Polska Siła Zbrojna - Polski Serwis Naukowy

Mundur porucznika Polskiej Siły Zbrojnej

Polska Siła Zbrojna (niem. Polnische Wehrmacht) – siły zbrojne Królestwa Polskiego aktu 5 listopada. Do października 1918 r. wojska te były podporządkowane armii Cesarstwa Niemieckiego. 12 października 1918 Rada Regencyjna przejęła zwierzchnią władzę nad Polską Siłą Zbrojną oraz wydała dekret z nową rotą przysięgi Wojska Polskiego.

Tadeusz Rozwadowski (Tadeusz Jordan-Rozwadowski) herbu Trąby (ur. 19 maja 1866 w Babinie, zm. 18 października 1928 w Warszawie) – Feldmarschalleutnant Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał broni Wojska Polskiego.
Armia Cesarstwa Niemieckiego (niem. Deutsche Armee (Kaiserreich), Kaiserliche Armee) – oficjalne określenie sił zbrojnych Cesarstwa Niemieckiego, pod rozkazami cesarza. Składała się z czterech kontyngentów : pruskiego, obejmującego także mniejsze kraje Rzeszy, bawarskiego, saskiego i wirtemberskiego. Formalnie, mimo przejścia pod dowództwo pruskie, królowie tych trzech krajów zachowali pewną kontrolę nad wojskiem. Dotyczyło to zwłaszcza Bawarii. Żołnierze składali przysięgę na wierność cesarzowi, ale bawarskich wojskowych ta przysięga obowiązywała jedynie w czasie wojny, gdyż w czasie pokoju zwierzchnictwo nad armią bawarską sprawował król bawarski. Ponadto, wojska bawarskie różniły się nieco umundurowaniem i istniały wyodrębnione korpusy bawarskie.

Organizacja

Naczelny dowódca

Zobacz więcej w artykule Królestwo Polskie (1916-1918), w sekcji Władza wojskowa.

Inspektorat Wyszkolenia

Aparatem pomocniczym naczelnego dowódcy PSZ były Wydział do Spraw PSZ (niem. Abteilung für Polnische Wehrmacht), mający charakter sztabu głównego, oraz Inspektorat Wyszkolenia przy Wodzu Naczelnym PSZ. Na czele obu tych jednostek organizacyjnych stał gen. Felix von Barth, przez co był on faktycznym dowódcą PSZ (na czele Inspektoratu Wyszkolenia od 23 kwietnia 1917 r.).

Mieczysław Stanisław Mozdyniewicz (ur. 13 marca 1896 w Zbyszycach, powiat nowosądecki, zm. 26 października 1975 w Słupsku) – pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego.
Stefan Mazurkiewicz (ur. 25 września 1888 w Warszawie, zm. 19 czerwca 1945 w Grodzisku pod Warszawą) polski matematyk, jeden z czołowych przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej.

Inspektoratowi Wyszkolenia podporządkowane były Inspektorat Kursów Wyszkolenia, kierowany przez płk Henryka Minkiewicza oraz Inspektorat Szkół Piechoty, kierowany przez ppłk Leona Berbeckiego.

Inspektorat Szkół Piechoty nadzorował:

istniejącą od 25 sierpnia 1917 r. Szkołę Podchorążych, kierowaną przez kpt. Mariana Kukiela,

Szkołę Podoficerską, kierowaną przez kpt. Mieczysława Mozdyniewicza.

Natomiast Inspektorat Kursów Wyszkolenia nadzorował działalność:

Kursów Wyszkolenia Piechoty nr 1, 2, 3 w Ostrowi Mazowieckiej,

Kursu Wyszkolenia nr 4 w Zambrowie,

Kursu Wyszkolenia Artylerii w Garwolinie,

Kursu Wyszkolenia Kawalerii w Mińsku Mazowieckim,

Kursu Wyszkolenia Saperów w Modlinie,

Kursu Wyszkolenia Taborów.

Początkowo dowództwo Kursów Wyszkolenia stanowili wyłącznie oficerowie niemieccy. Zgodnie z rozporządzeniem gen. Beselera z dnia 26 września 1917 r. zastępcami komendantów kursów zostali oficerowie polscy.

Stanisław Jan Rostworowski z Rostworowa herbu Nałęcz (ur. 27 listopada 1934 w Poznaniu) – polski dziennikarz, publicysta i katolicki działacz społeczny, poseł na Sejm PRL VI, VII i VIII kadencji (1972–1985).
Władysław Eugeniusz Sikorski (ur. 20 maja 1881 w Tuszowie Narodowym, zm. 4 lipca 1943 na Gibraltarze) – polski wojskowy i polityk, generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej.

12 października 1918 Rada Regencyjna przejęła zwierzchnią władzę nad Polską Siłą Zbrojną. 19 października nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy Inspektoratu Wyszkolenia - gen. von Bartha zastąpił płk Henryk Minkiewicz. Inspektorat istniał do 29 października, kiedy to, rozkazem Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Tadeusza Rozwadowskiego, został rozwiązany.

5 listopada 1916 roku władze niemieckie i austriackie wydały tzw. Akt 5 listopada gwarantujący Polakom powstanie samodzielnego Królestwa Polskiego. Nie zostały sprecyzowane granice przyszłej monarchii. Akt zawierał natomiast sformułowania dotyczące stworzenia armii polskiej. Wydanie aktu wiąże się z faktem, że przedłużająca się I wojna światowa zmusiła państwa centralne do poszukiwania rekruta w okupowanym Królestwie Polskim.
Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

W 1917 r. w Warszawie odbył się też kurs wojenny oficerów Sztabu Generalnego.

Inspektorat Zaciągu

Rozporządzeniem z 15 marca 1917 r. generalny gubernator warszawski powołał Krajowy Inspektorat Zaciągu do Wojska Polskiego (KIZ). Zwierzchnictwo na Inspektoratem zostało powierzone płk. Władysławowi Sikorskiemu, a jego zastępcą został kpt. Michał Wyrostek. Do pracy w KIZ skierowano 2945 legionistów.

Kryzys przysięgowy – tak nazwano odmowę złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec przez żołnierzy Legionów Polskich (głównie I i III Brygady) 9 lipca 1917.
Rada Regencyjna Królestwa Polskiego – kolegialny organ mający oficjalnie sprawować władzę zwierzchnią nad zależnym od obu państw centralnych Królestwem Polskim (aktu 5 listopada), zaakceptowany 12 września 1917 roku przez Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry, okupantów Królestwa. Powstała na podstawie patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim opublikowanego 15 września 1917.

Dotychczasowe inspektoraty werbunkowe byłego Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego zostały przekształcone w Główne Urzędy Zaciągu (GUZ). Urzędom tym którym podlegały 73 Powiatowe Urzędy Zaciągu oraz 400 Biur Zgłoszeń. GUZ powstały w 17 miastach - tj. w Warszawie, Łukowie, Siedlcach, Łomży, Mławie, Płocku, Włocławku, Grodzisku, Łodzi, Kaliszu, Częstochowie, Piotrkowie, Kielcach, Radomiu, Dąbrowie, Lublinie i Zamościu.

Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie południowo-wschodnich ziem I Rzeczpospolitej znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie, dawniej wchodzących w skład zaboru austriackiego. Z tego tytułu również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, ziemię Grodów Czerwieńskich oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.
Twierdza Modlin (rosyjska nazwa Nowogieorgiewsk) – twierdza położona na Mazowszu u zbiegu Wisły i Narwi, około 30 km na północny zachód od Warszawy. Składa się z cytadeli położonej na prawym brzegu Narwi, umocnionych przedmości: kazuńskiego i nowodworskiego oraz z dwóch pierścieni fortów. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w Polsce.

Do maja 1917 r. KIZ zarejestrował 4093 ochotników. Do przeglądu zarządzonego w tymże miesiącu przez generalnego gubernatora warszawskiego stawiło się 2899 ochotników, z których 2132 uznano za zdolnych do noszenia broni. Część zgłaszających się była zwalniana z przeglądu, jeśli przystąpienie do niego uzależniała od ogłoszenia odezwy werbunkowej przez tymczasową Radę Stanu. Na posiedzeniu Rady w dniu 8 czerwca 1917 r. Józef Piłsudski podał, że z dwóch tysięcy zdolnych do służby faktycznie do wojska wstąpiło 1300 osób, z czego 400 takich, które przekradły się z Litwy. 6 czerwca 1917 r. gen. Beseler zdecydował o zwinięciu powyższego aparatu werbunkowego, pozostawiając jego szkieletowy personel w liczbie 125 żołnierzy pod dowództwem płk. Sikorskiego, jako Obóz Ćwiczeń w Zambrowie.

Juliusz Kleeberg (ur. 30 marca 1890 w Trembowli, zm. 3 lipca 1970 w Sydney, w Australii) - rotmistrz kawalerii Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał brygady Wojska Polskiego. Młodszy brat Franciszka.
Felix von Barth (ur. 21 października 1851, zm. 22 września 1931) – niemiecki wojskowy. Służbę wojskową rozpoczął w armii saksońskiej. Walczył w wojnie niemiecko-francuskiej w latach 1870-1871. Przeszedł wszystkie szczeble kariery wojskowej i w 1902 został szefem sztabu generalnego armii saksońskiej. W 1903 przeszedł w stan spoczynku.

Przez cały okres swojego istnienia tymczasowa Rada Stanu odmówiła wydania odezwy werbunkowej. Odezwa taka została wydana w imieniu Prezydenta Ministrów dopiero 28 września 1918 r.

Sztab Generalny

Dekretem z 19 września 1918 r., z dniem 29 października 1918 r., Rada Regencyjna ustanowiła urząd Szefa Sztabu Wojsk Polskich. Zadaniem Szefa Sztabu było przedkładanie Radzie Regencyjnej do rozstrzygnięcia spraw wojskowych.

28 października Rada Regencyjna mianowała na powyższe stanowisko gen. dyw. Tadeusza Rozwadowskiego. Jednocześnie w Dzienniku Rozporządzeń Komisji Wojskowej Nr 1 z dnia 28 października 1918 r. zostały ogłoszone reskrypty w sprawie awansów oficerów Sztabu Generalnego, w tym podpułkownika Włodzimierza Zagórskiego, pełniącego funkcję zastępcy Szefa Sztabu. W tym samym dniu gen. Rozwadowski zatwierdził pierwszy skład personalny Sztabu Generalnego WP. Gen. Rozwadowski kierował Sztabem Generalnym do 16 listopada 1918 r.

Edward Śmigły-Rydz, też: Edward Rydz, Edward Rydz-Śmigły, ps. Śmigły, Tarłowski, Adam Zawisza (ur. 11 marca 1886 w Brzeżanach, zm. 2 grudnia 1941 w Warszawie) – polski wojskowy i polityk, Marszałek Polski, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Naczelny Wódz w wojnie obronnej 1939 roku, formalnie przez 17 dni następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju.
Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

W październiku 1918 r. Sztab Generalny składał się z siedmiu Wydziałów - I Organizacyjnego, II Informacyjnego, III Naukowego, IV Geograficznego, V Adiutantury, VI Prasowego i VII Żandarmerii Polowej - oraz z Komisji Kasowej.

Brygada piechoty

Po naciskach Rady Regencyjnej z kwietnia 1918 r. niemieckie władze okupacyjne zgodziły się na stopniową rozbudowę PSZ. I tak 1 maja 1918 r. Inspektorat Kursów Wyszkolenia został przemianowany na Dowództwo Brygady Piechoty, zaś w skład utworzonej I Brygady Piechoty weszły dwa pułki piechoty, a w listopadzie 1918 r. sformowany został trzeci z pułków. Organizacja tej jednostki była następująca:

Wyższa Szkoła Wojenna (W.S.Woj.) – wyższa szkoła wojskowa Sił Zbrojnych II RP szkoląca i dokształcająca oficerów sztabów. W latach 1923-1939 siedziba szkoły znajdowała się w Warszawie przy ul. Koszykowej 79.
Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej (znany również jako rząd lubelski) – utworzony w Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku. Urzędował tamże do 12 listopada 1918 r. (choć faktycznie zakończył urzędowanie 17 listopada 1918 r.)

dowódca brygady - płk Henryk Minkiewicz (do 29 XI 1918), następnie płk Leon Berbecki,

1 pułk piechoty - mjr Karol Udałowski,

2 pułk piechoty - mjr Ferdynand Zarzycki,

3 pułk piechoty - ppłk Karol Blok.

Pozostałe oddziały

W wyniku powyższych zmian przekształcono również:

Kurs Wyszkolenia Kawalerii - na szwadron kawalerii - dow. rtm. Juliusz Kleeberg

Kurs Wyszkolenia Artylerii - na baterię artylerii - dow. por. Stefan Mazurkiewicz

Kurs Wyszkolenia Taborów - na szwadron taborów

W ramach PSZ działały ponadto Polskie Więzienie Forteczne w Warszawie oraz Komenda Placu w Warszawie.

Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" (w praktyce najczęściej używa się nazwy Monitor Polski, oficjalny skrót to M. P.) – dziennik urzędowy wydawany przez Prezesa Rady Ministrów, służący do urzędowego ogłaszania aktów prawnych wewnętrznie obowiązujących wydawanych przez naczelne organy władzy państwowej.
Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Sąd

W ramach PSZ działał Sąd Inspektoratu Wyszkolenia PSZ, później przemianowany na Sąd Wojenny Wojsk Polskich w Warszawie (24 kwietnia 1918 r. powołano osobny dla PSZ sąd wojskowy, na czele którego stanął płk Minkiewicz, sąd ten zlikwidowano 14 stycznia 1919 r.). Dekretem z 8 listopada 1918 r. Rada Regencyjna utworzyła Najwyższe Zwierzchnictwo Sądowe Wojska Polskiego.

Śląska Biblioteka Cyfrowa – biblioteka cyfrowa, której zasób współtworzony jest przez instytucje z terenu historycznego Śląska, oraz obecnego województwa śląskiego. Celem powstania Śląskiej Biblioteki Cyfrowej jest promowanie kultury i nauki oraz zapewnienie powszechnego i swobodnego dostępu do dziedzictwa kulturowego zgromadzonego w instytucjach kulturalnych i edukacyjnych regionu.
Marian Włodzimierz Kukiel (ur. 15 maja 1885 w Dąbrowie Tarnowskiej, zm. 15 sierpnia 1973 w Mabledon) – polski dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, historyk wojskowości, działacz społeczny, polityk.

Żandarmeria

Żandarmeria Polskiej Siły Zbrojnej wywodziła się z żandarmerii Legionów Polskich. Organizacyjnie żandarmeria określona została jako Ekspozytura Żandarmerii Polowej Wojska Polskiego, zaś od lutego 1918 r. podlegała Dowództwu Polskiej Żandarmerii Polowej.

W październiku 1918 r. żandarmeria polowa stanowiła obsadę Zakładu karnego.

Ostrów Mazowiecka – miasto i gmina w województwie mazowieckim, siedziba powiatu ostrowskiego oraz gminy Ostrów Mazowiecka. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa ostrołęckiego.
Tymczasowa Rada Stanu Królestwa Polskiego – pierwszy organ władzy polskiej ustanowiony na ziemiach Królestwa Polskiego przez wojskowych generał-gubernatorów Niemiec i Austrii podczas I wojny światowej.

Z dniem 10 listopada Komisja Wojskowa zarządziła zorganizowanie szkoły Żandarmerii polowej, mającej podlegać Inspektoratowi Wyszkolenia, a na jej dowódcę wyznaczono dr rotm. Stocha. Etat szkoły określono na 351 żołnierzy, w tym 300 słuchaczy. Zgodnie z informacją podaną w Monitorze Polskim nr 191 z 2 listopada 1918 r., na 10 listopada planowane było rozpoczęcie czteromiesięcznego kursu przygotowawczego dla wyszkolenia Żandarmerii Krajowej.

Królestwo Polskie (, powstałe na terenie w efekcie , Królestwo Polskie praktycznie nie zaistniało jako samodzielny byt państwowy. Niemniej stało się ono zalążkiem niepodległego państwa polskiego, określanego jako II Rzeczpospolita.
Królewsko-Polska Komisja Wojskowa była organem administracji wojskowej tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego oraz Rady Regencyjnej, utworzonym 17 stycznia 1917 r. Komisja Wojskowa istniała do 2 listopada 1918 r., kiedy to została przekształcona w Ministerstwo Spraw Wojskowych. Pod zwierzchnictwem Rady Regencyjnej Komisja Wojskowa działała przy Prezydencie Ministrów.

Liczebność

10 kwietnia 1917 r. do dyspozycji niemieckich władz okupacyjnych przekazany został Polski Korpus Posiłkowy, liczący prawie 21 tysięcy żołnierzy. Sprowokowany przez Józefa Piłsudskiego kryzys przysięgowy 9 lipca 1917 spowodował internowanie pochodzących z Królestwa 15 000 legionistów oraz odesłanie 3 000 pochodzących z Galicji na front włoski. Pozostałości Polskiego Korpusu Posiłkowego - głównie II Brygada - po złożeniu przysięgi zostały przekazane dowództwu austro-węgierskiemu. Po kryzysie przysięgowym Polska Siła Zbrojna liczyła 2 775 żołnierzy. Do 19 października 1918 liczba ta zwiększyła się do 9 000.

Naczelny Komitet Narodowy – powstały 16 sierpnia 1914 w Krakowie, w wyniku porozumienia polskich środowisk konserwatywnych i demokratycznych. W założeniu miał być najwyższą władzą wojskową, polityczną i skarbową dla Polaków zamieszkujących Galicję. Na jego czele stanął Juliusz Leo. Kolejni prezesi: Władysław Leopold Jaworski, Leon Biliński.
Dziennik Praw Królestwa Polskiego (Dz.Pr.K.P.) – dziennik urzędowy ustanowiony art. 21 dekretu Rady Regencyjnej o tymczasowej organizacji Władz Naczelnych w Królestwie Polskiem (Dz.Pr.K.P. Nr 1 poz. 1). Odpowiedzialny za wydawanie tego dziennika był Minister Sprawiedliwości, zaś ustawy zatwierdzone przez Radę Regencyjną i dekrety Rady Regencyjnej obowiązywały z chwilą ogłoszenia ich w tymże dzienniku (o ile w samym dekrecie nie określono innej daty).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)