Polityka przemysłowa - Polski Serwis Naukowy

Polityka przemysłowa - rodzaj polityki mikroekonomicznej, obejmujący całokształt środków i działań państwa mających na celu:

zwiększanie zdolności konkurencyjnej przemysłu na rynkach zagranicznych

stymulowanie zmian strukturalnych w przemyśle

poprawę efektywności wykorzystania zasobów przez właściwą ich alokację

pobudzanie aktywności innowacyjnej w przemyśle.

Jej realizacja pozwala na osiąganie korzyści efektywnościowych, jakie z jednej strony mogą być wynikiem przesuwania zasobów do dziedzin o wyższej produktywności, z drugiej zaś na ograniczanie kosztów dostosowań strukturalnych przez pomoc w rozwiązywaniu problemów gałęzi zagrożonych upadkiem i łagodzeniu skutków społecznych z tym związanych.

Restrukturyzacja – są to gwałtowne zmiany w aktywach, pasywach lub organizacji firmy. Celem restrukturyzacji jest stworzenie przesłanek do wzrostu wartości przedsiębiorstwa. Restrukturyzacja jest równoważna z transformacją.
Recesja – zjawisko makroekonomiczne polegające na znacznym zahamowaniu tempa wzrostu gospodarczego, skutkujące nawet spadkiem produktu krajowego brutto.

Rodzaje polityki przemysłowej

Praktyka polityki przemysłowej pokazuje, że obecnie na świecie realizowana jest:

polityka przemysłowa oparta na preferencjach strukturalnych, nazywana sektorową (selektywną, interwencjonistyczną)

polityka przemysłowa polegająca na promowaniu rozwoju przemysłu przy pomocy środków polityki makroekonomicznej, nazywana polityką ogólną (liberalną).

Sektorowa polityka przemysłowa promuje lub wspiera wybrane gałęzie przemysłu czy też przedsiębiorstwa. Jej istotę stanowi zróżnicowanie podejście do rozwoju poszczególnych branż i zastosowaniu określonych preferencji rozwojowych. Podstawę teoretyczną takiego podejścia daje koncepcja targetingu. Sektorowa polityka przemysłowa wymaga różnicowania przez władze gospodarcze poszczególnych gałęzi przemysłu, w wyniku określonego wartościowania (często od wpływem silnych grup nacisku) pociąga za sobą redystrybucję dochodów i deformacje cenowe, co odróżnia ją od czysto rynkowego mechanizmu selekcji dziedzin produkcji.

Kontyngent - kontyngentem nazywa się obowiązkowe dostawy na rzecz państwa, np. kontyngenty wojskowe, kontyngenty żywności. W Europejskim Prawie Podatkowym istnieje zakaz ustanawiania kontyngentów zgodnie z art. 34 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Targeting – koncepcja, przejawiająca się w polityce przemysłowej, polegająca na typowaniu pewnych dziedzin lub przedsięwzięć, którym na zasadzie selektywnej i często dyskryminacyjnej dla pozostałych, przyznawane są rządowe priorytety. Priorytety stosowane polityce przemysłowej to: priorytet podmiotowy (przedsiębiorstwo), przedmiotowy (produkt, grupa produktów), regionalny, własnościowy (forma własności), technologiczny, rynkowy (rynek w sensie demograficznym i geograficznym) oraz priorytet kierunku produkcji (sprzedaż w kraju, eksport).

Polityka przemysłowa o charakterze ogólnym nie wpływa bezpośrednio na strukturę rzeczową produkcji przemysłowej, nie musi też prowadzić do zniekształcania szeroko pojętych cen. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których uruchamiane są takie instrumenty, jak np. niefinansowe wspieranie small biznesu, promocja za granicą krajowych produktów lub też kiedy państwo inwestuje w infrastrukturę techniczną o uniwersalnym zastosowaniu czy wspiera logistycznie restrukturyzację przedsiębiorstw bez względu na ich przynależność branżową.

Globalizacja – ogół procesów prowadzących do coraz większej współzależności i integracji państw, społeczeństw, gospodarek i kultur, czego efektem jest tworzenie się "jednego świata", światowego społeczeństwa; zanikanie kategorii państwa narodowego; kurczenie się przestrzeni społecznej i wzrost tempa interakcji poprzez wykorzystanie technologii informacyjnych oraz wzrost znaczenia organizacji ponad- i międzynarodowych, w szczególności ponadnarodowych korporacji. Geneza tego procesu lokowana jest w epoce odkryć geograficznych, dokonywanych przez Europejczyków od XV wieku, a rozpatrywany w nauce jest on dopiero od lat 80. XX wieku, mimo, że kwestia tworzenia porządku ponadnarodowego podejmowana była już na początku wieku XIX. Globalizacja jako realne zjawisko przez część naukowców jest postrzegana sceptycznie. Jest ona również postrzegana jako zjawisko powodujące wzrost nowych, nieprzewidywalnych form ryzyka oraz wzrost nierówności społecznych w skali globu czy też w skali poszczególnych społeczeństw. Skutki tych procesów nie są do końca rozpoznane, mogą prowadzić zarówno do większej homogenizacji kultury, jak i do jej kreolizacji i zwiększenia różnorodności kulturowej.
Amortyzacja nazywana czasami konsumpcją kapitału, oznacza zmniejszenie się wartości dobra kapitałowego w pewnym okresie w wyniku użytkowania lub starzenia się. Można mówić o amortyzacji kredytu (rozłożeniu jego spłaty), ale najczęściej pojęcie to odnosi się do amortyzacji księgowej.

Polityka przemysłowa na przestrzeni dziesięcioleci

Pod wpływem zmieniających się zewnętrznych i wewnętrznych uwarunkowań rozwoju przemysłu zmieniały się cele, a wraz z nimi formy i narzędzia polityki przemysłowej.

W okresie powojennej rekonstrukcji polityka przemysłowa dążyła do rozwoju przemysłów podstawowych, zapewniających podaż brakujących surowców, podejmowała działania mające na celu doprowadzenia do poprawy jakości życia, starała się stworzyć system zachęt proeksportowych. Przyjmowano założenie, że w warunkach wysokiego tempa wzrostu, promocja przemysłu przez korzyści skali zapewni wzrost efektywności i postęp techniczny, tworząc wystarczające impulsy do efektywnej alokacji zasobów, kształtując struktury przemysłowe dostosowane do wymogów konkurencji.

Aktywna polityka przemysłowa (pozytywna, ofensywna) polega na pobudzaniu wzrostu innowacyjności, przemian strukturalnych w przemyśle oraz podnoszeniu efektywności i konkurencyjności międzynarodowej przedsiębiorstw przemysłowych, a także na zaangażowaniu państwa w pomoc w badaniach nad rozwojem nowych technologii. Działania ofensywne są ukierunkowane na czynnikowo-produktową restrukturyzację przemysłu, obejmującą wycofywanie się z produkcji nieefektywnej oraz promowanie nowoczesnych dziedzin przemysłu, gałęzi i branż zaawansowanej techniki, które wywierają korzystny wpływ na całą gospodarkę (na przykład procesy pozwalające na zmniejszenie zużycia energii czy surowców, chroniące środowisko naturalne). Udział władz publicznych w prowadzeniu aktywnej polityki przemysłowej przejawia się także w finansowaniu badań naukowych, ułatwianiu przenikania innowacji technicznych między gałęziami przemysłu, zapewnianiu dopływu odpowiednio wykwalifikowanej siły roboczej, rozwoju infrastruktury, dostawach urządzeń i komponentów oraz podejmowaniu programów restrukturyzacyjnych całych gałęzi.
Liberalizacja - proces stopniowego koncesjonowania praw i uprawnień, zastrzeżonych wcześniej tylko dla elity autorytarnej, która dzięki tym prawom i uprawnieniom może kontrolować społeczeństwo.

W latach siedemdziesiątych (wraz z postępem technicznym, obniżeniem pozycji konkurencyjnej przemysłów tradycyjnych i pojawieniem się nowych warunków funkcjonowania gospodarki światowej po pierwszym szoku naftowym i zmianą sytuacji na rynkach międzynarodowych) celem polityki przemysłowej stało się wspieranie gałęzi schyłkowych oraz ochrona wybranych sektorów przed konkurencją zewnętrzną.

Wartość dodana – przyrost wartości dóbr w wyniku określonego procesu produkcji lub tworzenia usługi. W działalności gospodarczej jest to różnica między całkowitym przychodem ze sprzedaży a całkowitymi kosztami zasobów zewnętrznych zużytych do produkcji (surowców, energii i usług zewnętrznych związanych z daną produkcją).
Subwencja (łac. subventio – zapomoga) – nieodpłatna i bezzwrotna pomoc finansowa udzielana najczęściej przez państwo podmiotom (np. jednostkom samorządu terytorialnego, prywatnym przedsiębiorstwom, organizacjom społecznym i osobom fizycznym) dla poparcia ich działalności.

Realizowana od początku lat osiemdziesiątych polityka przemysłowa miała charakter defensywny, a podejmowane w jej ramach działania miały chronić krajowe przemysły przed skutkami recesji i konkurencją zewnętrzną. Polityka ta opierała się na silnym sektorze publicznym i szerokim zakresie uprawnień regulacyjnych każdego państwa, co w połączeniu z intensywnym subwencjonowaniem i ochroną produkcji krajowej doprowadziło do ukształtowania nieracjonalnej struktury alokacji zasobów i osłabienia przedsiębiorczości sektora prywatnego. Stąd fala prywatyzacji, która stała się cechą charakterystyczną polityki przemysłowej drugiej dekady lat osiemdziesiątych.

Alokacja zasobów w gospodarce rozumiana jest przez wykaz lub wyczerpujący opis tego, co kto robi oraz kto co dostaje. Zakres możliwości alokacyjnych jest zależny od stanu techniki i wielkości zasobów w gospodarce. Ostateczna wartośc alokacji zależna jest od gustów klienta, które decydują, jak ludzie oceniają to, co otrzymują.
Przy zaliczaniu przedsiębiorstwa do odpowiedniej klasy brana jest pod uwagę liczba osób pracująca w nim. Czasami liczą się także wielkość rocznych obrotów, zależnie od rodzaju działalności.

W latach dziewięćdziesiątych politykę przemysłową zaczynają charakteryzować działania ofensywne, ukierunkowane na czynnikowo-produktową restrukturyzację przemysłu, obejmujące wycofywanie się z produkcji nieefektywnej i promowanie przemysłów nowoczesnych, wywierających korzystny wpływ na całość procesów gospodarczych (procesy oszczędzające zużycie energii i surowców, chroniące środowisko naturalne), racjonalizujących produkcję przemysłową oraz poprawiających pozycję konkurencyjną przemysłu na rynkach międzynarodowych.

Konkurencja - proces, w którym podmioty rynkowe współzawodniczą ze sobą w zawieraniu transakcji rynkowych poprzez przedstawianie korzystniejszej od innych podmiotów oferty rynkowej celem realizacji swoich interesów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)