Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor - Polski Serwis Naukowy

Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor (ang.: Phoenix Sky Harbor International Airport, kod IATA: PHX, kod ICAO: KPHX) – duże międzynarodowe lotnisko obsługujące Phoenix w stanie Arizona, USA, ulokowany 4,8 km na wschód od centrum miasta. Jest to główne lotnisko stanu Arizona, stanowiąc jeden z najbardziej rozbudowanych kompleksów infrastruktury lotniczej w rejonie południowo-zachodnich USA.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Kod lotniska ICAO – powszechnie używana nazwa czteroliterowego tzw. wskaźnika lokalizacji (ang. Location Indicator), stanowiącego element dużego systemu adresowego używanego przez służby ruchu lotniczego, linie lotnicze itp. w tak zwanej stałej sieci łączności lotniczej (AFTN). Zostały one wprowadzone przez Organizację Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (International Civil Aviation Organization, ICAO).

Port lotniczy Phoenix-Sky Harbor działa pod tą nazwą już sprzed 1935, kiedy został wykupiony przez miasto Phoenix (City of Phoenix). W 1950 był obsługiwany przez cztery linie lotnicze. Obecnie, port jest głównym węzłem lokalnie bazowanej (w Tempe) linii lotniczej US Airways i 3. co do znaczenia portem linii Southwest Airlines, drugiego co do ilości przewozów przewoźnika portu. Od rozpoczęcia działalności w 1982, Southwest Airlines uzyskały ponad 34% rynku. Od 1990, przewozy Southwest Airlines w oparciu o port Phoenix-Sky Harbor wzrosły o 352%.

Lotnictwo ogólne (ang. General Aviation - GA) obejmuje cały ruch lotniczy (prywatny i komercyjny) z wyłączeniem lotów rozkładowych oraz wojskowych. Jest to kategoria bardzo szeroka - zaliczają się do niej i loty paralotniami, z jednej strony, i kursy wynajmowanych na pojedyncze loty odrzutowych samolotów transportowych z drugiej.
Operacja lotnicza – w technicznym żargonie lotniczym, to jeden przylot, przelot lub odlot statku powietrznego. Ruch lotniczy danego portu lotniczego jest zazwyczaj mierzony trzema parametrami na jednostkę czasu (zazwyczaj rok, lub dobę):

W 2006, port lotniczy obsłużył 41,4 mln pasażerów, jako 9. największy w USA i 18. największy na świecie pod względem liczby przewiezionych pasażerów. W przeliczeniu dziennym, port wykonuje 1486 operacji lotniczych, obsługując 108 887 pasażerów. Port Sky Harbor rozwinął się tak szybko, że Phoenix zostało zmuszone do wcielenia pobliskiego portu lotniczego Mesa-Williams Gateway w Mesie jako komunikacyjnego lotniska pomocniczego.

US Airways, jedna z największych tanich linii lotniczych, zarówno w USA jak i w świecie. Łączą ponad 150 państw. Korzystają m.in. z samolotów: Airbus, Boeing i Embraer. Linie należą do sojuszu Star Aliance.
Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Port Sky Harbor służy również lotnictwie ogólnemu, w tym jako jedną z 8 baz lotnictwa sanitarnego linii Air Evac.

Historia

Sky Harbor był czwartym portem lotniczym wybudowanym w Phoenix. Został ustanowiony wraz z jednym pasem startowym w 1928 r. przez Scenic Airways, linii, która załamała się w następnym roku po krachu w Czarny Czwartek. Investment Company Acme był następnym właścicielem lotniska do 1935 roku. W tym czasie, American Airlines zaczął pierwsze przewozy pasażerów i obsługę poczty lotniczej, do lotniska w 1930 roku. Miasto Phoenix odkupiło lotnisko od Acme za 100.000 dolarów w 1935 roku i TWA rozpocząło usługi lotnicze do San Francisco w 1938 roku.

Arizona – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący ze stanem Sonora w Meksyku, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem. Zajmuje obszar wyżynny, w północnej części rozciąga się wyżyna Kolorado.
Mesa – miasto w USA, w centralnej części stanu Arizona, w zespole miejskim Phoenix. W 2007 – 460 tys. mieszkańców (38. w USA). Powierzchnia 324,2 km². 201 000 jednostek mieszkaniowych (w 2007).

Po wojnie lotnisko rozpoczęło prace nad nowym terminalem pasażerskim, jak również nowymi równoległymi pasami startowymi i przekątnym pasem startowym. Terminal 1 (początkowo nazywany "Terminal Zachodni"), który również mieścił na lotnisku pierwszą wieżę kontroli, otwarto w 1952 roku. Została zburzona w 1990 roku i zastąpiona przez wolnostojącą budowlę.

Linie lotnicze – przedsiębiorstwo oferujące usługi lotnicze, obejmujące przewóz pasażerów lub ładunków. Samoloty, używane przez linie, mogą być ich własnością lub wypożyczone. Dla zwiększenia zysków wiele linii lotniczych z różnych krajów zrzesza się w sojusze.
Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

Masterplan lotniska został przebudowany w 1959 roku, aby wyeliminować krzyżówkę pasów startowych, aby zrobić więcej miejsca dla nowych terminali. American i TWA rozpoczęły operacje samolotów odrzutowych z Phoenix w 1960 i 1961 r., a Terminal 2 (początkowo nazywany "Terminal Wschodni") istniejący do dziś, został otwarty w 1962 roku. Terminal 3 opened in 1979, Terminal 3 otwarto w 1979 r., gdy nazwy Terminali "Wschodni" i "Zachodni" zostały wycofane, ponieważ nie było już tylko dwóch terminalów.

Promieniowanie rentgenowskie (w wielu krajach nazywane promieniowaniem X lub promieniami X) – rodzaj promieniowania elektromagnetycznego, którego długość fali mieści się w zakresie od 10 pm do 10 nm. Zakres promieniowania rentgenowskiego znajduje się pomiędzy ultrafioletem i promieniowaniem gamma. Znanym skrótem nazwy jest promieniowanie rtg.
Prezydent Stanów Zjednoczonych – głowa państwa, szef administracji federalnej, naczelny dowódca sił zbrojnych, szef rządu, a także lider swojej partii. Konstytucja nadała mu wiele prerogatyw, co sprawia, iż zajmuje on kluczowe miejsce w systemie politycznym Stanów Zjednoczonych.

Bonanza Airlines przeniósła swoją siedzibę z Las Vegas do Phoenix w 1966 roku. Bonanza połączyła się z dwoma innymi liniami, tworząc Air West w 1968 r., która została zmieniona na Hughes Airwest po Howardzie Hughesie w 1970 roku.

Po deregulacji linii lotniczych w 1978 roku, dawny szef wynonawczy Ed Beauvais Hughes Airwest zaczął tworzyć biznes plan dla nowej linii lotniczej z siedzibą w Phoenix. Założył America West Airlines w 1981 roku, które rozpoczęły służbę z Phoenix w 1983 roku i podwoiły swoją działalnośc w ciągu pierwszego roku działalności. Pod koniec dekady, America West miała ogólnokrajową sieć połączeń z Phoenix i był lobbing na rzecz usług transpacyficznych.

Santa Ana - miasto w USA, w stanie Kalifornia, w hrabstwie Orange (region metropolitalny Los Angeles-Long Beach). Miasto leży nad rzeką Santa Ana. Około 337,9 tys. mieszkańców.
Lotnisko, port lotniczy - obszar, na którym lądują, startują i kołują statki powietrzne (samoloty, śmigłowce, sterowce). Ich wyposażenie zróżnicowane jest w zależności od liczby odprawianych pasażerów i przeładowywanych towarów.

W międzyczasie, Southwest Airlines zainaugurowała operacji z Phoenix w styczniu 1982 roku, z trzynastoma lotami codziennie do dwunastu miast, w 1986 roku miały już 64 lotów dziennie z Phoenix i prowadziła tam bazę dla załogi. Southwest otworzył centrum obsługi w PHX w 1992 r., która była największą w swojej sieci.

W 1990 roku na lotnisku otworto największy terminal, Terminal 4. Terminal został wybudowany z czterech hal: N2 i N3 po stronie północnej i S3 i S4 od strony południowej. W 1994 roku otwarto N4 Concourse International, dodając 10 nowych bram i chodnik łączący do hali S4. W 1997 roku rozpoczęto budowę 14-bramowej hali N1, dla America West Airlines. Została ukończona w czerwcu 1998 r. kosztem 50 milionów dolarów i zakończono rozbudowę północnej części terminalu. W południowej części terminalu, budowa rozpoczęła się w 2002 r. ośmiu bramy S2 hali dla Southwest Airlines. Projekt ten został zakończony w 2004 r. i posiada inny projekt architektoniczny od pozostałych sześciu hal. Ósma, ostatnia hala na Terminalu 4 zostanie wybudowana w razie potrzeby. Terminal 4 jest nazwany po byłym senatorze z Arizony i kandydacie na prezydenta z 1964 Barry M. Goldwater. Po śmierci Goldwatera w 1998 r., burmistrz Phoenix proponował zmianę nazwy całego portu lotniczego w pamięci Goldwatera, ale szybko ten pomysł upadł, dla publicznego poparcie dla utrzymania znanej nazwy "Sky Harbor".

Metr to jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został określony 26 marca 1791 roku we Francji, ze względu na potrzebę korzystania z dziesiętnego systemu miar[potrzebne źródło]. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.
Rozpraszanie wsteczne (ang. backscattering) – rozpraszanie, w wyniku którego rozpraszana cząstka lub promieniowanie zmienia kierunek ruchu na przeciwny. W wyniku rozpraszania wstecznego zmiana pędu rozpraszanego obiektu jest maksymalna.

America West złożyło wniosek o Rozdział 11 ochrony przed upadłością w 1991 roku i sprzedał swoje większe samoloty i japońskie trasy, ale nadal rozwijał swoje krajowe operacje z Terminalu 4, we współpracy z Continental Airlines. Chociaż AWA cieszyły się dalszym wzrostem w Phoenix w 1990, tuż po atakach terrorystycznych 11 września 2001 miałay napiętą sytuację finansową. AWA zakończyły swój związek z Continental i ostatecznie połączyła się z US Airways w 2005 roku. US Airways przeniosła swoją siedzibę do dawnego kampusu AWA w Tempe, i zachowała wielu menedżerów AWA dla połączonego przedsiębiorstwa.

Terminal pasażerski to budynek lub zespół budynków, będących wydzieloną częścią portu lotniczego lub morskiego przeznaczoną do obsługi ruchu pasażerskiego i świadczącą usługi na rzecz przybywających i opuszczających port pasażerów.
Associated Press - amerykańska agencja prasowa. 4100 pracowników w 240 biurach zaopatruje w wiadomości około 6000 stacji radiowych i telewizyjnych oraz 1700 gazet w USA. Poza USA ma około 8500 klientów.

W 2007 roku Transportation Security Administration wprowadził na rynek pierwszy skaner rentgenowski w PHX.

Terminale, linie lotnicze i kierunki lotów

Port lotniczy posiada trzy terminale pasażerskie, ponumerowane 1, 2, i 3. Terminal 1, w służbie od 1952, został wycofany z użytku i zburzony w 1990, po czym zarządca portu orzekł, że jego numeracja zostanie "zastrzeżona ku czci", podobnie jak numer słynnego zawodnika, i że nie ma zamiaru zmieniać numeracji pozostałych terminali, ponieważ pasażerowie są już przyzwyczajeni do istniejącej numeracji.

Continental Airlines – amerykańskie linie lotnicze z siedzibą w Houston. Posiadają połączenia z wieloma krajami. Głównym węzłem jest Port lotniczy Houston-George Bush, Newark i Port lotniczy Cleveland-Hopkins. Continental Airlines używa samolotów typu Boeing 757-200,777-200,777-224/er,737-800.
San Francisco – miasto i hrabstwo w stanie Kalifornia w USA, położone na półwyspie otoczonym przez Ocean Spokojny na zachodzie, zatokę San Francisco na wschodzie i cieśninę Golden Gate na północy. Czwarte pod względem liczby ludności miasto w Kalifornii i trzynaste w całym kraju. Ósme miasto w Stanach Zjednoczonych pod względem gęstości zaludnienia. Miasto jest częścią obszaru metropolitalnego San Francisco Bay Area o liczbie ludności ponad 7,2 miliona.

W każdym terminalu jest udostępniony darmowy bezprzewodowy internet.

Wieża kontroli lotów

Nowa wieża kontroli lotów portu zaczęła działać 14 stycznia 2007, i obecnie stanowi 3. najwyższą na świecie, po wieżach w porcie lotniczym Monachium i porcie lotniczym Atlancie – Hartsfield-Jackson (102,1 m – 335 stóp).

Terminal 2

Terminal 2, otwarty w 1962, posiada 17 bramek w 1 pirsie (C, D, 1A, 1B, 2 – 5, 6A, 6B, 7 – 13) i Red Carpet Club linii United Airlines. W listopadzie 2006, sala gościnna dla obecnych i byłych wojskowych, Military and Veterans Hospitality Room, została udostępniona na półpiętrze (mezzanine level) Terminala 2. Sala jest utrzymywana przez Phoenix Military and Veterans Commission.

Trans World Airlines (TWA) - czołowe linie lotnicze Stanów Zjednoczonych, działające od 1930 roku do 2001, kiedy to zostały nabyte przez American Airlines. Siedziba TWA początkowo znajdowała się w Nowym Jorku, następnie m.in. w Kansas City, St. Louis, a w ciągu ostatnich kilku miesięcy w Fort Worth.
Port lotniczy Monachium – międzynarodowy lotnisko im. Franza Josefa Straussa. Jest to drugi największy port lotniczy Niemiec, po Frankfurcie. Położony jest 28 km na północny wschód od Monachium. W 2007 obsłużył 33,96 mln pasażerów i jest 30. najwiekszym pod względem ruchu pasażerskiego portem lotniczym na świecie.

Terminal 3

Terminal 3 otwarto w 1979. Posiada on 16 bramek w 2 pirsach, i Crown Room Club linii Delta Air Lines.

Terminal 4 (Barry M. Goldwater Terminal 4)

Barry M. Goldwater Terminal 4, wejście

Terminal 4, otwarty w 1990 pod patronatem byłego senatora z Arizony i kandydata w 1964 na prezydenta USA Barry M. Goldwatera, posiada 88 bramek w 4 pirsach. Mieszczą się tu 3 kluby linii US Airways, ulokowane przy bramkach A7, A19 i B5. British Airways także operuje swój Executive Club Lounge pomiędzy bramkami B23 i B25.

Port lotniczy Atlanta – Hartsfield-Jackson (ang. Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport – międzynarodowe lotnisko w Atlancie, w stanie Georgia, USA, największy port lotniczy świata, główny hub amerykańskich linii lotniczych Delta Air Lines). Swoją nazwę zawdzięcza dwóm byłym burmistrzom Atlanty, Williamowi Hartsfieldowi i Maynardowi Jacksonowi.
Las Vegas (wymowa:/lɑːs ˈveɪɡəs/) – najbardziej zaludnione miasto w amerykańskim stanie Nevada, w hrabstwie Clark. Na arenie międzynarodowej kojarzone jest przede wszystkim z grami hazardowymi, zakupami oraz wyszukanymi restauracjami. Las Vegas, które samo siebie określa mianem Światowej Stolicy Rozrywki, słynie z ogromnych kasyn i powiązanych z nimi atrakcji. Tolerancja dla różnych form rozrywki dla pełnoletnich przypisała Las Vegas tytuł Miasta Grzechu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)