Polityczny Komitet Porozumiewawczy - Polski Serwis Naukowy

Polityczny Komitet Porozumiewawczy (PKP) – powstały w wyniki porozumienia przedstawicieli PPS-WRN, SL, SN i SP 26 lutego 1940 przy komendzie Obszaru Nr 1 ZWZ zalążek wspólnej platformy politycznej Polskiego Państwa Podziemnego.

Głównym powodem zawiązania go była chęć zorganizowania przez partie polityczne, działające w konspiracji, ośrodka porozumiewawczo-konsultacyjnego, który pozwalałby na podjęcie wspólnych działań i decyzji, a także dałby tym partiom wpływ na nowo powstałą organizację wojskową ZWZ.

Stefan Korboński (ur. 2 marca 1901 w Praszce, zm. 23 kwietnia 1989 w Waszyngtonie) – polski polityk ruchu ludowego, prawnik, publicysta, działacz Polskiego Państwa Podziemnego, Delegat Rządu na Kraj od 27 marca do 28 czerwca 1945, poseł na Sejm Ustawodawczy z listy PSL.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W skład PKP w lutym 1940 weszli: Kazimierz Pużak „Bazyli” (PPS-WRN kryptonim „Koło”), Józef Grudziński „Walenty” (SL kryptonim „Trójkąt”), Aleksander Dębski „Stachurski” (SN kryptonim „Kwadrat”), płk Stefan Rowecki "Inżynier" i gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski "Doktor" z ZWZ. Sekretarzem PKP został mjr Tadeusz Kruk-Strzelecki "Dyrektor".

Adam Feliks Próchnik (ur. 21 sierpnia 1892 we Lwowie, zm. 22 maja 1942 w Warszawie) – działacz socjalistyczny i oświatowy, historyk, podporucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, poseł na Sejm II kadencji. Domniemany syn naturalny Ignacego Daszyńskiego i Felicji z Nossigów.

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie – rząd Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939-1990 będący legalną kontynuacją władz II RP, zmuszonych opuścić Polskę po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 i okupacji całego terytorium Polski przez agresorów. Siedzibą rządu był Paryż, później Angers (na zasadzie eksterytorialności), a od końca czerwca 1940 (kapitulacji Francji) - Londyn. Władze RP na uchodźstwie zakończyły działanie po wyborze i zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na prezydenta Polski i przekazaniu mu insygniów prezydenckich przez Prezydenta RP Ryszarda Kaczorowskiego.

Podobne komitety stronnictw politycznych powstały także w Krakowie, Poznaniu, Wilnie i Lwowie. Odegrały one istotną rolę w tworzeniu konspiracji w tych regionach, w inspirowaniu biernego oporu i innych form walki cywilnej. Od kwietnia 1940 PKP został uznany przez władze RP na uchodźstwie za polityczną reprezentację kraju.

Stefan Paweł Rowecki ps. Grot, Rakoń, Grabica, Inżynier, Jan, Kalina, Tur (ur. 25 grudnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 1-2 sierpnia 1944 w Sachsenhausen) – generał dywizji Wojska Polskiego, komendant główny Armii Krajowej (dowódca Sił Zbrojnych w Kraju) (od 14 lutego 1942 do 30 czerwca 1943), teoretyk wojskowości.

Pamięć i Sprawiedliwość – półrocznik naukowy przygotowywany przez Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej, przeznaczony dla środowiska historycznego, prezentujący wyniki prac badawczych nad historią najnowszą.

PKP początkowo działał przy Związku Walki Zbrojnej, a od 3 lipca do 13 września 1940 zdołał wzmocnić swoją pozycję jako Zbiorowa Delegatura Rządu RP na Kraj. W skład Zbiorowej Delegatury od przewodnictwem tymczasowego delegata rządu, płk. Jana Skorobohatego-Jakubowskiego "Vogla".wchodzili: gen. Stefan Rowecki, Kazimierz Pużak (PPS), Stefan Korboński "Nowak" (SL), Aleksander Dębski, Tadeusz Kruk-Strzelecki oraz Franciszek Kwieciński „Karwat” (SP). Po samorozwiązaniu Zbiorowej Delegatury reaktywowano ponownie PKP. W marcu 1941 r. nastąpiła zmiana reprezentanta SL w PKP – Korbońskiego zastąpił Józef Grudziński "Deczyński". W maju 1941 aresztowany został Aleksander Dębski, zastąpił go Mieczysław Trajdos.

Kazimierz Pużak, pseudonim Bazyli (ur. 26 sierpnia 1883 w Tarnopolu, zm. 30 kwietnia 1950 w Rawiczu) — polski działacz socjalistyczny ukraińskiego pochodzenia, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz I, II i III kadencji w II RP. W okresie II wojny światowej organizator i sekretarz generalny PPS-WRN, komendant główny Gwardii Ludowej WRN. Przewodniczący podziemnego parlamentu Rady Jedności Narodowej. Aresztowany w 1945 przez NKWD i sądzony w procesie szesnastu. Aresztowany ponownie przez UB w 1947 i skazany w procesie na 10 lat. Zmarł w więzieniu w Rawiczu.

Stronnictwo Narodowe – polska partia polityczna, utworzona w październiku 1928 w wyniku przekształcenia Związku Ludowo-Narodowego, której zadaniem było prowadzenie bieżącej działalności politycznej obozu narodowego (Narodowa Demokracja).

10 września 1941 PKP opuścił przedstawiciel PPS Kazimierz Pużak. Sprzeciw dotyczył roli Komitetu w strukturach państwa podziemnego. PPS nie zgadzała się sprowadzenie Komitetu do roli organu doradczego i opiniodawczego przy Delegacie Rządu RP na kraj, mianowanie na stanowiska Delegata Rządu osoby związanego ze stronnictwami prawicy, oraz rozbudowa aparatu biurokratycznego Delegatury, obsadzanego osobami ze starej kasty urzędniczej. Zdaniem PPS Komitet powinien sprawować kontrolę nad delegatem który, powinien pełnić funkcję łącznika pomiędzy krajową reprezentacja polityczną a rządem;

Aleksander Dębski (ur. 13 czerwca 1890 w Radomiu, zm. 31 stycznia 1942 w Poznaniu) – prawnik, polski polityk związany z obozem Narodowej Demokracji, działacz państwowy II Rzeczypospolitej, poseł na Sejm II kadencji.

Polska Partia Socjalistyczna - Wolność, Równość, Niepodległość (PPS-WRN) - konspiracyjna forma działania PPS od października 1939 do maja 1944 pod nazwą Ruch Mas Pracujących Miast i Wsi lub Ruch Mas Pracujących Polski - Wolność Równość Niepodległość, od maja 1944 ponownie pod nazwą Polska Partia Socjalistyczna.

W miejsce przedstawiciela PPS natychmiast - z inicjatywy SL - wprowadzono 28 października 1941 przedstawicieli organizacji "Polscy Socjaliści". Reprezentantem organizacji został Adam Próchnik "Artur". Po jego śmierci 10 maja 1942, od czerwca 1942 PS reprezentował Wincenty Markowski "Lwowski".

Krajowa Reprezentacja Polityczna (KRP) to organ reprezentujący główne siły polityczne Polski Podziemnej (tzw. Wielka Czwórka) w trakcie II wojny światowej.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Po aresztowaniu 19 stycznia 1942 reprezentanta SP Franciszka Kwiecińskiego, w marcu 1942 zastąpił go Zygmunt Felczak "Jasiński", którego w październiku 1942 zastąpił Józef Kwasiborski "Dębicki". 20 maja 1941 aresztowany został Stefan Trajdos z SN, w jego miejsce wszedł Stefan Sacha.

Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) (SSS) - Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową.

Michał Tadeusz Karaszewicz-Tokarzewski herbu Trąby, pseudonimy Doktor, Stawski, Stolarski, Torwid (ur. 5 stycznia 1893 we Lwowie, zm. 22 maja 1964 w Casablance) – generał broni Wojska Polskiego, wolnomularz, teozof, duchowny Liberalnego Kościoła Katolickiego.

Po wejściu części organizacji Polscy Socjaliści do PPS Markowski złożył rezygnację, a na jego miejsce w PKP w marcu 1943 powrócił Kazimierz Pużak.

W 1943 PKP został przekształcony w Krajową Reprezentację Polityczną.

Bibliografia

Stanisław Dzięciołowski, Parlament Polski Podziemnej 1939-1045, Warszawa 2004 ISBN 83-7059-665-7

Waldemar Grabowski, Rada Jedności Narodowej – parlament Polskiego Państwa Podziemnego, w: "Pamięć i Sprawiedliwość" Nr 2(2)z 2002, Warszawa 2002, wyd. Instytut Pamięci Narodowej, wersja elektroniczna