Potyczka pod Yevenes – starcie zbrojne, które miało miejsce 24 marca 1809 roku pod Yevenes w czasie trwania kampanii hiszpańskiej pomiędzy wojskami francusko-polskimi dowodzonymi przez płk. Jana Konopkę a wojskami hiszpańskimi.

Podłoże

Dywizja polska gen. Valance'a ze składu korpusu gen. Sebastianiego wyszła z Toledo w kierunku południowo-zachodnim z zadaniem opanowania Andaluzji 20 marca i zatrzymała się 23 wieczorem w miejscowości Mora. Pułk lansjerów miał wyznaczony nocleg w pobliskim Orgaz u podnóża gór. Tymczasem za górami, w rozległej kotlinie, znajdowała się duża wieś Yevenes (wg różnych przekazów także Jevenes lub Ivenes, w rzeczywistości Los Yébenes), którą Polacy znali z wcześniejszej służby patrolowej w tej okolicy. Uważając, że we wsi tej są lepsze warunki do noclegu i odpoczynku, płk Konopka tam właśnie poprowadził swój oddział. Miejsce to było jednak bardzo niekorzystne pod względem obronnym. Oto jak pisał o tym naoczny świadek, wachmistrz Kajetan Wojciechowski: "Była to pozycja dla kawalerii ze wszech miar niebezpieczna, albowiem jedyna droga prowadziła w zygzak przez górę, z której ani na prawo, gdyż niebotyczne wisiały skały nad głową, ani na lewo, bo przepaść pod nogami była, kroku w bok zrobić nie można było, a jednak tą jedyną drogą pozostawała nam rejterada na przypadek napadu nieprzyjaciela".

Jak wynika z powyższego opisu miejsce na nocleg było źle wybrane, bo choć zapewniało dobre warunki spoczynku, mogło się stać śmiertelną pułapką dla obozującego oddziału, bowiem w przypadku zagrożenia nie miał on ani dość miejsca, by rozwinąć się do ewentualnej walki, ani dróg zapewniających szybki i bezpieczny odwrót.

Dlaczego płk Konopka wybrał to miejsce na popas? Być może przyczyny należy szukać w tym, że ani Francuzi ani Polacy nie wiedzieli o gromadzących się w okolicy oddziałach hiszpańskich. Pułkownik, przestrzegany przed wyborem tego miejsca przez oficerów ze swego sztabu odpowiadał, że nieprzyjaciel jest wciąż daleko, o parę dni marszu nad rzeką Gwadiana.

Pułk rozlokowano kompaniami po większych gospodarstwach we wsi, tam też znalazły miejsce furgony taborowe. W centrum rozlokowano piątą kompanię, która (pod dowództwem kpt. Jana Szulca) pełniła tego dnia służbę. Na drogach dojazdowych rozstawiono czujki.

czytaj dalej: [2], [3]