Polska broń pancerna na froncie wschodnim

T-34/76 czołg podstawowy 1 pułku czołgów

Polska broń pancerna na froncie wschodnim – jeden z podstawowych rodzajów wojsk w ludowym Wojsku Polskim.

W dniu zakończenia wojny Wojsko Polskie na froncie wschodnim dysponowało: jednym korpusem pancernym, dwiema samodzielnymi brygadami pancernymi i dwoma pułkami czołgów ciężkich. Ponadto w skład broni pancernej wchodziły dwa samodzielne pułki artylerii pancernej i dywizjony artylerii pancernej dywizji piechoty.

W stadium formowania było też kilkanaście innych jednostek pancernych. Z uwagi na koniec wojny udziału w walkach nie wzięły.

Bitwa pod Studziankami - w dniach 9 sierpnia - 16 sierpnia 1944 pod wsią Studzianki (obecnie Studzianki Pancerne), rozpoczęła się bitwa 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte i oddziałów 8 Armii Gwardyjskiej z elementami dwóch niemieckich dywizji pancernych i dywizją grenadierów. Celem Polaków była obrona przyczółka warecko-magnuszewskiego przed niemieckimi oddziałami. Bitwa zakończyła się zwycięstwem sił polsko-radzieckich.
Chełm (ukr., ros. Холм – Chołm) – miasto na prawach powiatu we wschodniej Polsce. Znajduje się na południowy wschód od Lublina, na północ od Zamościa oraz na południe od Białej Podlaskiej, w odległości 25 km od granicy z Ukrainą. Leży nad rzeką Uherką, lewym dopływem Bugu.

1 Pułk Czołgów

Krzyż Lenino (awers)

Początkiem polskiej broni pancernej na froncie wschodnim było sformowanie w ramach 1 DP w maju 1943 w rejonie Sielc 1 pułku czołgów średnich.

Do walki jako pierwszy wszedł 1 Pułk Czołgów, pod dowództwem ppłk. Wojnowskiego. Występował on w składzie: kompania dowodzenia, trzy kompanie czołgów T-34 i jedna czołgów lekkich T-70, kompania fizylierów, kompania rusznic przeciwpancernych i kompania techniczna. Razem liczył: 32 czołgi T-34, 7 czołgów T-70, 3 samochody pancerne i ok. 600 żołnierzy.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.
Żabin (niem. Groß Sabin) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim, w gminie Wierzchowo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa koszalińskiego. W roku 2007 wieś liczyła 604 mieszkańców.

Od 12 do 14 października 1943 pułk wspierał atak 1 DP w jej boju pod Lenino. Nie był to udany debiut, przede wszystkim ze względu na niezmiernie trudną przeprawę przez dolinę rzeki Mierei. Znaczna część czołgów utknęła w bagnach, pozostałe włączały się do walki drobnymi grupami. Na pierwszą linię dotarło jedynie 16 czołgów. Pułk pod Lenino poniósł pod Lenino straty rzędu 40% swojego stanu.

Wejherowo (kaszb. Wejrowò lub Nowé Miasto, niem. Neustadt in Westpreussen, dawniej Weihersfrey), to miasto i gmina w województwie pomorskim, położone na pograniczu Pojezierza Kaszubskiego i Pradoliny Redy–Łeby, nad rzeką Redą. Stanowi element Małego Trójmiasta Kaszubskiego, jest również częścią aglomeracji gdańskiej. Siedziba powiatu wejherowskiego i gminy Wejherowo. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego, obszar bezpośrednio przylegający do niego tworzy gminę wiejską. Jako jedna z gmin wchodzi w skład Komunalnego Związku Gmin "Dolina Redy i Chylonki".
Atak - etap działań taktycznych wojsk lądowych, lotnictwa i marynarki wojennej, polegający na gwałtownym uderzeniu na przeciwnika i szybkim, połączonym z umiejętnym manewrem i ogniem, posuwaniu się w głąb jego ugrupowania.

Po bitwie zastał wycofany do rejon formowania 1 Korpusu i wszedł ponownie w podporządkowanie 1 BPanc.

Osobne artykuły: 1 Warszawski Pułk Czołgów i Bitwa pod Lenino.

1 Brygada Pancerna

Już w sierpniu 1943 zapoczątkowano tworzenie brygady pancernej . Ostatecznie przyjęła ona nazwę 1 Warszawskiej Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. Brygada składała się z 1 i 2 pułku czołgów, 13 pułku artylerii pancernej i batalionu piechoty zmotoryzowanej. W sumie liczyła 71 czołgów T-34, 14 czołgów T-70, 21 dział SU-85, 11 samochodów pancernych. W ciągu całej kampanii brygada wykonywała w zasadzie zadania bezpośredniego wsparcia piechoty.

Łaba (czes. Labe, niem. Elbe), rzeka w Czechach i Niemczech o długości 1165 km (370 km w Czechach) i powierzchni dorzecza 144 055 km² (w Czechach 51 394 km²).
16 Dnowsko-Łużycka Brygada Pancerna (ros. 16 oтдельная Дновско–Лужыцкая Краснознаменная oтдельная танковая бригада) - wielka jednostka pancerna Armii Czerwonej w dniu 5 lutego 1945 r. włączona w skład Wojska Polskiego.

9 sierpnia 1944 brygada zapoczątkowała szlak bojowy. Przeprawiła się promami przez Wisłę, na przyczółek warecko-magnuszewski i do 18 sierpnia brała udział w walkach sowieckiej 8 Armii, najpierw o utrzymanie, a później o pogłębienie przyczółka. Walkę na przyczółku zakończyła zdobyciem Studzianek.

Osobny artykuł: Bitwa pod Studziankami.

Pomnik upamiętniający walki na Wale Pomorskim

Po 18 sierpnia 1944 brygada przeszła gruntowną reorganizację. Przyjęła system batalionowy i odtąd etatowo składała się z trzech batalionów czołgów po dwie kompanie oraz batalionu piechoty zmotoryzowanej z baterią armat 45 mm. Po 12 września stan etatowy brygady wynosił 65 czołgów T-34 i 1416 żołnierzy.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.
Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).

5 września brygada powróciła do 1 Armii WP na prawy brzeg Wisły, a od 14 września do końca października wspierała 1 DP w walkach o wyzwolenie Pragi i w bojach pod Żeraniem i Jabłonną. Od 15 do 18 stycznia 1945 brygada uderzyła z przyczółka magnuszewskiego i atakowała lewym brzegiem Wisły. 17 stycznia opanowała Piaseczno, a później Włochy.

Odwód - wydzielone siły i środki pozostające w dyspozycji dowódcy nie zaangażowane początkowo w walce. Odwód tworzy się i zachowuje na wypadek konieczności wykonywania działań nieprzewidzianych, które mogą wyniknąć dopiero w toku działań bojowych, bądź w celu użycia go w momencie działań rozstrzygających. Jest elementem ugrupowania bojowego.
Wał Pomorski (niem. Die Pommernstellung) – poprawniej nazywany Pozycją Pomorską, był linią fortyfikacji niemieckich wybudowanych w latach 1932-1937 i rozbudowanych w latach 1938-1939 i 1944-1945 na ówczesnej wschodniej granicy Niemiec w rejonie Pojezierza Zachodniopomorskiego. Całkowita długość pozycji w roku 1937 wyniosła ok. 235 km.

19 stycznia została podporządkowana sowieckiej 47 Armii i w jej składzie uczestniczyła w bojach o wyzwolenie Bydgoszczy. 29 stycznia ponownie wróciła pod rozkazy dowódcy 1 Armii WP.

W walkach o przełamanie Wału Pomorskiego osłaniała prawe skrzydła 1 Armii. Do początku marca brygada, wzmocniona 13 papanc i wspierana przez pododdziały 4 pułku czołgów ciężkich, toczyła ciężkie boje pod Żabinem i Borujskiem oraz w pościgu na Wierzchowo.

8 marca brygada przeszła na Wybrzeże jako wzmocnienie sowieckiej 1 Armii Pancernej. W czasie przemarszu została uzupełniona o 25 czołgów i od 12 marca walczyła pod Wejherowem, Redą w Gdańsku i Gdyni.

1 Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte – jednostka pancerna ludowego Wojska Polskiego sformowana na bazie 1 pułku czołgów w obozie bieloomuckim pod Sielcami na mocy rozkazu dowódcy 1 Korpusu PSZ w ZSRR nr 1 z 19 sierpnia 1943 r.
Ludowe Wojsko Polskie (LWP) – nieoficjalna nazwa używana dla określenia części Wojska Polskiego utworzonej podczas II wojny światowej w latach 1943–1944 na terytorium ZSRR, a następnie wywodzących się z niej sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 1944–1952 i Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1952–1989.

Ten okres walk brygady trwał do 7 kwietnia 1945. w momencie zakończenia walk na Oksywiu posiadała 7 sprawnych czołgów.

Z uszkodzonych na Wale Pomorskim czołgów i wracających ze szpitali czołgistów zorganizowano jedną kompanię czołgów średnich, którą 17 kwietnia podporządkowano 4 pczc. Kompania przeszła szlak bojowy wspólnie z pułkiem i zakończyła go nad Łabą 5 maja 1945.

W czasie działań zbrojnych na froncie wschodnim brygada straciła 118 czołgów, a w poległych i rannych około tysiąca żołnierzy.

Wierzchowo (niem. Virchow) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim, siedziba gminy Wierzchowo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa koszalińskiego. W roku 2007 wieś liczyła 1541 mieszkańców. Największa miejscowość gminy.
Pościg (ang. pursuit) - jest formą natarcia i ma na celu uchwycenie terenu, odcięcie lub pokonanie wycofujących się wojsk przeciwnika. Może on być efektem pomyślnego rozwijania powodzenia, gdy przeciwnik utracił zdolność skutecznego stawiania oporu.

Osobny artykuł: 1 Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)