Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół"

Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" w Będzinie

Zarząd i członkowie "Sokoła" kościerskiego ok. 1925 r.

Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" – najstarsze polskie towarzystwo sportowe (gimnastyczne).

Cel i formuła

Celem towarzystwa – zgodnie z ideałami jego twórców – było podtrzymywanie i rozwijanie świadomości narodowej, podnoszenie sprawności fizycznej polskiej młodzieży, popularyzacja sportów letnich i zimowych, wyrabianie tężyzny fizycznych i sił moralnych - wyrażało się to w zawołaniu "W zdrowym ciele zdrowy duch".. Symbolem ruchu był sokół w locie, towarzysto posiadało też własny hymn sokoli.

Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwem Oświęcimia i Zatoru ((niem.) Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; (ukr.) Королівство Галичини і Лодомерії) - państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej obecnie podzielona pomiędzy Polskę i Ukrainę. Nazwę Galicja często uogólnia się z obwodem lwowskim, iwanofrankowskim oraz tarnopolskim na zachodzie Ukrainy.
Towarzystwo Gimnastyczne ,,Sokół’’ w Jarosławiu powstało 20 marca 1889. Celem towarzystwa było podniesienie sprawności fizycznej społeczeństwa polskiego i umacnianie w nim ducha narodowego. Cenzusem było posiadanie obywatelstwa polskiego i być osobą pełnoletnią. W 1892 rozpoczęto starania o budowę własnej siedziby.

Strój

Strój sokoła przypominał mundur i składał się z czapki-krakuski z piórem, żakietu kroju wojskowego z rabatami spiętego pasem, spodni o zwężonych nogawkach wpuszczonych w wysoko sznurowane buty oraz peleryny noszonej na lewym ramieniu.

Historia

Towarzystwo (jego pierwsze gniazdo) zostało założone 7 lutego 1867 we Lwowie, na wzór czeskiego Sokoła (utworzonego przez Mirosława Tyrsza w 1862). Działało ono aktywnie również po odzyskaniu niepodległości i w całym okresie międzywojennym.

Pierwszymi działaczami towarzystwa we Lwowie byli: Klemens Żukotyński, Ludwik Goltental, Jan Żaplachta-Zapałowicz, Józef Milleret, Jan Dobrzański, Antoni Durski, Żegota Krówczyński.

Franciszek Adam Arciszewski (ur. 28 lipca 1890 w Kołomyi, zm. 31 marca 1969 w Londynie) – generał brygady Wojska Polskiego, polityk, poseł na Sejm III kadencji w latach 1930–1935, działacz społeczny.
Klub piłkarski – klub sportowy, którego głównym - i najczęściej jedynym - celem jest udział w rozgrywkach piłkarskich, organizowanych pod egidą konkretnej federacji (krajowej, bądź kontynentalnej - rzadziej światowej) w stosownej kategorii wiekowej, płci i statusie zrzeszonych w nim osób. Obecnie, kluby piłkarskie są najczęściej klubami jednosekcyjnymi (typowo piłkarskimi), choć mogą również stanowić jedną z sekcji klubu wielosekcyjnego (sekcję piłkarską).

Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” we Lwowie – zwane później "Sokołem Macierzą" – przez okres pierwszych 17 lat działało jako jedyne na ziemiach polskich. Jego kolejne gniazda powstawały pierwotnie w Galicji, gdyż to właśnie w tym zaborze Polacy posiadali największą swobodę działania m.in. tak powstało w Jaworznie. Jako pierwsze poza Lwowem, zawiązały się w 1884 gniazda – filie w Tarnowie i Stanisławowie. Rok następny wzbogacił sokolstwo o cztery nowe, ważne placówki: w Przemyślu, Krakowie, Kołomyi i Tarnopolu. Szczególnie ważne okazało się powstanie silnej organizacji sokolej w Krakowie, która zaczęła aktywnie oddziaływać na powstawanie nowych gniazd w Galicji Zachodniej.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Galicja Zachodnia – to określenie używane po 1850 roku (w okresie zaboru austriackiego) dla zachodnich terenów Królestwa Galicji i Lodomerii, w przybliżeniu obszar ten pokrywał się z tą częścią Małopolski, która weszła w skład Galicji. Obejmował on Kraków (formalnie nie należał do Galicji - Wielkie Księstwo Krakowskie, lecz de facto był jej częścią), Białą Krakowską, Tarnów, Rzeszów, Nowy Targ, Jaworzno i Nowy Sącz. Stolicą tego regionu był Kraków.

W 1892 powstała jednolita organizacja pod nazwą „Związek Sokolstwa Polskiego”, którego siedzibą był Lwów. Pierwsze gniazdo w zaborze pruskim Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, zaczęło działać w 1884 r. w Inowrocławiu, a kolejne powstały w 1886 r. w Poznaniu i Bydgoszczy. Tworzono oddziały konne, wioślarskie, kolarskie, sekcje gimnastyczne (prof. Piasecki, dr. Wyrzykowski, Walerian Sikorski). Po 1905 powstają związki w Królestwie Kongresowym, na Kresach, Rosji i Małopolsce. Po Zlocie Grunwaldzkim w Krakowie (1910) zaczęto tworzyć drużyny sokole (wojskowe) i objęto patronatem tworzące się organizacje skautowe.

Bytom (niem. Beuthen in Oberschlesien skrót Beuthen O.S., czes. Bitom, łac. Bithomia, Bethania, śląs. Bytůń) – miasto na prawach powiatu położone w południowej Polsce, w województwie śląskim, na Wyżynie Śląskiej, w centrum konurbacji śląskiej.
Hrabia Jan Aleksander Fredro herbu Bończa (ur. 2 września 1829 – zm. 15 maja 1891 w m.Siemianowice pod Poznaniem) – polski komediopisarz, pamiętnikarz, powstaniec w Wiośnie Ludu.

Wybuch wojny światowej w 1914, spowodował przystąpienie „Sokoła” w Małopolsce do Legionów Polskich. Wydarzenie to zapoczątkowało nową kartę w dziejach organizacji. Skutkiem wojny były znaczne zniszczenia majątku trwałego i znaczne rozbicie organizacji.

Po powstaniu Państwa Polskiego 1918 siedziba Związku „Sokół” została przeniesiona do Warszawy. Charakter organizacji prowadzącej przysposobienie wojskowe był przyczyną bezprzykładnych represji ze strony okupanta w czasie II wojny światowej.

Po wojnie zdelegalizowane przez komunistyczne władze PRL. Cały czas działały natomiast gniazda sokole na emigracji. Ponownie rodzimy "Sokół" odrodził się 10 stycznia 1989 z inicjatywy Jana Młotkowskiego (zarejestrowany w dniu 6 listopada 1989), zrzeszając obecnie ok. 10.000 członków zorganizowanych w 86 gniazdach. Organizacja ta jest członkiem Polskiej Rady Młodzieży.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Towarzystwo "Sokół" dało pośrednio początek wielu polskim klubom piłkarskim, kształtując u młodych osób modę na aktywność fizyczną i prezentując nowe dyscypliny sportu (w tym m.in. coraz popularniejszy na świecie football). Było ono co prawda organizacją dość konserwatywną, preferującą gimnastykę i szermierkę nad piłkę nożną - którą uważało się za rozrywkę "plebsu" - jednak niezadowoleni z takiego podejścia i spragnieni gry na świeżym powietrzu nastoletni sympatycy futbolu (którego skosztowali właśnie na treningach w "Sokole") opuszczali go, zakładając własne drużyny piłkarskie.

Zgierz – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, nad Bzurą, graniczące od południa z Łodzią, wchodzące w skład aglomeracji łódzkiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa łódzkiego. Zgierz uzyskał prawa miejskie przed rokiem 1318 i jest jednym z najstarszych miast w regionie.
Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

To właśnie podczas "II Zlotu Sokoła" - zorganizowanego we Lwowie 14 lipca 1894 - rozegrano pierwszy w dziejach ziem polskich prawdziwy mecz piłkarski (między reprezentacjami Sokoła lwowskiego oraz krakowskiego) i zobaczono premierowego gola (Włodzimierz Chomicki już w 6 minucie spotkania).

Włodzimierz Michał Chomicki (ur. 19 kwietnia 1878 we Lwowie - zm. 12 lipca 1953 w Chocianowie) - strzelec pierwszego oficjalnie protokołowanego gola na ziemiach polskich. Syn lwowskiego urzędnika "kantorowego" Michała Januarego oraz Marii (z domu Urbanik). Prawdopodobnie jedynak. Kształcił się najpierw w jednej ze lwowskich szkół powszechnych (podstawowych), a od 1893 r. we lwowskim seminarium nauczycielskim.
Jan Dobrzański (ur. w 1820 w Czarnej, zm. w 1886 we Lwowie) – polski redaktor i pisarz, dyrektor polskiej sceny teatralnej we Lwowie. Działacz polityczny w okresie Wiosny Ludów, wcielony karnie do armii austriackiej. Do roku 1863 działacz stronnictwa czerwonych w Galicji. Założyciel i kierownik Komitetu Bratniej Pomocy, niosącej pomoc powstańcom styczniowym w roku 1864. Naczelnik Ławy Lwowskiej, współorganizator polskiego Sokoła. Uznawany za jednego z twórców nowoczesnego dziennikarstwa polskiego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)