Postmodernizm - literatura - Polski Serwis Naukowy

Postmodernizm – prąd literacki, którego początek datuje się na lata 60. XX wieku. Nazwa nurtu nawiązuje do słowa "ponowoczesność" (postmoderna), tzn. okresu, który nastąpił po modernizmie i wiąże się ściśle z filozofią postmodernizmu.

W przeciwieństwie do modernizmu, pisarze i poeci postmodernistyczni nie sformułowali żadnego manifestu ani programu literackiego. Można jednak wyróżnić charakterystyczne cechy literatury ponowoczesnej: intertekstualność, ludyczny charakter utworu (gra z odbiorcą), uwolnienie powieści od celów pozaliterackich (utwór nie imituje rzeczywistości, stanowi bowiem dzieło wyobraźni). Dominuje eklektyzm (świadome zmieszanie wielu stylów i poetyk), literacki happening, autotematyzm, parodia, zabawa i czarny humor.

Banda z Malmö (szw. Malmöligan) – istniejąca w latach 80. XX w. szwedzka grupa poetów, których twórczość cechowała się językiem potocznym, często nawiązującym do młodzieżowych subkultur, a także ludycznością i sprzeciwem wobec elitarności sztuki. Nieformalnym przywódcą grupy był Clemens Altgård, należeli do niej także: Lukas Moodysson (późniejszy reżyser takich filmów, jak Fucking Åmål czy Lilja 4-ever), Kristian Lundberg, Hakån Sandell, Per Linde i Martti Soutkari.
Eduard Limonow (właśc. Eduard Sawienko, ros. Эдуард Вениаминович Лимонов, ur. 22 lutego 1943 w Dzierżyńsku k. Niżnego Nowogrodu) – rosyjski pisarz, poeta, dziennikarz, polityk, przewodniczący Partii Narodowo-Bolszewickiej, redaktor naczelny gazety partyjnej „Limonka”.

Kontekst

Termin "modernizm" jest w kulturze europejskiej i anglo-amerykańskiej odmiennie pojmowany, stąd także różnice w poszczególnych definicjach pojęcia "postmodernizm".

Według badaczy anglo-amerykańskich modernizm obejmuje literaturę powstającą od początku XX wieku do lat 30., opozycyjną wobec artystycznego konserwatyzmu czasów wiktoriańskich. W tym kontekście jako modernistyczne wymienia się utwory Josepha Conrada (Józefa Korzeniowskiego), Williama Faulknera, Davida Herberta Lawrence'a, Virginii Woolf, Jamesa Joyce'a, Williama Carlosa Williamsa, Williama Butlera Yeatsa, Thomasa Stearnsa Eliota, Ezry Pounda. Pochodząca z anglo-amerykańskiego obszaru kulturowego krytyka literacka łączy pod wspólnym mianem modernizmu m.in. kubizm, imażyzm, futuryzm, konstruktywizm czy wortycyzm.

Autotematyzm – polski termin literaturoznawczy i krytycznoliteracki, utworzony przez Artura Sandauera i rozwijany oraz interpretowany przez innych badaczy. Określa sytuację, w której w utworze literackim zawarte są refleksje i uwagi na temat niego samego i jego powstawania. Zjawisko autotematyzmu występowało już w literaturze XIX wieku, a nasiliło się w wieku XX (szczególnie w latach 50. po pojawieniu się nurtu nowej powieści).
Wahadło Foucaulta - jest to wahadło, które ma możliwość wahań w dowolnej płaszczyźnie pionowej. Powolna zmiana płaszczyzny ruchu wahadła względem Ziemi dowodzi jej obrotu wokół własnej osi. Ze względów praktycznych wahadło Foucaulta musi być odpowiednio długie i ciężkie - pozwala to na ruch bez wyraźnego wpływu tłumienia, ułatwia obserwację niewielkich zmian płaszczyzny ruchu, a także ogranicza wpływ prądów powietrznych. Nazwa wahadła upamiętnia jego wynalazcę, Jeana Bernarda Léona Foucaulta, który zademonstrował je w lutym 1851 roku w Paryskim Obserwatorium Astronomicznym. Kilka tygodni później eksperyment powtórzono w Panteonie w Paryżu.

W Europie kontynentalnej modernizm jest pojmowany przede wszystkim jako okres w sztuce przełomu XIX i XX wieku, do którego zalicza się symbolizm, dekadentyzm, impresjonizm i neoromantyzm. Późniejsze estetyki (kubizm czy futuryzm) są natomiast określane wspólnym mianem awangardy. Stąd też różnice nie tylko w definicji postmodernizmu, ale nawet w określaniu jego ram czasowych.

Manuel Puig (ur. 28 grudnia 1932 w General Villegas, zm. 22 lipca 1990 w Cuernavaca), pisarz argentyński, autor powieści, sztuk teatralnych. W Polsce znany przede wszystkim z powieści Pocałunek kobiety-pająka. W szeregu swoich głosnych powieści Manuel Puig rozwijał tematy przekraczania barier płci kulturowych (gender), sugerując jednocześnie brak trwałości płci seksualnych i orientacji. Jego charaktery mogą być kim chcą w tym momencie, w tym fragmencie życia. Wszystko jest graniem ról, adaptacją do sytuacji .
Literaturoznawstwo (także: nauka o literaturze, wiedza o literaturze) – dyscyplina humanistyczna, której przedmiotem zainteresowania jest literatura, a przede wszystkim analiza poszczególnych utworów literackich oraz rekonstruowanie historycznoliterackich procesów. W obrębie literaturoznawstwa formułuje się także ogólne teorie oraz metodologie badań literackich.

W polskiej literaturze przedmiotu badacze posługują się więc także terminami "postawangardyzm" i "ponowoczesność", aby uwypuklić związek z tradycją awangardy oraz neoawangardy z przełomu lat 50. i 60.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)