Polski Związek Alpinizmu - Polski Serwis Naukowy

Betlejemka

Polski Związek Alpinizmu (PZA) – organizacja skupiająca kluby górskie, wspinaczkowe i jaskiniowe w Polsce. Ma ona strukturę federacji (jej członkami są tylko kluby).

Prezesem PZA jest Janusz Onyszkiewicz (od 2001, pełni funkcję trzecią kadencję). PZA zrzesza 70 podmiotów, w tym 47 klubów powierzchniowych oraz 23 kluby i sekcje jaskiniowe o łącznej liczbie ok. 5300 osób. PZA jest członkiem międzynarodowych organizacji alpinistycznych (np. UIAA) oraz speleologicznych (UIS), a także reprezentantem alpinizmu polskiego w stosunkach z zagranicznymi i międzynarodowymi organizacjami alpinistycznymi.

Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.

Piotr Morawski (ur. 27 grudnia 1976, zm. 8 kwietnia 2009 w Nepalu) – polski himalaista, zdobywca 6 ośmiotysięczników, doktor nauk chemicznych i adiunkt na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej. Jako pierwszy człowiek zdobył w 2005 r. zimą Sziszapangmę, 14. szczyt świata.

PZA zarządza także Centralnym Ośrodkiem Szkolenia PZA "Betlejemka", położonym na Hali Gąsienicowej w Tatrach na wysokości 1510 m n.p.m. i letnią bazą namiotową na Szałasiskach (Morskie Oko) oraz Polanie Rogoźniczańskiej (poniżej wylotu dolin Kościeliskiej i Chochołowskiej). Baza Rąbaniska została zlikwidowana.

Organizacja (gr. - uporządkowanie) to celowa grupa społeczna, która funkcjonuje według pewnych reguł i zasad, współpracująca ze sobą - by osiągnąć określony cel. Istotą organizacji jest świadomość zasad, reguł, misji, celów oraz synergia (dopasowanie, wspomaganie działań innych).

Dolina Chochołowska – najdłuższa i największa dolina w polskich Tatrach, znajdująca się na zachodnim skraju polskich Tatr Zachodnich. Zajmuje obszar ponad 35 km² i ma długość ok. 10 km. Jest doliną walną. Administracyjnie leży na terenie wsi Witów.

W ściśle prawnym sensie PZA to związek sportowy działający w dziedzinie najszerzej rozumianego sportu alpinizm. Do jego zadań należą m.in. działalność szkoleniowa, edukacyjna i popularyzatorska, koordynacja wypraw, organizacja współzawodnictwa na terenie Polski i reprezentacja Polski w ramach współzawodnictwa międzynarodowego. PZA odpowiada również za nadawanie uprawnień wspinaczkowych i własnych uprawnień szkoleniowych.

Taternik – magazyn informacyjny Polskiego Związku Alpinizmu, wydawany od 1907 roku. Od 2008 r. ukazuje się jako kwartalnik zarówno w wersji drukowanej jak i elektronicznej, jako plik PDF.

Józef Nyka (ur. 5 grudnia 1924 w Łysininie k. Żnina) – alpinista, taternik, popularyzator alpinizmu i turystyki górskiej, autor wielu przewodników turystycznych po polskich górach. Ma na koncie szereg najwyższej klasy przejść dróg i pierwszych przejść w Tatrach oraz w Dolomitach. Członek honorowy prestiżowych międzynarodowych organizacji alpinistycznych i górskich, między innymi Polskiego Związku Alpinizmu.

PZA ukonstytuował się w roku 1974 z Klubu Wysokogórskiego (którego poszczególne koła regionalne stały się samodzielnymi klubami zrzeszonymi w PZA) oraz kilku mniejszych klubów, w tym PKG oraz nowo powstających akademickich klubów wspinaczkowych. W sensie tradycji jest spadkobiercą zwłaszcza Klubu Wysokogórskiego (który m.in. już wcześniej reprezentował Polskę w UIAA).

Witold Henryk Paryski (ur. 10 września 1909 w Pittsburgh w stanie Pensylwania, USA, zm. 16 grudnia 2000 r. w Zakopanem) – krajoznawca, taternik, przewodnik tatrzański i ratownik TOPR-u, alpinista, działacz ochrony przyrody, absolwent medycyny, autor wielu prac o Tatrach i Podtatrzu. Autor przewodnika taternickiego Tatry Wysokie oraz (razem z żoną Zofią Radwańską-Paryską) Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej.

Bolesław Chwaściński (ur. 6 września 1909 r. w Warszawie, zm. 25 grudnia 1992 r. w Warszawie) – polski inżynier specjalista z dziedziny budowy dróg i mostów, lotnik, taternik, alpinista, pisarz, wykładowca Politechniki Warszawskiej.

PZA wydaje magazyn informacyjny "Taternik" (ukazujący się od 1907 r. – obecnie kwartalnik) oraz pomniejsze biuletyny.

Władze PZA

Prezesami PZA byli (wybierani na 3-letnie kadencje przez Walne Zjazdy Delegatów):

Andrzej Paczkowski (1974–1995)

Leszek Cichy (1995–1999)

Janusz Onyszkiewicz (od 2001)

Wiceprezesem związku był m.in. Piotr Morawski.

Zobacz też

Lista klubów zrzeszonych w PZA (zamieszczone na stronie PZA)

Sto lat na jednej linie..., Historia PZA i poprzedzających go organizacji wysokogórskich w Polsce (artykuł Józefa Nyki z Taternika 1-2/2003, zamieszczony na stronie PZA)

Bibliografia

Józef Nyka: Walny Zjazd Klubu Wysokogórskiego, Taternik nr 2, 1974, s. 57-59

Bolesław Chwaściński: W stulecie naszej organizacji, Taternik nr 2, 1974, s. 49-56

Józef Nyka: Sto lat na jednej linie – historia PZA, Taternik nr 1-2, 2003

Zofia i Witold H. Paryscy: Wielka encyklopedia tatrzańska, Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995, 2004 (s. 946, hasło tytułowe)

Janusz Adam Onyszkiewicz (ur. 18 grudnia 1937 we Lwowie) – polski polityk, matematyk, alpinista i speleolog, dwukrotny minister obrony narodowej (w latach 1992–1993 i 1997–2000), poseł na Sejm X, I, II i III kadencji, od 2004 do 2009 poseł do Parlamentu Europejskiego (do 2007 wiceprzewodniczący PE, a od 2007 wiceprzewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych PE).

Taternik, taterniczka – człowiek uprawiający taternictwo, czyli wspinaczkę górską uprawianą w Tatrach. Dawniej taternikami nazywano turystów udających się na wycieczki w Tatry, obecnie terminem tym określa się osoby, które zajmują się wyłącznie zaawansowaną wspinaczkę górską. Termin nie ma odpowiednika w innych językach: słowackim, węgierskim ani niemieckim.

Linki zewnętrzne

Oficjalny serwis Polskiego Związku Alpinizmu