Pomnik Tadeusza Kościuszki w Łodzi

Pomnik Tadeusza Kościuszki w Łodzi znajduje się na Placu Wolności, u wylotu ulicy Piotrkowskiej w kierunku północnym.

Wygląd

Pomnik przedstawia Tadeusza Kościuszkę w pozycji stojącej, wspartego o drzewko symbolizujące "Drzewo Sprawiedliwości", w drugiej dłoni trzyma zwinięty w rulon dokument (prawdopodobnie tekst Uniwersału Połanieckiego). Pomiędzy jego nogami leży zbroja rycerska i mała armata. Figura ta stoi na ośmiobocznym cokole, na którym wznosi się nadbudowa w formie ściętego ostrosłupa. Na jego górnej płaszczyźnie ustawiony jest czterometrowy posąg T. Kościuszki.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Noc – część doby, w czasie której Słońce znajduje się poniżej linii horyzontu. Można też ją określić jako okres od zmierzchu do świtu. Zjawisko to występuje na planetach krążących wokół gwiazd – czyli ich satelitach, w tym również na Ziemi. Przeciwnym pojęciem jest dzień.

W trzynastometrowy cokół wmontowane są 4 tablice ukazujące doniosłe sceny z życia narodowego bohatera. Jest tu więc słynna przysięga na krakowskim rynku, dwie płaskorzeźby przedstawiające T. Kościuszkę z Jerzym Washingtonem i Bartoszem Głowackim, a także moment podpisania Uniwersału Połanieckiego. Całość pomnika mierzy wysokość 17 metrów.

Ulica Gdańska w Łodzi - ma prawie 3 kilometry długości. Swój bieg rozpoczyna skrzyżowaniem z ul. Ogrodową, tuż obok Manufaktury, a kończy się przechodząc w ul. Stefanowskiego.

George Washington, (pol. Jerzy Waszyngton), (ur. 22 lutego 1732 [1], zm. 14 grudnia 1799) – amerykański generał i polityk, wódz naczelny Armii Kontynentalnej (1775-1784), deputowany do Kongresu Kontynentalnego, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych (1789-1797), mason [2]. Uważany za ojca narodu amerykańskiego.

Historia powstania

Relacja z odsłonięcia pomnika na łamach "Rozwoju"

Decyzja o wybudowaniu pomnika T. Kościuszki zapadła 15 października 1917 roku, podczas uroczystego posiedzenia Rady Miejskiej Łodzi z okazji stulecia śmierci Naczelnika. Jednocześnie podjęto decyzję nazwania jego imieniem, równoległej do ul. Piotrkowskiej i drugiej reprezentacyjnej ulicy Łodzi, ówcześnie zwanej Spacerową lub Promenadą. Powołano także fundusz budowy pomnika i zaproponowano by stanął on u zbiegu al. Kościuszki i ul. św. Andrzeja. Plany te nie zostały wówczas zrealizowane.

Wojewoda (łac. palatinus) – w dzisiejszych czasach w Polsce jest to terenowy organ administracji rządowej w województwie i zwierzchnik zespolonej administracji rządowej na terenie województwa.

28 Pułk Strzelców Kaniowskich (28 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP, stacjonujący w garnizonie Łódź i podporządkowany dowódcy 10 Dywizji Piechoty.

Wrócono do nich wkrótce po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Wtedy też ustalono, że miejscem jego usytuowania będzie Plac Wolności. W 1921 r. ogłoszono konkurs na projekt pomnika, który rozstrzygnięto rok później. Żadna z zaprezentowanych wówczas prac nie został zakwalifikowana do wykonania. W wyniku drugiego konkursu, rozstrzygniętego w styczniu 1926 r. do realizacji wybrano projekt artysty rzeźbiarza inż. Mieczysława Lubelskiego. Kamień węgielny pod budowę pomnika położono 3 maja 1927 r. a prace nad jego powstaniem zajęły twórcy ok. 4 lat.

Stocznia Gdańska (pełna nazwa: Stocznia Gdańsk Spółka Akcyjna) – jedna z największych polskich stoczni. Znajduje się w Gdańsku na lewym brzegu Martwej Wisły i na Ostrowiu. Powstała po 1945 na terenach gdzie przedtem istniała niemiecka Stocznia Cesarska (od 1844) i Stocznia Schichaua (od 1890).

Herb Niemiec przedstawia czarnego orła z głową zwróconą w prawo, na złotej tarczy. Skrzydła orła uniesione są do wysokości głowy, jednocześnie mając skierowane w dół lotki.

Odlewy posągu Naczelnika oraz płaskorzeźby cokołu powstały w Szkole Rzemiosł w Pabianicach pod kierunkiem inż. Władysława Wagnera, z materiału zakupionego za składek społecznych. Trzon wykonała firma J. Tyler a płyty miedziane, wraz z montażem, Stocznia Gdańska.

Odsłonięcie

Uroczyste odsłonięcie nastąpiło 14 grudnia 1930 roku. Dokonał tego, w obecności m.in. wojewody łódzkiego Władysława Jaszczołta, gen. Stanisława Małachowskiego i gen. Józefa Olszyny-Wilczyńskiego, prezydent Łodzi Bronisław Ziemięcki. Oprawę muzyczną zapewnił specjalnie zorganizowany na tę okoliczność 800-osobowy chór zjednoczonych towarzystw śpiewaczych z towarzyszeniem orkiestr reprezentacyjnych 28 i 31 Pułku Strzelców Kaniowskich. Jednostki te wystawiły także kompanie reprezentacyjne. Uroczystość zgromadziła ok. 30 tys. mieszkańców miasta.

Swastyka (dewanagari स्वस्तिक, transliteracja svastika, transkrypcja swastika, 卐) – znak zazwyczaj w kształcie równoramiennego krzyża, o ramionach zagiętych pod kątem prostym. Nazwa swastika pochodzi z sanskrytu i oznacza "przynoszący szczęście" (swasti – powodzenie, pomyślność, od su – "dobry" i asti – "jest", -ka sufiks rzeczownikowy).

Relief (płaskorzeźba) – kompozycja rzeźbiarska wykonana na płycie kamiennej, metalowej lub drewnianej z pozostawieniem na niej tła. Dzieło dwuwymiarowe. Pomimo że płaskorzeźby powstawały jako dekoracja architektoniczna, to często stanowią odrębne, pełnowartościowe dzieło sztuki.

Zniszczenie

W trakcie uroczystości nadania Łodzi nazwy Litzmannstadt, hitlerowcy ustawili w miejsce zburzonego pomnika tablicę z napisem: "Na rozkaz Führera to miasto nazywa się Litzmannstadt"

W 1939 r., po agresji Niemiec na Polskę i aneksji zachodnich województw ( wraz z Łodzią) przez III Rzeszę, niemieckie władze okupacyjne zburzyły pomnik. 10 listopada 1939 r. Niemcy spędzili na Plac Wolności miejscowych Żydów, których zmusili do wywiercenia w cokole otworów strzałowych potrzebnych do założenia ładunków dynamitowych. W nocy z 10 na 11 listopada 1939 r. pomnik wysadzono a pozostałe po zburzeniu części rozbito ciężkimi młotami. Niemcy dokumentowali fotograficznie przebieg kolejnych etapów dewastacji pomnika. W 1940 r., w miejscu zburzonego pomnika T. Kościuszki, Niemcy ustawili potężny obelisk ozdobiony wizerunkiem swastyki, na którego szczycie znalazła się figura orła.

Zbroja – część pasywnego uzbrojenia ochronnego wojowników, stosowana od starożytności do ok. XVII wieku. W Polsce przetrwały aż do wieku XVIII jako zbroje husarskie i kolczugi pancernych.

Prezydent miasta - w Polsce organ władzy wykonawczej gminy wybierany w wyborach bezpośrednich, odpowiednik burmistrza (wójta). W miastach na prawach powiatu pełni ponadto funkcję starosty. Urząd prezydenta miasta występuje również w Niemczech i w Szwajcarii.

Przed całkowitym zniszczeniem ocalały jedynie płyty z płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny "Kościuszko i Głowacki", "Uniwersał Połaniecki" i jedna część ze sceną "Przysięga Krakowska". Prawdopodobnie wiosną 1945 r. pracownicy dawnego Wydziału Plantacji Miejskich zabezpieczyli ocalałe w czasie okupacji płaskorzeźby w magazynach Zieleni przy ul. Przejazd (obecnie ul. Tuwima). W 1956 r. płyty przewieziono na dziedziniec Archiwum Państwowego mieszczącego się przy Placu Wolności, gdzie były eksponowane do stycznia 1971 r. Wtedy to przekazano je do ówczesnego Muzeum Czynu Rewolucyjnego, a obecnie Muzeum Tradycji Niepodległościowych, przy ul. Gdańskiej 13, gdzie znajdują się do dzisiaj.

Młotek – jedno z najstarszych narzędzi używanych przez człowieka, służące do uderzania w materiał w celu jego obróbki, do uderzania w inne narzędzie (np. dłuto, przecinak, wybijak, punktak, itp.) lub do wbijania w różne powierzchnie gwoździ, klinów, pali itp.

Miedź (Cu, łac. cuprum) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Posiada 26 izotopów z przedziału mas 55-80. Trwałe są tylko dwa: 63 i 65.

Odbudowa

Odbudowanie pomnika nastąpiło dopiero w 1960 r. W starym, przedwojennym kształcie odtworzył go Mieczysław Lubelski, ten sam twórca, który projektował go 30 lat wcześniej, a także Antoni Biłas oraz Elwira i Jerzy Mazurczykowie. Fundusze na ten cel pochodziły ze składek społecznych. Uroczystość odsłonięcia pomnika odbyła się 21 lipca 1960 r.

Wojciech Bartosz, od 1794 z nazwiskiem Głowacki (ur. ok. 1756 r. w Rzędowicach, zm. w 1794 w Kielcach) – polski chłop, kosynier w czasie insurekcji kościuszkowskiej, chorąży grenadierów krakowskich.

Armata była dawniej bronią miotająca pociski za pomocą prochu. Współcześnie terminem tym określa się działo o bliskim płaskiemu torze lotu pocisku, służące do ostrzeliwania celów będących na linii pola widzenia.

Współczesność

Obecnie pomnik stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych symboli Łodzi, na miarę Warszawskiej Syrenki i pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie. To pod nim składane są kwiaty podczas oficjalnych obchodów świąt państwowych, a młodzież chętnie wybiera miejsce "pod Tadkiem" jako punkt spotkań.

Władysław Wagner (ur. 17 września 1912 w Krzyżowej Woli, zm. 15 września 1992 w Winter Park w stanie Floryda) – polski żeglarz, pierwszy Polak, który opłynął kulę ziemską na jachcie żaglowym, pisarz, publicysta.

Litzmannstadt – nazwa nadana 11 kwietnia 1940 okupowanej Łodzi rozkazem Adolfa Hitlera. W uroczystości nadania nowej nazwy uczestniczył gauleiter Kraju Warty Arthur Greiser. Ulicę Piotrkowską nazwano Adolf-Hitler-Straße.

Bibliografia

Łódź w hołdzie bohaterowi spod Racławic. Odsłonięcie pomnika Tadeusza Kościuszki. Tysięczne rzesze wzięły udział w uroczystości, "Hasło Łódzkie", nr 342, 15.12.1930, s. 2.

Przypisy

↑ Sztuka.net - pomnik Kościuszki w Łodzi