Pomorcy - Polski Serwis Naukowy

Pomorcy (ros. помо'ры) – rosyjscy osadnicy nad Morzem Białym, którzy te tereny zamieszkiwali wspólnie z Lapończykami i Finami na zachodzie oraz Nieńcami na wschodzie.

Małyje Koreły, XVII-wieczna wieś Pomorców (bezpopowców) niedaleko Archangielska

Pomorcy (zdjęcie sprzed rewolucji październikowej)

Na początku XII wieku traperzy, łowcy fok i rybacy z ziem Nowogrodu Wielkiego docierali nad brzeg Morza Białego wzdłuż rzek Dwina i Onega, zakładając osady, skąd dokonywali dalekich wypraw lądowych i morskich, docierając nawet na Spitsbergen i Nową Ziemię. Przed powstaniem Archangielska pod koniec XVI wieku ich główną osadą była wioska, później miasteczko Chołmogory.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa).

Pomorcy odkryli Przejście Północno-Wschodnie i wykorzystywali je by docierać na obszary Syberii, gdzie poszukiwali drogocennych futer sobolich. Używając statków zwanych koczami, zdołali minąć Ural i założyć osadę o nazwie Mangazeja na wschód od Półwyspu Jamalskiego w początkach XVI wieku.

Dwina (ros. Северная Двина, Siewiernaja Dwina, "Dźwina Północna") – rzeka w północnej Rosji. Powstaje z połączenia rzek Suchona i Jug. Płynie po terenach nizinnych z licznymi rozlewiskami i odnogami. Uchodzi do Zatoki Dwińskiej Morza Białego, tworząc deltę o powierzchni 900 km².

Laponia (fiń. Lappi, szw. i norw. Lappland, ros. Лапландия, lapońskie Sápmi) – region w północnej Europie, obejmujący swoim zasięgiem Półwysep Kolski w Rosji oraz północne tereny trzech państw nordyckich: Finlandii, Szwecji i Norwegii. Zajmuje obszar ok. 380 000 km².

Nazwa Pomorców wywodzi się od słowa „pomorze” (ros. поморье), czyli odcinka wybrzeża Morza Białego od dzisiejszego miasta Biełomorsk po Kem. Najbardziej znanymi Pomorcami byli Michaił Łomonosow, Fiedot Szubin i Siemion Iwanowicz Dieżniew.

Pomorcy żyli i utrzymywali się z lasu i morza, polując na dzikie zwierzęta, uprawiając rybołówstwo i wielorybnictwo; w tundrze zajmowali się hodowlą reniferów. Ważnym zajęciem był handel rybą i zbożem z Normanami. Ten handel był tak intensywny, że wykształcił się nawet lokalny, mieszany rosyjsko-norweski język używany aż do roku 1920.

Nieńcy (nazwa własna: nienyc, l. mn. nienycja, dawniej nazywani Samojedami, Jurak-Samojedami lub Jurakami) – naród zaliczany do Samojedów, zamieszkujący północno-wschodni skrawek Europy i leżące przy nim azjatyckie obszary północno-zachodniej Syberii.

Siemion Iwanowicz Dieżniow (ros. Семён Ива́нович Дежнёв; nazwisko często zapisywane jako Dieżniew), rosyjski Kozak w służbie carskiej, podróżnik i badacz północno-wschodniej Syberii ur. około 1605 r. w Wielkim Ustiugu, zm. w roku 1673 w Moskwie.

Do rewolucji październikowej na północnych obszarach Rosji istniała również schizmatycka sekta prawosławna, nazywana raz pomorcami, raz bezpopowcami.

Po upadku Związku Radzieckiego zaczęto zastanawiać się, czy Pomorcy nie powinni być uznani za ludność miejscową, odrębną etnicznie i zaliczoną do ludów północnej Rosji. Według spisu powszechnego z roku 2002 6571 osób w Rosji uważało się za Pomorców, prawie wszyscy w obwodzie archangielskim (6295) i murmańskim (127).

Morze Białe (–95 tys. km² powierzchni. Maksymalne głębokości przekraczają lokalnie 300 m, maksymalna (w zależności od źródeł) ok. 340–350 m w północnej części , średnia głębokość (w zależności od źródeł) ok. 60–90 m. Zasolenie wody waha się w granicach 24–36‰. Charakteryzuje się licznymi zatokami przy lejkowatych ujściach rzek. Temperatura wód powierzchniowych waha się od 15 °C latem do -1,6 °C zimą, od końca sierpnia do połowy maja Morze Białe jest bardzo często pokryte lodem. Obfituje w ryby. Jego największym portem jest Archangielsk.

Renifer (ren) (Rangifer tarandus) – ssak z rodziny jeleniowatych, zamieszkujący arktyczną tundrę i lasotundrę w Eurazji i Ameryce Północnej. Dla podgatunków północnoamerykańskich stosuje się nazwę karibu.

Jedna z trzech wyższych uczelni Archangielska nosi nazwę Państwowego Uniwersytetu Pomorskiego. W związku z próbami scalania mniejszych i biedniejszych regionów Rosji w większe jednostki terytorialne, proponowane jest połączenie obwodów archangielskiego, murmańskiego, Republiki Komi i Nienieckiego Okręgu Autonomicznego w jednostkę zwaną Krajem Pomorskim.

Nowa Ziemia (ros. Новая Земля) – grupa wysp na Oceanie Arktycznym administracyjnie należąca do Rosji. Leży w strefie klimatów okołobiegunowych.

Fiedot (Teodot) Iwanowicz Szubin to jeden z największych rzeźbiarzy rosyjskich, ur. 28 maja 1740 w okolicach miejscowości Chołmogory, zm. 25 maja 1805 roku w Sankt Petersburgu.

Zobacz też

Rosyjska Północ

Linki zewnętrzne

Ludność i religie rosyjskiej północy krótki przegląd narodowości regionu w języku polskim

Mapy