Porozumienie - Polski Serwis Naukowy

Nazwa tego hasła odnosi się do więcej niż jednego pojęcia.

Zobacz hasło układ w Wikisłowniku

Układ - w najogólniejszym znaczeniu cybernetycznym - wyodrębniony (realnie lub jedynie myślowo) fragment rzeczywistości, rozważany pod względem przekształcania oddziaływań na niego (docierających bodźców, stanów wejścia), na jego oddziaływania (przejawiające się reakcje, stany wyjścia).

Układ regulacji adaptacyjnej – układ regulacji, w którym nastawy regulatora muszą być każdorazowo dostosowywane (adaptowane), w przypadku zmian właściwości obiektu.
Układ dolotowy jest układem w silniku spalinowym składającym się z elementów i urządzeń, rzadziej maszyn, którego zasadniczym zadaniem jest doprowadzenie i niekiedy wstępne sprężenie powietrza lub powietrza i mieszanki paliwowo-powietrznej do cylindrów silnika. Podstawowe elementy układu dolotowego: filtr powietrza, przewody dolotowe, kolektor dolotowy.

Wszystko, co znajduje się poza rozważanym układem, i co może (mogłoby) wywierać na niego wpływ, lub na co układ może (mógłby) wywierać wpływ, to otoczenie układu.

Dany układ można traktować także jako część składową większego układu (nadukładu) lub rozważać jego części składowe (podukłady).

W układzie wyróżnia się wejścia (przez które do układu docierają bodźce) i wyjścia (przez które układ przejawia reakcje) - wewnętrzne i zewnętrzne. Wejścia i wyjścia wewnętrzne służą oddziaływaniu układu na samego siebie, zewnętrzne - oddziaływaniu między układem a otoczeniem.

Homeostaza (gr. homoíos - podobny, równy; stásis - trwanie) – zdolność do utrzymania stanu równowagi dynamicznej środowiska, w którym zachodzą procesy biologiczne. Zasadniczo sprowadza się to do równowagi płynów wewnątrz- i zewnątrzkomórkowych. Pojęcie homeostazy wprowadził Walter Cannon w 1939 roku na podstawie założeń Claude Bernarda z 1857 r. dotyczących stabilności środowiska wewnętrznego. Homeostaza jest podstawowym pojęciem w fizjologii. Pojęcie to jest także stosowane w psychologii zdrowia dla określenia mechanizmu adaptacyjnego.
Układ kierowniczy jest to zbiór mechanizmów umożliwiających kierowanie pojazdem, a więc utrzymywanie stałego kierunku jazdy lub jego zmianę zgodnie z wolą kierowcy.

Układ niemający żadnych wejść i wyjść zewnętrznych to układ bezwzględnie odosobniony, układ mający takie wejścia i wyjścia to układ względnie odosobniony.

Z innego punktu widzenia można wyróżnić wejścia i wyjścia informacyjne, przez które układ przyjmuje i przekazuje informację, oraz zasileniowe, przez które układ przyjmuje i przekazuje zasilenie (energię).

Układ fizyczny

Jeżeli wyodrębnionym fragmentem rzeczywistości jest obiekt fizyczny lub zbiór takich obiektów, układ jest układem fizycznym. Może on być oddzielony od otoczenia wyraźnymi granicami, które są powierzchniami nieciągłości określonych wielkości fizycznych, charakteryzujących układ.

Wykres – graficzna forma przedstawienia zmienności zjawiska, procesu, wielkości, zależności lub jakichkolwiek danych. Zwykle przedstawiany w dwóch wymiarach, ale może być wielowymiarowy. Często używany w naukach przyrodniczych.
Układ łańcuchowy to pojęcie związane z robotami mobilnymi i oznacza sposób na przedstawienie zależności pomiędzy położeniem i orientacją robota w przestrzeni, a sygnałami sterującymi. Wzór na układ łańcuchowy używany jest m.in. w algorytmie sterowania sinusoidalnego.

Układ fizyczny nie oddziałujący z otoczeniem, to układ fizyczny odosobniony.

Układ fizyczny rozpatrywany ze względu na jego stan termodynamiczny oraz wymianę z otoczeniem energii i składników (cząstek), to układ termodynamiczny.

Wyróżnia się: układ termodynamicznie otwarty - gdy możliwy jest przepływ energii i składników między układem a otoczeniem, układ termodynamicznie zamknięty - gdy możliwy jest przepływ energii, ale nie składników, układ termodynamicznie izolowany - gdy niemożliwy jest ani przepływ energii, ani składników.

Układ fizyczny rozpatrywany ze względu na zachodzące w nim reakcje chemiczne to układ chemiczny.

Układ mono jest to układ, w którym paliwo do układu ze zbiornika jest tłoczone przez pompę paliwa pod ciśnieniem 100 kPa. Paliwo przepływając przez filtr ulega oczyszczaniu, a następnie dopływa do regulatora ciśnienia utrzymającego ciśnienie paliwa na stałym poziomie. Stąd jest kierowane do wtryskiwacza elektromagnetycznego. Główną częścią układu mono jest zespół wtryskowy, zamocowany na kolektorze dolotowym silnika. W dolnej części zespołu wtryskowego jest umieszczona przepustnica wraz z czujnikiem i nastawnikiem jej położenia. W górnej części zespołu wtryskowego znajduje się część obwodu zasilania paliwem, akładająca się z wtryskiwacza, regulatora ciśnienia paliwa oraz kanałów doprowadzających i odprowadzjących paliwo.
Element (od łac. elementum, tł. gr. στοιχεῖον stoicheion, „jeden z rzędu” od στοῖχος stoichos, στίχος stichos, „rząd, wiersz”, od στείχειν steichein, „maszerować”; od PIE *steigh-, „wspinać się”) – wyraz oznaczający pierwotnie podstawę, zasadniczą część, składową, rudyment (stąd polski odpowiednik pierwiastek); przez to nabrał znaczenia cząstki, fragmentu, czy komponentu w ogóle, a w dalszej kolejności uzyskał znaczenie detalu, szczegółu; pod wpływem filozofii greckiej wyrazem tym opisuje się także jeden z czterech żywiołów: powietrze, ogień, woda, ziemia.

Układ jako system

Układ rozpatrywany ze względu na budowę wewnętrzną (jako całość składająca się z powiązanych, sprzężonych ze sobą, oddziałujących wzajemnie na siebie elementów), określa się jako system. Jest to zbiór elementów (zwany składem systemu) wraz ze zbiorem relacji między nimi (zwanym strukturą systemu).

Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – gałąź nauki zajmująca się badaniem życia. Nauka ta skupia się na charakterystyce, klasyfikacji oraz zachowaniu organizmów żywych, jak również sposobie powstawania nowych gatunków oraz zależnościami między nimi a środowiskiem naturalnym.
Cybernetyka (gr. kybernetes "sternik; zarządca" od kybernán "sterować; kontrolować") – nauka o systemach sterowania oraz związanym z tym przetwarzaniu i przekazywaniu informacji (komunikacja).

Termin "układ" ("system") może też oznaczać sposób rozmieszczenia (uporządkowania) elementów według określonych zasad.

Układ fizyczny jako system

Układ fizyczny, rozpatrywany jako system, określa się jako zespół obiektów fizycznych, oddziałujących na siebie wzajemnie tzn. mogących przekazywać sobie nawzajem energię.

Hormony w organizmach żywych pełnią rolę regulacyjną, będąc ważnym mechanizmem homeostazy. Wraz z układem nerwowym i regulacją na poziomie tkankowym, układ hormonalny (układ dokrewny) stanowi niezbędny mechanizm przystosowawczy do zmieniających się warunków środowiska zewnętrznego i wewnętrznego.
Układ elektropneumatyczny - układ elektrycznego sterowania hamulcami pneumatycznymi. Układ umożliwia znaczne zwiększenie szybkości działania hamulców.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)