Pomnik oficerów-lojalistów poległych w Noc Listopadową

Pomnik lojalistów na pierwotnym miejscu

Pomnik lojalistów na Placu Zielonym

Pomnik oficerów-lojalistów poległych w Noc Listopadową – nieistniejący już pomnik upamiętniający siedmiu polskich oficerów wiernych monarsze, poległych z rąk powstańców w Noc Listopadową.

Filip Nereusz Meciszewski (ur. przed 9 lipca 1786 w Krakowie, zm. 29 listopada 1830 w Warszawie) – pułkownik inżynier Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego, syn Kacpra, pułkownika, i jego pierwszej żony Marianny, starszy, przyrodni brat publicysty i wydawcy Hilarego Meciszewskiego.

Giser – przestarzały termin oznaczający rzemieślnika będącego wykwalifikowanym pracownikiem warsztatu odlewniczego, także właściciel takiego zakładu (giserni).

Historia

W pierwszą noc powstania listopadowego śmierć poniosło 6 generałów: Ignacy Blumer, Maurycy Hauke, Józef Nowicki, Stanisław Potocki, Tomasz Jan Siemiątkowski, Stanisław Trębicki, oraz pułkownik Filip Nereusz Meciszewski, umieszczenie tych nazwisk na pomniku zaproponował generał Rautenstrauch.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Obelisk (łac. obeliscus, gr. obeliskos - rożen, słup) - pomnik w formie wysokiego, smukłego, najczęściej o czworobocznej podstawie, słupa, wykonanego z jednego bloku skalnego. Zakończenie słupa ma formę ostrosłupa, często obitego złotą blachą.

Pomnik stanął w 1841 roku na Placu Saskim w Warszawie, odsłonięty został 29 listopada tegoż roku. Nie cieszył się popularnością wśród warszawiaków, którzy raczej powstańców uważali za bohaterów godnych pomników.

W 1894 roku pomnik został przeniesiony w związku z budową prawosławnego soboru św. Aleksandra Newskiego na mniej eksponowane miejsce na Placu Zielonym (obecnie Plac Dąbrowskiego), gdzie carska policja miała kłopoty z jego dopilnowaniem, gdyż ciągle pojawiały się na nim obelżywe napisy.

Plac Jana Henryka Dąbrowskiego w Warszawie - Jeden ze stołecznych placów położony w ścisłym centrum miasta, znajdujący się w kwartale ulic Rysiej, Szkolnej, Kredytowej i Jasnej.

Stanisław Potocki herbu Pilawa (ur. 6 maja 1776 w Monasterzyskach, zm. 29 listopada 1830 w Warszawie) – członek rodu Potockich; generał piechoty w Królestwie Polskim, senator-wojewoda Królestwa Polskiego, generał adiutant Jego Cesarskiej Mości.

W kwietniu 1917 roku został rozebrany za zezwoleniem okupacyjnych władz niemieckich, które udzieliły go dopiero po abdykacji cara Mikołaja II.

Opis pomnika

Architektem pomnika był Antonio Corazzi.

Pomnik miał formę 30-metrowego (25 łokci) obelisku z lanego żelaza, stojącego na ośmiokątnej podstawie z szarego marmuru krajowego z okolic Nowej Słupi o średnicy 30 łokci. Na podstawie znajdował się piedestał z żelaza, podparty ośmiu skarpami, przy których umieszczono osiem spiżowych lwów w pozycji leżącej. Wszystkie boki piedestału pokryte były napisami w języku polskim i rosyjskim. Górną część obelisku zdobiły cztery pozłacane laury. Wewnątrz obelisku znajdowały się schody kręcone, a u jego podstaw cztery dwugłowe złocone orły. Rzeźby lwów i orłów odlano ze spiżu przetopionego z armat zdobytych na powstańcach.

Łokieć (niem. Elle, franc. Aune, ang. Ell) – jednostka długości o różnej wartości w zależności od państwa, regionu i epoki historycznej. Tradycyjna miara nawiązująca do średniej długości ręki od stawu łokciowego do dłoni. Dzielił się najczęściej na 2 stopy albo 24 cale.

Mikołaj I Pawłowicz (ros. Николай I Павлович) (ur. 6 lipca 1796 w Carskim Siole, zm. 2 marca 1855 w Sankt Petersburgu) – cesarz Rosji od 26 grudnia 1825 (koronowany na cesarza 22 sierpnia 1826 roku), król Polski od 1825 (koronowany na króla Polski 24 maja 1829 roku, zdetronizowany przez polski Sejm w 1831), brat Aleksandra I (1777-1825), trzeci syn Pawła I (1754-1801), z dynastii Romanowów. Nazywany Mikołajem I Pałkinem.

Części lane wykonane zostały przez giserów Kimensa i Jenkera, rzeźbiarz - Konstanty Hegel wymodelował 8 lwów i 4 orły, brązownik Trouve dokonał złocenia, cyzelowania i wykończenia ozdób spiżowych. Szkice wykonał własnoręcznie car Mikołaj I. Pomnik nosił skomponowany przez cara polski napis Polakom poległym w 1830 roku za wierność swemu Monarsze. Na budowę zużyto 3460 cetnarów żelaza i 45 000 funtów spiżu i brązu, a całkowity koszt pomnika wyniósł 302 900 zł.

Marmur (z gr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów definiuje jako marmur wyłącznie skały węglanowe przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 st. C, wysokie ciśnienie), skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) nazywając wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu "wapień krystaliczny" używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

Funt – pozaukładowa jednostka masy i ciężaru wywodząca się od rzymskiej libry. Miara funta była różna na przestrzeni wieków w różnych państwach, zwykle wynosiła pomiędzy 0,4 a 0,5 kilograma. Obecnie w państwach anglosaskich jest przyjęty międzynarodowy funt równy 0,453 592 37 kg. Stosowany jest skrót lb (od libra, liczba mnoga w jęz. angielskim: lbs).

Upamiętnieni oficerowie

Pomnik poświęcono:

генералам/generałom

Маурицию Гауке (польск. Maurycy Hauke),

Станиславу Потоцкому (польск. Stanisław Potocki),

Йозефу Новицкому (польск. Józef Nowicki),

Игнацы Блюмеру (польск. Ignacy Blumer),

Станиславу Трембицкому (польск. Stanisław Trębicki),

Томешу Яну Сементковскому (польск. Tomasz Jan Siemiątkowski)

полковнику/pułkownikowi

Филипу Нереужу Мецишевскому (польск. Filip Nereusz Meciszewski).

Bibliografia

Illustrowany Przewodnik po Warszawie, Warszawa 1893

Ignacy Baranowski Pomnik na Placu Zielonym w Warszawie Warszawa 1917, Nakładem Towarzystwa Miłośników Historii w Warszawie

Linki zewnętrzne

"Kurjer Warszawski" z 30 listopada 1841 r. z relacją z odsłonięcia pomnika