Polska Agencja Telegraficzna - Polski Serwis Naukowy

Polska Agencja Telegraficzna (PAT), założona 31 października 1918 roku jako rządowa agencja prasowa z siedzibą w Krakowie i Lwowie, a później w Warszawie.

Instytucja ta wydawała 14 biuletynów dotyczących wydarzeń politycznych, gospodarczych, kulturalnych i sportowych w kraju i zagranicą. Informacje te były tłumaczone na różne języki i stanowiły główne źródło wiadomości o Polsce w prasie zagranicznej. W roku 1927 PAT zorganizowała przy współudziale kilkunastu korespondentów zagranicznych tygodniową kronikę filmową. Krótkie 10-minutowe filmy były wyświetlane w Polskich kinach przed seansem filmowym. Do wybuchu wojny powstało ok. 600 odcinków kroniki. W wyniku zniszczenia Warszawy archiwum Polskiej Agencji Telegraficznej zostało zniszczone, a w związku z tym przepadły również taśmy filmowe. Do naszych czasów zachowało się jedynie ok. 100 odcinków kroniki filmowej. Tradycja ta była kontynuowana w czasach PRL-u przez Polską Kronikę Filmową. W okresie II wojny światowej PAT była oficjalną agencją rządu RP w Paryżu, a później w Londynie. Po wojnie agencja praktycznie zaprzestała swej działalności, wydawała sporadycznie biuletyny dla Polonii o działalności polskiego rządu na wychodźstwie i sytuacji w kraju pod rządami komunistów. W roku 1991 PAT została symbolicznie połączona z Polską Agencją Prasową.

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie – rząd Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939-1990 będący legalną kontynuacją władz II RP, zmuszonych opuścić Polskę po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 i okupacji całego terytorium Polski przez agresorów. Siedzibą rządu był Paryż, później Angers (na zasadzie eksterytorialności), a od końca czerwca 1940 (kapitulacji Francji) - Londyn. Władze RP na uchodźstwie zakończyły działanie po wyborze i zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na prezydenta Polski i przekazaniu mu insygniów prezydenckich przez Prezydenta RP Ryszarda Kaczorowskiego.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Z PAT współpracowali między innymi: Aleksander Bregman, Roman Brandstaetter, Marian Kamil Dziewanowski, Stefan Litauer, Jerzy Stempowski i Bolesław Wierzbiański.

Od 1921 r. prezesem był Piotr Górecki. Podczas przewrotu majowego PAT zmilitaryzowano. Po zamachu wszystkie najważniejsze stanowiska w PAT powierzono piłsudczykom. W październiku 1929 r. prezesem został Roman Starzyński. Od lipca 1933 prezesem był Konrad Libicki. Od września 1938 funkcję tę pełnił Mieczysław Obarski. Po śmierci marszałka na sześciu członków dyrekcji PAT tylko jeden nie miał wojskowej przeszłości. Dzięki związkowi PAT z wojskiem nastąpiła kontrola serwisów informacyjnych; wojskowi faworyzowali ogłoszenia, reklamy, zamówienia państwowe. Od początku lat 30. PAT działał na zasadach komercyjnych. W 1932 zatrudniano w agencji 200 pracowników umysłowych.

Bolesław Wierzbiański (ur. 16 listopada 1913 w Bachorcu, pow. Brzozów w Małopolsce, zm. 26 marca 2003 w Nowym Jorku) – dziennikarz, działacz polonijny, wydawca.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Periodyki PAT:

„Monitor Polski”
„Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej”
„Zbiór Wyroków Najwyższego Trybunału Administracyjnego”

Struktura organizacyjna PAT: W 1926 r. PAT tworzyły dwa piony: dział informacyjny, dział ogłoszeń i reklam. W 1927 r. utworzono dział filmowy, a w 1930 r. biuro filmowo-fotograficzne. W 1935 r. stworzono autonomiczną jednostkę – instytut filmowy. W 1935 r. dział informacyjny składał się z 5 redakcji specjalistycznych: politycznej, gospodarczej, artystyczno-kulturalnej, sportowej i prowincjonalnej. Oddzielną redakcją była redakcja zagraniczna.

Polska Agencja Prasowa Spółka Akcyjna – publiczna agencja prasowa, jedyna państwowa agencja informacyjna w Polsce. Zgodnie ze statutem do jej zadań należy uzyskiwanie i przekazywanie odbiorcom rzetelnych, obiektywnych i wszechstronnych informacji z kraju i z zagranicy. Agencja jest także zobowiązana do upowszechniania stanowiska Sejmu, Senatu, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i Rady Ministrów, w celu umożliwienia innym naczelnym organom państwa prezentowanie stanowisk w ważnych sprawach państwowych.

Stefan Litauer (1892 – 1959) – korespondent Polskiej Agencji Telegraficznej w Londynie, następnie do kwietnia 1944 r. dyrektor Agencji. Agent GRU, usunięty ze stanowiska przez Rząd RP na uchodźstwie za dezinformację i działanie na szkodę państwa polskiego. Przewodniczący londyńskiego Foreign Press Association. Po wojnie pracował w radiu BBC.

Krajową sieć terenową PAT w 1935 r. tworzyło 14 oddziałów: Białystok, Bydgoszcz, Gdynia, Grudziądz, Katowice, Kraków, Lublin, Lwów, Łódź, Łuck, Poznań, Sosnowiec, Toruń i Wilno. Zagranicą PAT miał 10 etatowych placówek korespondenckich, których działalność była kontrolowana przez miejscowych dyplomatów. Nadzór miał też wydział prasowy MSZ. Placówki zagraniczne: Berlin, Gdańsk (wolne miasto), Genewa, Londyn, Moskwa, Paryż, Nowy Jork, Paryż, Ryga, Rzym, Wiedeń.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Polska Kronika Filmowa (PKF) – cotygodniowa polska kronika filmowa produkowana w latach 1944–1994 przez Wytwórnię Filmów Dokumentalnych i Fabularnych; poprzedzała projekcję filmu w kinach.

W połowie lat 30. w PAT pracowało 250 korespondentów nadzwyczajnych krajowych i zagranicznych, płatnych od informacji. 10.03.1932 w Sejmie przegłosowano ustawę o połączeniu PAT z Wydawnictwem Państwowym; celem ustawy było: dochody Wydawnictwa Państwowego miały usprawnić działalność PAT, zyski przeznaczane były na wydawanie biuletynów. Od 1932 r. powołano 4 nowe tytuły:

Konrad Libicki (ur. 1891 w Warszawie, zm. 1980 w Londynie) – polski żołnierz i dyplomata, ambasador polski w Estonii, dyrektor Polskiego Radia w latach 1938-1939, służył w I Brygadzie Legionów.

„Rocznik polityczny i gospodarczy PAT”
„Biuletyn Giełdowy”
„Wiadomości portu gdyńskiego”
„Arkady”

W 1935 r. PAT była największą instytucją zajmującą się reklamami. Nowym pomysłem było podpisanie umowy o reklamach z trzema wielkimi przedsiębiorstwami państwowymi:

Polski Monopol Spirytusowy
Polski Monopol Tytoniowy
Pocztowa Kasa Oszczędności.

W 1939 r. PAT zatrudniała około 100 pracowników; wydawała 13 codziennych biuletynów, serwis ilustracyjny, filmy; pośredniczył w ogłoszeniach i reklamach.

Zobacz też

Ministerstwo Poczty i Telegrafów