Polskie Towarzystwo Religioznawcze (PTR) - założona w 1958 roku organizacja skupiająca polskich naukowców zajmujących się religioznawstwem i naukami pokrewnymi. Podstawowym celem stowarzyszenia jest szerzenie i pogłębianie wiedzy w dziedzinie religioznawstwa. Towarzystwo swoją działalność finansuje ze składek członkowskich oraz pomocy finansowej Komitetu Badań Naukowych na działalność wydawniczą i konferencyjną.

PTR realizuje swoje zadania m.in. poprzez:

Historia

Inicjatywę zorganizowania Polskiego Towarzystwa Religioznawczego podjęto 18 czerwca 1957 r. na zebraniu pracowników naukowych zajmujących się zagadnieniami religioznawczymi. W zebraniu tym udział wzięli m.in.: Eugeniusz Kriegelewicz, Jan Legowicz, Witold Łukaszewicz, Mirosław Nowaczyk, Andrzej Nowicki, Adam Szelągowski, Henryk Świątkowski. Pierwszy statut PTR zatwierdzono 24 czerwca 1958 r., a 26 września 1958 r. odbyło się w Warszawie I Walne Zebranie PTR. Towarzystwo początkowo postawiło sobie za cel swojej działalności: rozwijanie wiedzy religioznawczej, prowadzenie i organizowanie badań w zakresie religioznawstwa, rozwijanie działalności wydawniczej, współdziałanie w przygotowaniu wykwalifikowanej kadry naukowo-dydaktycznej oraz współpraca z instytucjami naukowymi podejmującymi w swoich badaniach problematykę religioznawczą.

W latach 1958-65 towarzystwo prowadziło działalność naukową poprzez swój Ośrodek Badań Naukowych, w którego skład wchodziły pracownie: Historii Filozofii i Krytyki Religii, Historii Kościoła, Historii Doktryn Chrześcijańskich, Religioznawstwa Ogólnego oraz Punkt Dokumentacji i Bibliografii Religioznawczej, a także funkcjonujący w latach 1958-60 w Lublinie Punkt Informacyjno-Dokumentacyjny Religioznawstwa Porównawczego. W latach 1966-89 funkcjonowały prężne ośrodki religioznawcze w instytucjonalnych strukturach naukowych i uniwersyteckich takie jak: Zakład Filozofii i Socjologii Religii w IFiS PAN w Warszawie, Zakład Religioznawstwa i Polityki Wyznaniowej w WSNS, przekształcony następnie w Instytut Religioznawstwa ANS w Warszawie, Instytut Religioznawstwa UJ (utworzony w 1974 r.), Podyplomowe Studium Religioznawstwa UW, Katedra Religioznawstwa WAP i wiele Zakładów Filozofii Religii, Socjologii Religii i Zakładów Religioznawstwa w strukturach wyższych uczelni. Towarzystwo w tym okresie, zgodnie ze statutem, koncentruje się na organizacji życia naukowego, upowszechnianiu badań i wiedzy religioznawczej oraz na działalności wydawniczej.

Towarzystwo do 1989 r. było organizatorem i współorganizatorem wielu międzynarodowych i ogólnopolskich konferencji, które były poświęcone m.in. problematyce: definicji religii (1958), metodologicznej i filozoficznej krytyce religii (1958), religioznawstwa w Polsce (1964), religioznawstwa radzieckiego (1967), religioznawstwa w kontekście nauk społecznych (1989 - wspólnie z Międzynarodowym Stowarzyszeniem Historii Religii). W tym czasie PTR m.in. opublikowało: Słownik religioznawców, Euhemer 1967, nr 3; Małą encyklopedię religioznawstwa marksistowskiego, Euhemer 1970, nr 3-4 oraz w ramach serii Rozprawy i materiały PTR: A. Nowicki, Filozofowie o religii, t. 1-2, Warszawa 1960-1963; Z. Poniatowski, Problematyka nauki w piśmiennictwie katolickim, Warszawa 1960; A. Nowicki, Wykłady z historii krytyki religii, Warszawa 1962; S. Matuszewski, Filozofia Filona z Aleksandrii i jej wpływ na wczesne chrześcijaństwo, Warszawa 1962; W. Tyloch, Rękopisy z Qumran nad Morzem Martwym, Warszawa 1963; L. Szczucki, Michał Servet. Wybór pism, Warszawa 1967; Podręcznik religioznawstwa opublikowany w Euhemerze 1986, nr 3-4 oraz Małą encyklopedię religioznawczą, Euhemer 1988 nr 1.

PTR współcześnie

Od 1988 r. (zatwierdzono nowy statut) za czołowe zadanie towarzystwo uznaje szerzenie i pogłębianie wiedzy w dziedzinie religioznawstwa poprzez: prowadzenie działalności wydawniczej, współpracę z innymi instytucjami naukowymi oraz udostępnianie wyników badań naukowych. W 1995 r. XIV Walne Zebranie PTR wprowadziło do statutu drobne modyfikacje będące konsekwencją zmian systemowych zachodzących w Polsce. Na przełomie XX i XXI w. PTR znacznie zaktywizowało swoją działalność naukową. W latach 1990-2001 zorganizowało w wielu ośrodkach akademickich ponad trzydzieści konferencji o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym, m.in. geografia i ekologia religii (Lublin 1991), mniejszości narodowe, etniczne i religijne w procesie transformacji (Wrocław 1992), małżeństwo i rodzina w religiach świata (Gdańsk 1993), wychowanie a religia (Zielona Góra 1993), religia a rynek (Warszawa 1994), religia a ruchy ekofilozoficzne (Olsztyn 1995), idea narodu i państwa w religiach i kościołach narodów słowiańskich (Rzeszów 1996), nowe ruchy religijne (Zielona Góra 1997), religie i religijność Europy Wschodu i Zachodu (Poznań 1998), tożsamość europejska (Rzeszów 1999), pamięć dla przyszłości (Tyczyn 2000), człowiek i kultury (Tyczyn 2001), a w 2003 r. I Kongres Religioznawczy w Tyczynie poświęcony problematyce miejsca polskiego religioznawstwa w XXI wieku. W 2008 r. zorganizowano w Poznaniu wespół z tamtejszym Centrum Badań Interdyscyplinarnych II Kongres Religioznawczy połączony z obchodami 50-lecia istnienia towarzystwa. Współcześnie mamy do czynienia ze wzmożoną działalnością wydawniczą PTR realizowaną przy pomocy poszczególnych uczelni i ośrodków naukowo-badawczych.

W dniach 12-15 września 2011 r. odbył się III Międzynarodowy Kongres Religioznawczy - Religie i religijność w świecie współczesnym. Miał on miejsce w Toruniu, a jego organizacji obok PTR podjęła się Katedra Teorii Kultury i Religii Wydziału Politologii i Studiów Międzynarodowych UMK.

Członkowie

W roku 1958 towarzystwo liczyło 127 członków zwyczajnych; w roku 2007 – 103 członków.