Polska Komisja Likwidacyjna - Polski Serwis Naukowy

Polska Komisja Likwidacyjna Galicji i Śląska Cieszyńskiego – tymczasowy organ władzy polskiej dla zaboru austriackiego oraz Śląska Cieszyńskiego w latach 1918–19.

Zadaniem Komisji Likwidacyjnej była likwidacja stosunków państwowo-prawnych łączących Galicję z Austro-Węgrami oraz utrzymanie bezpieczeństwa i spokoju publicznego do czasu utworzenia niepodległego państwa polskiego.

Historia

28 października 1918 r. w Krakowie odbyło się spotkanie posłów z Galicji. W dniach 29-30 października ciało to działało poprzez prezydium zgromadzenia posłów polskich zastępujące Komisję likwidacyjną. Komisja przejęła władzę w Krakowie 31 października 1918 r.

Tadeusz Tertil (ur. 7 września 1864 w Sanoku, zm. 31 marca 1925 w Tarnowie) – prawnik, długoletni burmistrz Tarnowa, poseł do Rady Państwa w Wiedniu i Sejmu Krajowego Galicji, członek Polskiej Komisji Likwidacyjnej.

Tymczasowy Komitet Rządzący z siedzibą we Lwowie został utworzony 25 listopada 1918 r., przejmując władzę w Galicji Wschodniej. Z czasem utworzył wspólnie z Polską Komisją Likwidacyjną Komisję Rządzącą dla Galicji, Śląska Cieszyńskiego, Spiszu i Orawy, która funkcjonowała do 4 marca 1919 r.

Komisja odmówiła podporządkowania się władzom Królestwa Polskiego, które powołały Witolda Czartoryskiego na stanowisko Komisarza Generalnego Polskiego Rządu dla Galicji i polskiej części Śląska.

Polska Komisja Likwidacyjna, wraz z lwowskim Tymczasowym Komitetem Rządzącym, została zniesiona dekretem Naczelnika Państwa z 10 stycznia 1919, a oba te organy zastąpiła Komisja Rządząca dla Galicji, Śląska Cieszyńskiego, Spiszu i Orawy.

Skład

W skład tymczasowego prezydium Komisji weszli:

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej (znany również jako rząd lubelski) – utworzony w Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku. Urzędował tamże do 12 listopada 1918 r. (choć faktycznie zakończył urzędowanie 17 listopada 1918 r.)

Wincenty Witos - przewodniczący,

Ignacy Daszyński - od 6 listopada w Lublinie, jako premier Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej,

Aleksander Skarbek - kierownik spraw wojskowych,

Tadeusz Tertil - jednocześnie burmistrz Tarnowa,

Józef Londzin - jednocześnie przewodniczący utworzonej 19 października 1918 r. Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego.

W skład delegacji do Lwowa, która 1 listopada 1918 r. dotarła do Przemyśla, wchodzili:

Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie ziem znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie składających się na dawny zabór austriacki. Również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, Ruś Czerwoną oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.

Michał Tadeusz Karaszewicz-Tokarzewski herbu Trąby, pseudonimy Doktor, Stawski, Stolarski, Torwid (ur. 5 stycznia 1893 we Lwowie, zm. 22 maja 1964 w Casablance) – generał broni Wojska Polskiego, wolnomularz, teozof, duchowny Liberalnego Kościoła Katolickiego.

Aleksander Skarbek

Zygmunt Lasocki - naczelnik administracji

Grzędzielewski (poseł)

Sprawy wojskowe

Dowódcą Polskiej Komendy Wojskowej w Krakowie został pułkownik Bolesław Roja. Rozkazem z 6 listopada 1918 r. powołał on Tymczasowe Urzędy Poborowe, w miejsce dawnych austriackich okręgów uzupełnień, komend poborowych rezerwy i komend poborowych pospolitego ruszenia. Po objęciu przez Józefa Piłsudskiego stanowiska Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego, gen. Roja podporządkował się mu.

Aleksander Wincenty Jan Skarbek, z Góry, hrabia h. Abdank (ur. 1874, zm. 1922) – doktor, polityk endecki, członek Ligi Narodowej, poseł na Sejm Krajowy Galicji (1906–1918), i w austriackiej Radzie Państwa (1909–1918).

Królestwo Polskie (niem. Regentschaftskönigreich Polen, Regencyjne Królestwo Polskie) – państwo zależne od II Rzeszy Niemieckiej i Austro-Węgier, powstałe na terenie Królestwa Kongresowego w efekcie austriacko-niemieckiej konferencji i wspólnej proklamacji cesarza Niemieckiego oraz cesarza Austrii i króla Węgier z 5 listopada 1916. Proklamacja ta nie określała jednak granic Królestwa Polskiego. Pozostając pod kontrolą Niemiec i Austro-Węgier, oraz nie mając zasadniczo możliwości prowadzenia własnej polityki zagranicznej, Królestwo Polskie praktycznie nie zaistniało jako samodzielny byt państwowy. Niemniej stało się ono zalążkiem niepodległego państwa polskiego, określanego jako II Rzeczpospolita.

Zobacz więcej w artykule Królestwo Polskie (1916-1918), w sekcji W Galicji.

Opinie

Działacz samorządowy Jan Hupka w swoim pamiętniku podał następującą charakterystykę Polskiej Komisji Likwidacyjnej:

Zobacz też

Walki o Przemyśl w 1918 roku

Tymczasowy Komitet Rządzący

Źródła

Informacja o powołaniu Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Dzienniku Lubelskim nr 384 z 29.X. 1918 r.

Tadeusz Dąbkowski - "Ukraiński ruch narodowy 1912-1923", Warszawa 1985

Przypisy

Czas z 30.X.1918 r., nr 483
M.P. nr 191 z 2 listopada 1918 r.
Art. 9 Statutu Komisji Rządzącej dla Galicji i Śląska Cieszyńskiego oraz Górnej Orawy i Spiżu (Dz. U. z 1919 r. Nr 7, poz. 106).
Pismem z 13 listopada 1918 r. Józef Piłsudski poinformował gen. Roję o przejęciu pod swoje rozkazy wszystkich polskich oddziałów i formacji na ziemiach polskich.
17 listopada 1918 podpułkownik Tokarzewski w Przemyślu otrzymał od gen. Roi z Krakowa rozkaz, w którym zawarty był m.in. punkt następujący: Hrabia Skarbek jest reprezentantem Komisji Likwidacyjnej. Gdyby się w dalszym ciągu mieszał do spraw wojskowych, co jedynie chaos i szkodę wywołuje, internować, albo pod eskortą do Krakowa odesłać. - Bolesław Roja: Legendy i fakty. s. 131.
Jan Hupka: Z czasów wielkiej wojny. Pamiętnik nie kombatanta. Lwów: 1937.