Polskie Radio - Polski Serwis Naukowy

Polskie Radio SA (PR SA) – jednoosobowa spółka akcyjna Skarbu Państwa z siedzibą w Warszawie, której celem działalności jest wypełnianie zadań radiofonii publicznej w Polsce.

Zadaniem Polskiego Radia jest nadawanie audycji radiowych o zasięgu ogólnokrajowym i międzynarodowym. Funkcjonuje także 17 spółek regionalnych Polskiego Radia, które nie są podległe Polskiemu Radiu SA.

Historia Polskiego Radia

Okres międzywojenny

Zasięg rozgłośni Polskiego Radia 31 sierpnia 1939 roku

Osobny artykuł: Historia radiofonii w Polsce.

Pierwszy program radiowy został wyemitowany 1 lutego 1925 ze stacji nadawczej Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego, na fali 385 metrów w Warszawie. Był to próbny program i zarazem eksperyment techniczny, który poprzedził powstanie 18 sierpnia 1925 r. "Polskiego Radia" Spółki z Ograniczoną Odpowiedzialnością. Jej założycielami byli Zygmunt Chamiec i Tadeusz Sułowski. Spółka posiadała monopolistyczną koncesję na nadawanie programu na obszarze całego kraju.

Raszyn – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, w gminie Raszyn, na Równinie Mazowieckiej. Jest siedzibą gminy Raszyn. Miejscowość wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej
Audytorium 17 – porozumienie radiowe koordynujące działalność lokalnych stacji Polskiego Radia. 17 rozgłośni w ramach porozumienia wymienia się audycjami, reportażami i materiałmi realizowanymi we własnymi zakresie. Audytorium 17 reprezentuje także oddziały Polskiego Radia przed domami brokerskimi (oferuje im czas reklamowy).

Halo, halo Polskie Radio Warszawa, fale 480 – takimi słowami "Polskie Radio" rozpoczęło regularną emisję 18 kwietnia 1926. W 1927 roku Polskie Radio pierwsze w świecie zainaugurowało międzynarodową wymianę programów. W 1929 r. przyznano Polskiemu Radiu nową koncesję. W maju 1931 powstała silna jak na tamte czasy stacja nadawcza w Raszynie (o mocy 120 kW), która pokrywała swoim zasięgiem około 90% powierzchni ówczesnej Polski.

Informacyjna Agencja Radiowa (IAR) – agencja prasowa funkcjonująca od 1992 roku przy Polskim Radiu; oprócz informacji depeszowych oferuje także serwisy dźwiękowe; korzysta z sieci reporterów lokalnych stacji publicznych, korespondentów zagranicznych Polskiego Radia i zespołu redakcyjnego w Warszawie. Serwisy depeszowe IAR udostępnia przez satelitę oraz Internet. Głównymi klientami agencji są lokalne rozgłośnie radiowe, portale internetowe i serwisy teletekstowe.
Aleksander Zelwerowicz (ur. 14 sierpnia 1877 w Lublinie, zm. 18 czerwca 1955 w Warszawie) – polski aktor, reżyser, dyrektor teatru, pedagog, mąż reżyserki Krystyny Severin-Zelwerowicz.

Ogółem Polskie Radio zatrudniało w 1939 roku około 1200 pracowników w całej Polsce. Majątek firmy wg bilansu na dzień 1 kwietnia 1939 wynosił ponad 23 mln zł. Roczne wpływy Polskiego Radia dochodziły do ponad 20 mln złotych z czego w większości z opłat abonamentowych. Ilość abonentów szacowano w latach 1935-1939 na 1 100 000.

Eksperyment (łac. experimentum - doświadczenie, badanie) – w naukach przyrodniczych i społecznych zbiór działań wzbudzających w obiektach materialnych określone reakcje i zjawiska w warunkach pozwalających kontrolować wszelkie istotne czynniki, które poddaje się dokładnej obserwacji.
Jednoosobowa spółka skarbu państwa – spółka utworzona w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego, której dokonuje Minister Skarbu Państwa na wniosek organu założycielskiego, dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, rady pracowniczej lub z własnej inicjatywy.

Polskie stacje radiowe – stan na 31 sierpnia 1939

Wóz transmisyjny używany w PR od roku 1939

Zasięg przy odbiorze na odbiorniku kryształkowym w dzień.

W okresie międzywojennym odbywała się intensywna radiofonizacja kraju, rozpoczęła się produkcja polskich odbiorników radiowych. Program radiowy reprezentował nowoczesny i bardzo wysoki poziom artystyczny. Radio przyciągało wielkie umysły i wielkie talenty: pisarzy, dyrygentów, aktorów. Jego pracownikami i współpracownikami byli Jan Parandowski, Zenon Kosidowski, Jerzy Szaniawski, Jarosław Iwaszkiewicz, Maria Dąbrowska, Maria Kuncewiczowa, Grzegorz Fitelberg, Zdzisław Górzyński, Władysław Szpilman, Stefan Jaracz, Aleksander Zelwerowicz.

Polskie Radio Program I (Jedynka, potocznie Warszawa I, oficjalny skrót PR1) – ogólnopolska, całodobowa, publiczna polska stacja radiowa, będąca częścią spółki akcyjnej Polskie Radio S.A. 18 kwietnia 1926 roku rozpoczęto regularną emisję programu.
Polskie Towarzystwo Radiotechniczne (PTR) – przedsiębiorstwo (spółka akcyjna), powstałe w roku 1923 przez połączenie spółek Farad i Radjopol (pierwszym dyrektorem został Józef Adam Plebański). Zajmowało się konstruowaniem i wytwarzaniem sprzętu radiotechnicznego (nadawczo-odbiorczych stacji radiotelegraficznych, lamp elektronowych, odbiorników radiowych).

II wojna światowa

6 września 1939 została zniszczona radiostacja w Raszynie, ale 7 września odezwała się Warszawa II, uruchomiona na rozkaz dowódcy obrony Warszawy gen. Waleriana Czumy i cywilnego komendanta stolicy prezydenta Stefana Starzyńskiego. Kierował nią dyrektor muzyczny PR Edmund Rudnicki. Warszawa II nadawała słynne przemówienia Stefana Starzyńskiego, przekazywała wiadomości ze świata, informacje o tym, co dzieje się w stolicy, ogłaszała alarmy lotnicze.

Październik – dziesiąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Jest najdłuższym miesiącem w roku kalendarzowym, ponieważ wypada wtedy zmiana z czasu letniego na zimowy (jest dłuższy o jedną godzinę od pozostałych 31-dniowych miesięcy). Nazwa miesiąca (wg Brücknera) (dawniej również paździerzec) pochodzi od słowa paździerze oznaczającego "odpadki od lnu lub konopi". Obok tego funkcjonowały również nazwy: paździerzec, paździerzeń, pościernik, a także winnik (por. starogermańska nazwa miesiąca Weinmond).
Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej, od 2009 prymas senior Polski. Kawaler Orderu Orła Białego.

30 września władze niemieckie przejęły rozgłośnię, nakazały konfiskatę odbiorników i pod groźbą śmierci zakazały Polakom słuchania radia.

1 października 1939 Polskie Radio przeszło do konspiracji.

Okres powojenny

Magnetofony wykorzystywane w PR od roku 1949

Wóz transmisyjny PR w latach 60. XX w

Powojenne dzieje Polskiego Radia rozpoczęła działalność prowizorycznej rozgłośni tzw. "Pszczółki", nadającej najpierw z bocznicy kolejowej w Lublinie, potem przewiezionej do Parku Praskiego w Warszawie.

20 listopada 1944 na mocy dekretu PKWN Polskie Radio przekształcone zostało w przedsiębiorstwo państwowe. Pierwsze powojenne miesiące i lata to okres odbudowy zniszczonych rozgłośni i uruchamianie nowych na Ziemiach Zachodnich.

Walerian Czuma (ur. 24 grudnia 1890 w Niepołomicach, zm. 7 kwietnia 1962 w Penley Anglia), generał brygady Wojska Polskiego, komendant Straży Granicznej, działacz społeczny, dowódca obrony Warszawy we wrześniu 1939.
Magnetofon – urządzenie do wielokrotnego zapisywania i odtwarzania dźwięku na taśmie magnetycznej (urządzenia zapisujące inne sygnały analogowe na taśmie magnetycznej nazywa się zazwyczaj rejestratorami magnetycznymi).

W 1946 r. zapadła decyzja o odbudowie radiostacji Warszawa II (moc 10 kW).

W 1948 r. Polskie Radio zostało przekształcone w Centralny Urząd Radiofonii, a następnie Komitet ds. Radiofonii "Polskie Radio"; jako centralny organ administracji państwowej podlegało prezesowi Rady Ministrów.

Od 3 października 1949 na antenie nadawane były dwa programy ogólnopolskie.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Polskie Radio dla Zagranicy (ang. Polish Radio External Service, oficjalny skrót: PR DZ, do stycznia 2007 roku pod nazwą Radio Polonia) – program V Polskiego Radia przeznaczony dla zagranicy.

W latach 50. Polskie Radio przeżywało okres intensywnego rozwoju programowego i technicznego.

1 listopada 1957 powstało Studio Eksperymentalne – jedna z nielicznych na świecie pracowni dźwięku, muzyki elektronicznej, pracująca dla kompozytorów, radia, telewizji i filmu.

1 marca 1958 pojawił się Program III, odbierany początkowo tylko w Warszawie; od 1962 r. stał się programem ogólnopolskim. "Trójka" zaproponowała nieco inny model radia niż dwa dotychczasowe kanały, a jej adresatami stali się przede wszystkim studenci i młoda inteligencja.

Zdzisław Górzyński, właściwie Zdzisław Grunberg (ur. 23 września lub 25 września 1895 w Krakowie zm. 22 listopada 1977 w Warszawie) – polski dyrygent.
Maria Kuncewiczowa z domu Szczepańska (ur. 30 października 1895 w Samarze, zm. 15 lipca 1989 w Lublinie) – polska pisarka. Studiowała literaturę i muzykę w Krakowie, Warszawie i Paryżu. Publikowała m.in. na łamach tygodnika Bluszcz. Debiutowała w 1926 szkicem historycznym Tseu-Hi, władczyni bokserów. W 1938 została laureatką Złotego Wawrzynu Polskiej Akademii Literatury. Po 1939 mieszkała we Francji, Anglii i USA. Ostatnie lata spędziła w Kazimierzu nad Wisłą, gdzie też została pochowana. Laureatka licznych nagród. W 1989 roku Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej przyznał jej tytuł doktora honoris causa. Jej najbardziej znane dzieło to Cudzoziemka. Kuncewiczowa opracowała też antologie polskiej literatury współczesnej w języku angielskim: The Modern Polish Prose (1945) i The Modern Polish Mind (1962). W Kazimierzu Dolnym mieści się dom, który zamieszkiwała Maria Kuncewiczowa zwany Kuncewiczówką.

W lipcu 1961 nadano pierwszą próbną audycję stereofoniczną.

Lata 60. przyniosły istotne zmiany w sferze programowej – nastąpił rozwój powieści radiowej, nowoczesnych w formie audycji dla młodzieży oraz reportażu literackiego. W styczniu 1966 wprowadzono programy nocne (muzyka, serwis informacyjny itd.), a w 1973 r. programy całodobowe.

W 1974 r. został postawiony 646-metrowy maszt i nadajnik o mocy 2000 kW w Konstantynowie koło Gąbina, najwyższy na świecie. Dzięki niemu wzrósł znacznie zasięg Programu I. Polskiego Radia można było słuchać nie tylko w całej Europie, lecz także w Afryce Północnej i na Wschodzie oraz na ogromnym obszarze ówczesnego Związku Radzieckiego.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z Konstytucją, najwyższy przedstawiciel polskich władz, gwarant ciągłości władzy państwowej, najwyższy organ państwa w zakresie władzy wykonawczej, czuwa nad przestrzeganiem postanowień i przepisów Konstytucji, zwierzchnik Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Maszt radiowy w Konstantynowie – maszt radiowy nadajnika długofalowego, Programu I Polskiego Radia, znany również jako Maszt w Gąbinie, Warszawska Radiostacja Centralna w Gąbinie, Radiofoniczny Ośrodek Nadawczy w Konstantynowie i Radiowe Centrum Nadawcze w Konstantynowie. Licząc ponad 646 metrów wysokości był najwyższą konstrukcją na świecie w latach 1974–1991, tj. do chwili jego zawalenia. Nigdzie na świecie nie wzniesiono wyższej budowli aż do 19 maja 2008, kiedy to rekord ten został pobity przez Burdż Chalifa.

W latach 70. pojawiły się audycje nadawane na żywo: "Lato z Radiem" (od 1971 r.), "Sygnały Dnia" (od 1973 r.), "Cztery Pory Roku". Słuchacze doskonale znali dziennikarzy prowadzących te bloki programowe: Sławomira Szofa, Tadeusza Sznuka, Tadeusza Cichomskiego, Lesława Nowaka, Antoniego Mielniczuka i wielu innych.

2 stycznia 1976 rozpoczęto nadawanie Programu IV – programu o charakterze edukacyjnym.

Audycja radiowa (łac. auditio = "słuchanie", "plotka") – jednostka, samodzielny odcinek programu radiowego. Może to być audycja muzyczna, słowno-muzyczna, słowna.
Grzegorz Fitelberg (ur. 18 października 1879 w polsko-żydowskiej rodzinie w Dyneburgu (Daugavpils) na Łotwie, zm. 10 czerwca 1953 w Katowicach) – polski dyrygent i kompozytor.

W sierpniu 1991 runął Maszt radiowy w Konstantynowie. Jego funkcje przejęła rozgłośnia w Raszynie (zmodernizowana w 1992 roku).

29 grudnia 1992 Sejm uchwalił „Ustawę o radiofonii i telewizji”: zdecydowano o podziale Państwowej Jednostki Organizacyjnej „Polskie Radio i Telewizja" na dziewiętnaście niezależnych spółek:

Telewizja Polska SA

Polskie Radio SA nadające programy ogólnopolskie (dokładnie 4 programy ogólnopolskie i program dla zagranicy)

17 spółek regionalnych Polskiego Radia

Konsekwencją Ustawy było powstanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

Jerzy Szaniawski (ur. 10 lutego 1886 w Zegrzynku, zm. 16 marca 1970 w Warszawie) – polski dramaturg, felietonista i pisarz, członek Polskiej Akademii Literatury. Sławę przyniosła mu seria opowiadań o profesorze Tutce.
Aleksander Kwaśniewski (ur. 15 listopada 1954 w Białogardzie) – polski polityk, z zawodu dziennikarz. Od 23 grudnia 1995 do 23 grudnia 2005 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.

31 grudnia 1993 Polskie Radio uzyskało status spółki akcyjnej Skarbu Państwa: do rejestru handlowego w Sądzie Rejonowym dla miasta stołecznego Warszawy wpisano Spółkę Skarbu Państwa „Polskie Radio SA”. Przestała istnieć Państwowa Jednostka Organizacyjna „Polskie Radio i Telewizja”.

W roku 1994 rozpoczęła działalność Informacyjna Agencja Radiowa (IAR), Centrum Kultury Ludowej przy Programie II PR SA oraz (w październiku) Polskie Radio Bis – spadkobierca Programu IV. W tym samym roku Polskie Radio SA stało się członkiem Europejskiej Unii Radiowej (EBU).

Radio dla Ciebie (w skrócie RDC) – regionalna rozgłośnia radiowa Polskiego Radia, nadająca na terenie Warszawy i województwa mazowieckiego, słyszalna jest również na części obszarów województw sąsiednich (podlaskiego, lubelskiego, kujawsko-pomorskiego, łódzkiego). Nadaje również w Internecie. Studio mieści się w Warszawie przy ul. Myśliwieckiej 3/5/7.
Tadeusz Sznuk (ur. 16 lipca 1943 w Kielcach) - dziennikarz radiowy i telewizyjny, prezenter telewizyjny, komentator pokazów lotniczych, pilot samolotów i helikopterów.

4 września 1999 zostało oddane do użytku Radiowe Centrum Nadawcze w Solcu Kujawskim (aparatura nadawcza zapewnia moc 1000 kW). W uroczystości otwarcia wzięło udział wielu gości, w tym m.in. Aleksander Kwaśniewski – prezydent RP oraz kardynał Józef Glemp – prymas Polski.

3 lipca 2001 powołano Audytorium 17 – spółkę, której udziałowcami jest 17 Rozgłośni Regionalnych Polskiego Radia.

Informacyjna Agencja Radiowa (IAR) – największa na polskim rynku mediów elektronicznych agencja informacyjna. Funkcjonuje przy Polskim Radiu od lata 1992 roku. W latach 1993-1994 IAR działała jako Radio-Info – pierwsze w Polsce radio informacyjne całkowicie na żywo, bez muzyki.
Maria Dąbrowska, de domo Szumska (ur. 6 października 1889 w Russowie pod Kaliszem, zm. 19 maja 1965 w Warszawie) – powieściopisarka, eseistka, dramatopisarka, tłumaczka literatury duńskiej, angielskiej i rosyjskiej. Jedna z ważniejszych polskich powieściopisarek XX wieku, autorka tetralogii powieściowej pt. Noce i dnie.

W 2005 Polskie Radio zostało uhonorowane Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy.

26 maja 2008 Polskie Radio Bis przekształcono w Polskie Radio Euro by po ponad dwóch latach, 2 sierpnia 2010 powrócić do pierwszej nazwy Polskie Radio Program IV.

30 lipca 2009 roku o godzinie 18:00 wyłączono nadajnik w Raszynie nadający Radio Parlament na częstotliwości 198 kHz ze względów finansowych Polskiego Radia.

Pod koniec lipca 2010 uruchomiono z okazji 85-lecia stronę internetową moje.polskieradio.pl. W okresie wakacyjnym (stan na 31 lipca 2010) można było obierać 20 z 85 planowanych kanałów tematycznych. Następnie (stan po 2 października 2010) liczba ta zwiększyła się do 40 kanałów.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.
Powstanie, dawniej insurekcja – zbrojne wystąpienie ludności państwa, miasta lub pewnego obszaru, skierowane przeciw dotychczasowej władzy lub władzy okupacyjnej.

18 stycznia 2011 o godzinie 23:00 rozpoczęto regularny przekaz Radia na Wizji.

25 września 2011 odbyło się uroczyste otwarcie nowego studia koncertowego imienia Władysława Szpilmana. Pianista ten związany był z Polskim Radiem od 1935 roku. Był ostatnią osobą, która przed wojną grała na żywo w Polskim Radiu – ostatni koncert odbył się 23 września 1939.

27 grudnia 2011 kanał internetowy Polskie Radio 24 obchodził swoje pierwsze urodziny. Według ówczesnych danych, wśród wszystkich kanałów znajdujących się w serwisie moje.polskieradio.pl, Polskie Radio 24 zajmowało piąte miejsce pod względem słuchalności, tuż za głównymi antenami Polskiego Radia.

Polskie Radio Program II – (Dwójka, potocznie Warszawa II, oficjalny skrót PR2) – ogólnopolska, całodobowa, publiczna polska stacja radiowa, będąca częścią spółki akcyjnej Polskie Radio S.A. 3 października 1949 roku rozpoczęto regularną emisję programu.
Sygnały Dnia – poranna audycja nadawana od dnia 1 marca 1973 roku w Programie Pierwszym Polskiego Radia. Początkowo nagrywana była na taśmę, jednak szybko zdecydowano się na prowadzenie jej na żywo.

Radio współpracuje z klasami dziennikarskimi XXI Liceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja w Warszawie.

Logo Polskiego Radia

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)