziny chińsko-tybetańskiej. Ważniejsze grupy dialektów:

poliandrię z mężczyznami ze sobą spokrewnionymi (braćmi - jest to tzw. poliandria braterska, fratogamia znana też jako poliandria adelficzna lub klasyczna - półbraćmi, kuzynami)

wszyscy bracia zostają mężami na raz

starszy brat zaprasza do małżeństwa młodszego brata - słabszego, który nie ma jeszcze zasobów

starszy brat, zbyt słaby by samodzielnie utrzymywać rodzinę (i czasami już podstarzały) zaprasza do małżeństwa młodszego brata by ten mu pomógł

związek jednej kobiety z mężczyzną i jego biologicznym synem lub jego synami (zob. też snochactwo)

poliandrię z mężczyznami niespokrewnionymi (w tym z braćmi klasyfikacyjnymi czyli z mężczyznami tego samego pokolenia - i z braćmi fikcyjnymi czyli mężczyznami zażyłymi choć niespokrewnionymi)

poliandrię mieszaną (z mężczyznami spokrewnionymi i niespokrewnionymi pomiędzy sobą).

W części kultur wszyscy mężowie mają równe prawa, co określa się terminem poliandria symetryczna w części jeden z nich jest ważniejszy (poliandria asymetryczna).

Pajutowie (nazwa własna i ang. Paiute - "Prawdziwi Ute" lub "Wodni Ute") - wędrowne plemię Indian północnoamerykańskich z szoszońskiej grupy języków uto-azteckich, zamieszkujące w przeszłości stany Arizona, Kalifornia, Idaho, Nevada, Oregon i Utah w Stanach Zjednoczonych.
Sparta (gr. Σπάρτη Sparte, Λακεδαίμων Lakedaimon, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)