Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL, zwane też PSL mikołajczykowskim) – polska partia polityczna określana jako centroprawicowa, założona 22 sierpnia 1945, powstała z przemianowania Stronnictwa Ludowego "Roch" – organizacji działającej w podziemiu podczas II wojny światowej.

Historia

8 lipca 1945 na po konferencji w Warszawie postanowiono ujawnić struktury SL "Roch" i powołano Tymczasowy Komitet Wykonawczy Stronnictwa Ludowego, który 12 lipca 1945 wyłonił prezydium partii. Prezesem został Wincenty Witos, a pierwszym wiceprezesem Stanisław Mikołajczyk (były premier RP na uchodźstwie). Istniała już jednak inna partia o nazwie "Stronnictwo Ludowe" (tzw. "lubelskie") – organizacja rozłamowa z SL "Roch", skupiająca działaczy ludowych współpracujących z komunistami z PPR. Nie doszło do porozumienia obydwu stronnictw i 22 sierpnia 1945 prezydium Krajowej Rady Narodowej wyraziło zgodę na działalność nowej partii o nazwie "Polskie Stronnictwo Ludowe", do której przeszła większość członków rozłamowego SL. 31 października 1945 zmarł prezes partii Wincenty Witos. W listopadzie 1945 PSL zrzeszało około 200 tys. członków, a w już styczniu 1946 – 540 tys. Podczas obradującego w dniach 19–21 stycznia 1946 w Warszawie Kongresu PSL uchwalono program oraz Statut partii, a także dokonano wyboru nowych władz. Prezesem został Stanisław Mikołajczyk, wiceprezesami Józef Niećko oraz Stanisław Bańczyk (wcześniejszy przywódca "lubelskiego" Stronnictwa Ludowego), a sekretarzem Stanisław Wójcik. W maju 1946 Stronnictwo liczyło już 800 tys. członków. Wokół Polskiego Stronnictwa Ludowego skupiły się wszystkie siły opozycyjne wobec komunistów, którzy obejmowali władzę. Stało się ono głównym przedmiotem ataków z ich strony, gdyż odrzucało dyktaturę proletariatu i kierowniczą rolę partii robotniczej. Program PSL opierał się na założeniach ideologii agraryzmu i propozycji pośredniej formy ustrojowej pomiędzy kapitalizmem a socjalizmem. W maju 1946 opozycyjni wobec Mikołajczyka politycy opuścili partię, tworząc 9 czerwca 1946 PSL "Nowe Wyzwolenie". W referendum ludowym z 30 czerwca 1946 (którego wyniki zostały sfałszowane) PSL wbrew komunistom opowiadało się przeciw likwidacji Senatu. Następnie partia mająca około miliona członków, liczyła na zwycięstwo w wyborach do Sejmu Ustawodawczego w 1947, mając szerokie poparcie społeczne, a także poparcie Kościoła. W czasie kampanii wyborczej została powołana przez władze komunistyczne Państwowa Komisja Bezpieczeństwa, która miała koordynować działania aparatu represji wobec działaczy PSL takich jednostek, jak MBP, LWP, KBW, WOP, UB, MO i ORMO. Około 80 tysięcy działaczy lokalnych zostało aresztowanych, a około 200 zamordowanych. Struktury powiatowe PSL zostały rozwiązane, przez co uniemożliwiano ludowcom wystawianie własnych kandydatów do Sejmu. Ostatecznie partii udało się zarejestrować tylko 577 kandydatów. W wyniku sfałszowanych wyborów PSL uzyskało w Sejmie Ustawodawczym jedynie 28 mandatów na 444 miejsca (w 4,2 tys. z 5,5 tys. komisji brakowało przedstawicieli PSL, w wyniku czego członkowie PPR sporządzali fałszywe protokoły, unieważniane były także listy wyborcze PSL). Po wyborach w partii doszło do kolejnego rozłamu. Działacze opozycyjni wobec Mikołajczyka, który zagrożony aresztowaniem wyemigrował nielegalnie z kraju, utworzyli PSL-Lewicę i przejęli władzę w stronnictwie. 16 listopada 1947 prezesem został Józef Niećko. Pod koniec 1948 partia liczyła jedynie około 30 tys. członków i współpracowała z prokomunistycznym Stronnictwem Ludowym, z którym połączyła się 27 listopada 1949, tworząc nową partię – Zjednoczone Stronnictwo Ludowe. Ugrupowanie to stało się satelicką partią PZPR, a jego pierwszym prezesem został Niećko.