Pomnik Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie – nieistniejący obecnie pomnik Feliksa Dzierżyńskiego stojący w latach 1951-1989 na placu Bankowym w Warszawie, wówczas przemianowanym na plac Feliksa Dzierżyńskiego.

Odsłonięcie pomnika

20 lipca 1951 roku na ówczesnym placu Bankowym odsłonięty został pomnik Feliksa Dzierżyńskiego w 25. rocznicę jego śmierci. Autorem rzeźby był Zbigniew Dunajewski, autor m.in. pomnika Jana Kilińskiego w Trzemesznie. Odsłonięcie miało miejsce z udziałem przedstawicieli najwyższych władz partyjnych i państwowych, a przy okazji dokonano zmiany nazwy z plac Bankowy na Plac Feliksa Dzierżyńskiego, co ustanowiono uchwałą Prezydium Stołecznej Rady Narodowej z dnia 21 lipca 1951 roku.

Plac Bankowy miał być ostatecznie odbudowany na 22 lipca 1951 roku, lecz wiązało się to z obniżeniem i wyrównaniem poziomu gruntu na placu, który w części zachodniej był wyższy o 70 cm. Plac postanowiono wybrukować, lecz krótki czas realizacji nie pozwolił na zdobycie materiałów i plac wyasfaltowano. Pomnik miał stanąć pierwotnie w miejscu, gdzie 1 maja 1905 Dzierżyński miał przemawiać do robotników w czasie jedynej, prowadzonej przez niego demonstracji SdKPiL - nazwanej wówczas przez PPS "krwawa awanturą" (Dzierżyński zachował się jak konfident Ochrany - prowokator - wyprowadził demonstrację pod lufy karabinów carskich wojsk), lecz miejsce to po wojnie znalazło się na uboczu. Sam pomnik nie został wykonany z brązu jak planowano - wykonano go z betonu i pokryto cienką blachą chemicznie pobrązowioną. Na cokole znajdował się napis wykonany metalowymi literami: "Feliks Dzierżyński / to duma polskiego / ruchu rewolucyjnego" / Bolesław Bierut".

Przy placu tym w dawnych Pałacach Skarbowych (Pałac Komisji Rządowej Przychodu i Skarbu i Pałac Ministra Skarbu) swoją siedzibę znalazło w tym czasie Prezydium Stołecznej Rady Narodowej, a w sąsiednim gmachu Banku Polskiego umieszczono Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego (obecnie w pomieszczeniach po muzeum mieści się Muzeum Kolekcji Jana Pawła II). Przez pewien czas gmachy zajmowało Ministerstwo Budowania Miast i Osiedli.

Akcje przeciwko pomnikowi

Wkrótce po odsłonięciu pomnika w 1951 lub w początkach 1952, w czasach stalinowskich "nieznani sprawcy" w nocy pomalowali ręce figurze Dzierżyńskiego na czerwono. Szybko postawiono rusztowanie i na długo poddano pomnik pracom remontowym. Ze względu na cenzurę stalinowską nie podano tego do publicznej wiadomości – było to przed rozpoczęciem emisji Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. Zdaniem niektórych to wydarzenie jest mało prawdopodobne, bo pomnik znajdował się na wysokim cokole, a plac patrolowała milicja.

10 lutego 1982 roku 16-letni Emil Barchański wraz z kolegami oblał farbą i podpalił pomnik. Wkrótce potem 3 marca został ujęty przez SB. Przesłuchiwany i bity jako nieletni został wypuszczony pod nadzorem kuratora. 3 czerwca zaginął nad Wisłą w nieznanych okolicznościach, a jego ciało wyłowiono 2 dni później z rzeki. Uważa się, że była to jedna z ofiar stanu wojennego w Polsce.