Poseł - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy członka Parlamentu. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Poseł – deputowany, członek parlamentu. W Polsce poseł na Sejm RP jest członkiem niższej izby parlamentu polskiego.

W XV–XVIII wieku był wybierany przez sejmiki, które wydawały wiążące instrukcje, czyli wytyczne jak poseł ma postępować i głosować w Sejmie. Konstytucja marcowa z 1921 roku i Konstytucja kwietniowa z 1935 zakazywały narzucania posłowi jakichkolwiek instrukcji.

Posłowie w Polsce

Posłem w Polsce może być obywatel, który ukończył 21 lat i ma czynne prawo wyborcze. O ważności wyborów rozstrzyga Sąd Najwyższy. Posłowie (i Senatorowie) są reprezentantami Narodu, nie wiążą ich instrukcje wyborców, niedopuszczalne jest ich odwołanie przez wyborców (koncepcja mandatu wolnego)

Ambasador – szef misji dyplomatycznej pierwszej klasy, reprezentujący państwo wysyłające wobec władz innego państwa lub organizacji międzynarodowej.

Interpelacja poselska – jest jedną z form kontroli parlamentarnej. Polega na wystosowaniu pisemnego pytania przez posła - poprzez Marszałka Sejmu - do Prezesa Rady Ministrów lub konkretnego ministra. Pytanie powinno zawierać także krótkie przedstawienie stanu faktycznego sytuacji do której się odnosi. Na interpelację odpowiedź musi być udzielona w ściśle określonym terminie (21 dni), możliwe jest również przeprowadzenie nad nią debaty parlamentarnej.

Status prawny posła

Uprawnienia:

udział w dyskusjach i głosowaniu na forum izby oraz w jej organach,

czynne i bierne prawo wyborcze do organów Sejmu,

składanie wniosków,

zrzeszanie się w kluby i koła poselskie,

prawo wystosowania:

interpelacji,

zapytań

interwencji poselskich.

Obowiązki:

czynne uczestnictwo w pracach izby oraz Zgromadzenia Narodowego (sankcją za niewypełnianie obowiązku może być poniesienie odpowiedzialności regulaminowej, a także zmniejszenie świadczeń),

złożenie oświadczenia majątkowego (w przypadku oświadczenia nieprawdy grozi posłowi odpowiedzialność karna).

Zakazy:

Prawomocność - stan prawny odnoszący się bądź to do rozstrzygnięć organów administracyjnych (takich jak: decyzja administracyjna czy postanowienie) bądź do orzeczeń sądowych (wyrok, postanowienie), mający miejsce wówczas gdy orzeczenie sądowe bądź rozstrzygnięcie organu administracji nie może być zmienione bądź uchylone poprzez wniesienie środka odwoławczego lub zaskarżenia (np. nie można wnieść odwołania od decyzji administracyjnej bo upłynął już 14-dniowy termin do jego wniesienia czy też nie można wnieść apelacji od wyroku bo strona nie sporządziła wniosku w terminie tygodniowym o sporządzenie uzasadnienia od wyroku zapadłego w I instancji).

Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.

zasada incompatibilitas - zakaz pełnienia innych ważnych funkcji w państwie:

Prezydenta RP,

senatora, posła do Parlamentu Europejskiego,

pracownika Kancelarii Sejmu, Senatu lub Prezydenta,

pracownika administracji rządowej (z wyjątkiem członka Rady Ministrów i sekretarza stanu)

Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Najwyższej Izby Kontroli i ich zastępców,

Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców,

członka Rady Polityki Pieniężnej, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,

sędziego, prokuratora,

urzędnika służby cywilnej, żołnierza w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusza policji oraz służb ochrony państwa,

wojewody, radnego samorządowego, wójta, burmistrza, prezydenta miasta,

ambasadora.

podejmowania dodatkowych zajęć oraz przyjmowania darowizn mogących naruszyć zaufanie wyborców (sankcją odpowiedzialność regulaminowa),

zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek z wykorzystaniem mienia państwowego i komunalnego,

zakaz prowadzenia działalności gospodarczej z osiągnięciem korzyści z majątku Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego (sankcją za złamanie zakazu jest pociągnięcie do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu,

zakaz zasiadania we władzach zarządzających, kontrolnych i rewizyjnych przedsiębiorców z bezpośrednim udziałem państwowych lub komunalnych osób prawnych,

zakaz posiadania pakietów udziałów lub akcji przekraczających 10% w spółkach prawa handlowego, w których udziały mają państwowe lub komunalne osoby prawne lub podmioty gospodarcze, w których uczestniczą takie osoby.

Gwarancje prawidłowego wykonywania mandatu

Immunitet

Immunitet polega na wyłączeniu lub ograniczeniu możliwości pociągania posła do odpowiedzialności prawno-karnej lub w ogóle sądowej oraz legalnego naruszania jego nietykalności osobistej.

Prezydium Sejmu - naczelny organ kierowniczy Sejmu. W skład Prezydium Sejmu wchodzi Marszałek Sejmu wraz z wicemarszałkami. W jego pracach z głosem doradczym uczestniczy Szef Kancelarii Sejmu.

Wojewoda (łac. palatinus) – w dzisiejszych czasach w Polsce jest to terenowy organ administracji rządowej w województwie i zwierzchnik zespolonej administracji rządowej na terenie województwa.

Przywilej ten nie obowiązuje w przypadku ujęcia posła na gorącym uczynku, jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. Należy przyjąć, iż w nadzwyczajnych sytuacjach, jak obrona konieczna czy stan wyższej konieczności, wolno podejmować wobec posła czynności niecierpiące zwłoki polegające na ograniczeniu jego wolności osobistej. W razie zatrzymania posła, należy niezwłocznie o tym fakcie powiadomić Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe uwolnienie posła.

Czynne prawo wyborcze (prawo wybierania) – prawo przysługujące obywatelom, które zapewnia im możliwość udziału w głosowaniu i oddania głosu na swojego kandydata do organów przedstawicielskich państwa, do organów samorządu terytorialnego bądź w referendum.

Służba cywilna – zespół urzędników administracji rządowej w Polsce. Służba cywilna działa w celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa w urzędach administracji rządowej. Zwierzchnikiem korpusu służby cywilnej jest Prezes Rady Ministrów (art. 153 Konstytucji RP). W jego skład wchodzą urzędnicy szczebla centralnego (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, ministerstwa, urzędy centralne), jak również przedstawiciele rządowej administracji terenowej - zespolonej i niezespolonej (urzędy wojewódzkie, wojewódzkie i powiatowe inspektoraty weterynarii, regionalne dyrekcje ochrony środowiska, wojewódzkie i powiatowe inspektoraty nadzoru budowlanego, komendy policji, komendy państwowej straży pożarnej, kuratoria oświaty, urzędy skarbowe, izby skarbowe, urzędy kontroli skarbowej, urzędy statystyczne, wojskowe komendy uzupełnień, wojewódzkie sztaby wojskowe, urzędy górnicze itp.). W skład służby cywilnej nie wchodzą pracownicy samorządu terytorialnego.

Zakaz pozbawiania posła wolności jest ograniczony w czasie - przypada na okres od dnia ogłoszenia wyników wyborów parlamentarnych do momentu wygaśnięcia mandatu (co nie dotyczy wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu)

Rozróżniamy 2 rodzaje immunitetu:

immunitet materialny - wynikający z art. 105 ust. 1 Konstytucji: jest to zakaz pociągania posła do odpowiedzialności za wszelkie działania wchodzące w zakres sprawowania mandatu, choćby nawet nosiły one znamiona przestępstwa (dot. kadencji i okresu po niej)

immunitet formalny - wynikający z art. 105 ust. 2 Konstytucji: jest to zakaz pociągania posła do odpowiedzialności karnej, chyba że sam wyrazi na to zgodę lub uczyni to Sejm (dot. okresu kadencji). Jeżeli postępowanie karne wobec posła zostało wszczęte przed dniem wyboru, wówczas nie ulega ono automatycznemu zawieszeniu do czasu wygaśnięcia mandatu - taką decyzję może podjąć jedynie Sejm uchwałą popartą przez bezwzględną liczbę ustawowej liczby posłów.

Świadczenia materialne

Obejmują one całość uprawnień o charakterze finansowym i rzeczowym zapewniającym posłowi bądź zwrot ponoszonych kosztów w związku z wykonywaniem mandatu, bądź wynagrodzenie za wykonywane w parlamencie obowiązki:

Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny z siedzibą w Warszawie. Podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

diety parlamentarne - zryczałtowana rekompensata za wydatki związane ze sprawowaniem mandatu, otrzymywane przez wszystkich posłów,

uposażenie - wynagrodzenie równe wynagrodzeniu podsekretarza stanu (wiceministra) za wykonywanie obowiązków parlamentarnych stanowiących odpowiednik pracy zawodowej lub głównej działalności zarobkowej, otrzymywane przez tzw. posłów zawodowych.

Zatrudnienie

Stosunek pracy posła jest objęty szczególną ochroną prawną - nie można go zasadniczo rozwiązać w czasie trwania kadencji i w 2 lata po jej zakończeniu, chyba że zgodę na to wyrazi Prezydium Sejmu. Poseł, na czas kadencji, przebywa na urlopie bezpłatnym, który pracodawca jest zobowiązany udzielić na jego wniosek. Jeżeli poseł nie korzysta z urlopu bezpłatnego, wówczas pracodawca zobowiązany jest bezwzględnie umożliwić posłowi wykonywanie obowiązków parlamentarnych na zasadzie pierwszeństwa nad pracowniczymi.

Samorząd terytorialny – organizacja społeczności lokalnej (gmina, powiat) lub regionalnej (województwo samorządowe) i jednocześnie forma administracji publicznej, w której mieszkańcy tworzą z mocy prawa wspólnotę i względnie samodzielnie decydują o realizacji zadań administracyjnych, wynikających z potrzeb tej wspólnoty na danym terytorium i dozwolonych samorządowi przez ustawy, pod określonym ustawowo nadzorem administracji rządowej.

Obrona konieczna – okoliczność wyłączająca bezprawność czynu zabronionego. Obrona konieczna jest więc jednym z kontratypów. Dokonanie czynu w sytuacji obrony koniecznej oznacza, że sprawca nie będzie zań ścigany – czyn nie był bowiem bezprawny.

Wygaśnięcie mandatu

Wygaśnięcie mandatu następuje w wypadku:

śmierci posła,

zrzeczenia się mandatu,

utraty prawa wybieralności,

stwierdzenia nieważności wyboru,

w chwili zakończeniu kadencji Sejmu, na którą został wybrany.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o pośle

Źródła

Paweł Sarnecki (red.), Prawo Konstytucyjne RP, Warszawa 2005 (wyd. 6)

Leszek Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2004 (wyd. 8)